Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [21a21b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 皇帝陛下於萬幾之暇，講明治道；讀趙、丁、李、陳之事，則知天命人心之去留，識國統󰘊圖之隆賛，辨君子小人之消長，察氣数風俗之盛衰，而歷代政事之得失，可得而明矣。[21a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Hoàng đế bệ hạ ư vạn cơ chi hạ, giảng minh trị đạo; độc Triệu, Đinh, Lý, Trần chi sự, tắc tri thiên mệnh nhân tâm chi khứ lưu, thức quốc thống bang đồ chi long tán, biện quân tử tiểu nhân chi tiêu trưởng, sát khí số phong tục chi thịnh suy, nhi lịch đại chính sự chi đắc thất, khả đắc nhi minh hĩ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 讀本朝太祖髙皇帝創業之事，則想卧薪嘗膽之焦勞，念沐雨櫛風之艰苦，審制治保󰘊之至計，恢子民經國之遠圖，而聖朝宏遠䂓模可得而見矣。[21a*5*2]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Độc bản triều Thái Tổ Cao Hoàng Đế sáng nghiệp chi sự, tắc tưởng ngọa tân thường đảm chi tiêu lao, niệm mộc vũ trất phong chi gian khổ, thẩm chế trị bảo bang chi chí kế, khôi tử dân kinh quốc chi viễn đồ, nhi Thánh triều hoành viễn quy mô khả đắc nhi kiến hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 於是，聖𭓇益以 [21a*9*12] 髙明，聖域益以深造，治道益以尊隆，所以爲天地而立心，所以爲綱常而立極，為生民而立命，為億萬世而開太平；于以奠國勢於泰盤，于以措生民於袵席，而帝王大業洪圖𭁈天地同悠久矣。[21b*1*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Ư thị, thánh học ích dĩ cao minh, thánh vực ích dĩ thâm tạo, trị đạo ích dĩ tôn long, sở dĩ vị thiên địa nhi lập tâm, sở dĩ vị cương thường nhi lập cực, vị sinh dân nhi lập mệnh, vị ức vạn thế nhi khai thái bình; vu dĩ điện quốc thế ư Thái bàn, vu dĩ thố sinh dân ư nhậm tịch, nhi đế vương đại nghiệp hồng đồ dữ thiên địa đồng du cửu hĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 洪順六年，甲戌，仲秋。[21b*6*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Hồng Thuận lục niên, Giáp Tuất, trọng thu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 賜甲辰科進士，特進金紫榮禄大夫，少保，禮部尚書，東閣大𭓇士兼國子監祭酒，知經筵事，󰦛書伯，柱國，臣黎嵩謹奉勅𢮪。[21b*7*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tứ Giáp Thìn khoa Tiến sĩ, đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu, Thiếu bảo, Lễ bộ Thượng thư, Đông các đại học sĩ kiêm Quốc tử giám Tế tửu, Tri Kinh diên sự, Đôn Thư bá, Trụ quốc, thần Lê Tung cẩn phụng sắc soạn.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 … [21a] Hoàng đế bệ hạ khi rảnh rang sau muôn việc, giảng giải cho rõ đạo trị nước; đọc các việc của Triệu, Đinh, Lý, Trần thì biết được mệnh trời, lòng người mất hay còn, hiểu rõ quốc thống cơ đồ hưng hay phế, phân biệt quân tử, tiểu nhân tiêu hay trưởng¹, xét rõ khí số phong tục thịnh hay suy; do đó mà chính sự của các triều đại hay dở thế nào có thể biết rõ được. Đọc sự tích sáng nghiệp của Thái Tổ Cao Hoàng Đế bản triều thì nghĩ đến sự nếm mật nằm gai xiết bao lo nghĩ; nhớ đến công gội mưa chải gió lắm nỗi gian truân, xét mưu kế hay nhất để lập trị giữ nước, khôi phục ý đồ lâu dài để trị nước nuôi dân, quy mô xa rộng của thánh triều có thể thấy rõ được. Từ đó thì thánh học càng [21b] thêm cao sáng, cõi thánh càng thêm sâu xa, đạo trị càng thêm tôn thịnh, để vì trời đất mà lập đạo tâm, vì cương thường mà định hạn, vì sinh dân mà đặt vận mệnh, mở nền thái bình cho ức vạn đời, để cho thế nước vững như Thái Sơn, bàn thạch, dắt sinh dân lên chiếu đệm ấm êm, thì cơ đồ sự nghiệp to lớn của đế vương cùng với trời đất dài lâu mãi mãi.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Năm Giáp Tuất niên hiệu Hồng Thuận thứ 6 [1514], tháng trọng thu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Tứ Giáp Thìn khoa [1484] tiến sĩ, đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu, Thiếu bảo, Lễ bộ thượng thư Đông các đại học sĩ kiêm Quốc tử giám tế tửu, tri Kinh diên sự, Đôn Thư bá, Trụ quốc, thần Lê Tung kính cẩn vâng theo sắc chỉ mà soạn.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 ^⇡ 1 Dẫn ý trong Kinh Dịch, Quẻ Thái: “Quân tử đạo trưởng, tiểu nhân đạo tiêu” (đạo của quân tử ngày càng lớn, đạo của tiểu nhân ngày càng mòn).