Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [14a14b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 鑄普明之鼎，非帝王之治也。[14a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … chú Phổ Minh chi đỉnh, phi đế vương chi trị dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 英宗定朝班文武之階，制士人科󰁮之式；大旱則録囚，大飢則賑貸；治急養民，政先風憲；文物制度，渙然一新，亦足為陳家之令主。[14a*1*12]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Anh Tông định triều ban văn vũ chi giai, chế sĩ nhân khoa cử chi thức; đại hạn tắc lục tù, đại cơ tắc chẩn thải; trị cấp dưỡng dân, chính tiên phong hiến; văn vật chế độ, hoán nhiên nhất tân, diệc túc vi Trần gia chi lệnh chủ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 然從沙門於安子之山，勞民力於英雲之閣，非帝王之量也。[14a*4*8]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Nhiên tòng sa môn ư Yên Tử chi sơn, lao dân lực ư Anh Vân chi các, phi đế vương chi lượng dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 明宗天性謙冲，受英宗議，逰神於翰墨之娛，馳筆於《水雲》之集，勸賢有詩，嗜酒有戒，似可稱矣。[14a*5*13]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Minh Tông thiên tính khiêm xung, thụ Anh Tông nghị, du thần ư Hàn mặc chi ngu, trì bút ư Thủy vân chi tập, khuyến hiền hữu thi, thị tửu hữu giới, tự khả xưng hĩ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 然官制冗多，刑獄寃濫，輕信克終之奸，以致國頊之死。[14a*7*13]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nhiên quan chế nhũng đa, hình ngục oan lạm, khinh tín Khắc Chung chi gian, dĩ trí Quốc Chẩn chi tử.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 𡸈不爲聰明之玷乎？憲宗天資英睿，運撫承平，撰御書 [14a*8*16] 則有集，教皇子則有詩，隨朝𭓇士之定其令，著作典雅之有其官，築石堤以防水患，立倉漕以賑流民，亦可嘉矣。[14b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Khởi bất vi thông minh chi điếm hồ? Hiến Tông thiên tư anh duệ, vận phủ thừa bình, soạn ngự thư tắc hữu tập, giáo hoàng tử tắc hữu thi, tùy triều học sĩ chi định kì lệnh, trước tác điển nhã chi hữu kì quan, trúc thạch đê dĩ phòng thủy hoạn, lập thương tào dĩ chẩn lưu dân, diệc khả gia hĩ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 然逍遙於甘露之峰，勤懇於瓊林之佛，逐日博戲以爲娛，頻年災異而不𮗓，𡸈不為人明之累乎？裕宗至性聰敏，𭓇問髙明，武僃文脩，四夷賓服。[14b*3*8]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhiên tiêu dao ư Cam Lộ chi phong, cần khẩn ư Quỳnh Lâm chi Phật, trục nhật bác hí dĩ vi ngu, tần niên tai dị nhi bất giác, khởi bất vi nhân minh chi lụy hồ? Dụ Tông chí tính thông mẫn, học vấn cao minh, vũ bị văn tu, tứ di tân phục.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 紹豊、大治之時，政事悉󰁮，似可取矣。[14b*6*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thiệu Phong, Đại Trị chi thời, chính sự tất cử, tự khả thủ hĩ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 然而晚節信任鄒庚，縱聚麀之欲，開暏博之塲，荒游無度，飢饉荐臻，陳家之業由此而衰。[14b*7*5]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhiên nhi vãn tiết tín nhiệm Trâu Canh, túng tụ ưu chi dục, khai đổ bác chi trường, hoang du vô độ, cơ cận tiến trăn, Trần gia chi nghiệp do thử nhi suy.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 藝宗削平内難，光復舊物，有敬天爱民之 …… [14b*9*3]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nghệ Tông tước bình nội nạn, quang phục cựu vật, hữu kính thiên ái dân chi …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 … [14a] đúc vạc Phổ Minh, không phải là trị đạo của đế vương.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Anh Tông định cấp bậc triều ban của văn võ, đặt quy thức khoa cử của sĩ nhân; khi đại hạn thì soát ngục tha tù, năm đói to thì cho vay phát chẩn; trị đạo lấy nuôi dân làm kíp, chính sự lấy phong hiến làm đầu; văn vật chế độ một phen đổi mới, cũng đủ làm bậc vua giỏi của nhà Trần. Song theo bọn sa môn ở núi Yên Tử, làm nhọc sức dân xây gác Anh Vân, không phải là độ lượng của đế vương.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Minh Tông tính thời khiêm hoà, nhận Anh Tông nhường ngôi, để tâm vào thú hàn mặc, phóng bút trong tập Thủy vân, có thơ khuyên người hiền, có bài răn uống rượu, dường như cũng đáng khen. Song quan chế phiền nhũng, hình phạt nhiều oan, nhẹ dạ tin mưu gian của Khắc Chung đến nỗi Quốc Chẩn phải chết. Há chẳng phải vết xấu của người thông minh ư?

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hiến Tông tư trời anh tuệ, vận nối thái bình, soạn ngự thư [14b] có tập, dạy hoàng tử có thơ, định lệnh học sĩ theo chầu, đặt quan trước tác điển nhã, đắp đê đá để phòng nước lụt tràn, lập kho thóc để chẩn dân phiêu tán, cũng đáng khen vậy. Song rong chơi núi Cam Lộ, chăm chút Phật Quỳnh Lâm, hàng ngày cờ bạc ham vui, luôn năm tai dị mà không biết, há chẳng phải là lụy cho người nhân minh ư?

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Dụ Tông tính rất thông mẫn, học vấn cao minh, sửa sang văn vũ, tứ di phục chầu. Vào thời Thiệu Phong, Đại Trị, chính sự đều được ban hành, dường như có phần khả thủ. Song về sau tin dùng Trâu Canh làm điều loạn luân, mở sòng đánh bạc, hoang chơi vô độ, đói kém xảy luôn, cơ nghiệp nhà Trần từ đấy suy dần.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nghệ Tông dẹp yên nạn trong¹, khôi phục ngôi cũ, có lòng thực kính trời yêu dân …

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 1 Chỉ việc Dương Nhật Lễ tiếm ngôi.