Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

2. Từ bìa sách đi vào ruột sách bên trong

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 Kiểm tra lại về mặt hình thức các tờ của quyển thủ và 24 quyển phần Ngoại kỷ, Bản kỷ, dễ nhận thấy bản in Nội các quan bản có mặt không hoàn toàn thuần nhất. Ở đây, tôi không tính tới những khác biệt giữa các tờ do những thợ khắc khác nhau khắc ván in với kỹ thuật thủ công và lối khắc ván cổ truyền ngày xưa.

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 Toàn bộ bản in Nội các quan bản ở Paris có 1.231 tờ, trong đó có 5 tờ bị mất hoặc để trống (3 tờ) hoặc thay bằng tờ viết tay, hiện còn 1.226 tờ in. Tuy có khiếm khuyết 5 tờ, nhưng với những hiểu biết hiện nay, thì đây là bản in Nội các quan bản đầy đủ nhất thuộc hệ mộc bản này. Ở Nhật Bản, theo kết quả điều tra của Trần Kinh Hòa, hiện còn 7 bản in Đại Việt sử ký toàn thư, nhưng ngoại trừ bản Đại Việt sử ký tiền biên đời Tây Sơn và bản Đại Việt sử ký toàn thư in lại ở Tokyo năm 1884, còn 5 bản in, tất cả đều khiếm khuyết. Trong số 5 bản đó, cũng theo sự giám định của Trần Kinh Hòa, bản tàng trữ tại Đại học Thiên Lý thường gọi là bản Thiên Lý – có Q.2 – 5 phần Ngoại kỷ và một phần Q.3 – 4 phần Bản kỷ được in từ mộc bản Chính Hòa như bản Paris, nhưng nhiều chữ mờ hơn, nghĩa là in muộn hơn¹. Ở trong nước, trước đây E. Gaspardone có nói đến bản Nội các quan bản, nhưng cho đến nay thì chưa tìm thấy.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Xem xét các tờ in của bản Paris, có thể nhận thấy một số tờ bị mờ, chứng tỏ bản in được rập vào lúc ván khắc đã bị mòn. Theo thống kê sơ bộ của GS Nguyễn Tài Cẩn, số ván khắc đã bị mòn như vậy có thể lên đến 20%². Như thế bản Paris được in vào lúc bộ ván khắc không còn mới và hoàn toàn tốt nữa, nghĩa là phải sau niên đại mộc bản một thời gian. So với bản Thiên Lý ở Nhật Bản thì bản Paris còn tốt hơn, ít mờ hơn, nghĩa là được in sớm hơn bản Thiên Lý.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Trong bản Paris lại có một số tờ nét chữ còn sắc, chứng tỏ được in từ những ván khắc mới bổ sung thay thế cho những ván khắc cũ đã bị mất mát hay hư hỏng. Theo sự giám định và thống kê của GS Trần Kinh Hòa thì trong số 1.226 tờ in hiện còn ở Paris, có 69 tờ được in từ ván khắc bổ sung sau năm Chính Hòa 18, chiếm tỷ lệ 5,6%³. Nếu sự thống kê đó là chính xác thì 94,4% bản in Paris được in từ bộ mộc bản ban đầu.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Khung in của bản Paris cũng không nhất quán, có tờ khung một chỉ, thường gọi là khung đơn, và có từ khung hai chỉ, thường gọi là khung kép. Trong số 1.226 tờ in hiện còn, có 828 tờ khung kép và 398 tờ khung đơn. Trong số 69 tờ in từ ván khắc bổ sung cũng có 35 tờ khung kép và 34 tờ khung đơn. Đáng lưu ý là ngay trong Quyển thủ, chỉ có tờ bìa và lời tựa của Lê Hy (6 tờ) mang khung đơn, còn lại đều khung kép (trừ tờ 21 bài Tổng luận có khung đơn mà theo Trần Kinh Hòa là tờ khắc bổ sung). Như vậy, trong quan niệm lúc bấy giờ, không phải khung kép biểu thị thái độ trân trọng hơn khung đơn. Ngoài quyển thủ, chỉ có quyển 1, 2, 3, 4 phần Ngoại kỷ và quyển 1, 3, 4 phần Bản kỷ có khung kép, còn các quyển khác đều gồm cả khung kép và khung đơn. Sự không nhất quán và tỷ lệ phân bố giữa khung đơn, khung kép của bản Paris còn là vấn đề cần nghiên cứu, lý giải thêm. Phải chăng lúc bấy giờ, người ta không quan tâm và yêu cầu thống nhất về trang trí khung in, để cho những người thợ khắc tự ý lựa chọn theo thói quen và sở thích của mình?

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 ^⇡ 1 Trần Kinh Hòa, trong Đại Việt sử ký toàn thư, Q.thượng, Tokyo, 1984, tr.40.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 ^⇡ 2 Nguyễn Tài Cẩn, Về vấn đề niên đại và giá trị của bản in Đại Việt sử ký toàn thư do GS Demiéville còn giữ lại được ở Paris, Nghiên cứu lịch sử 5 – 6/1988, tr.35.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 ^⇡ 3 Trần Kinh Hòa, Đại Việt sử ký toàn thư, sđd, tr.17.