Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Hoàng Đế [7a7b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 真等扵崇德殿，賜冠󰅾，器幣有差。[7a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Chân đẳng ư Sùng Đức điện, tứ quan đái khí tệ hữu sai.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 夏，四月，驩州獻麒麟。[7a*1*14]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Hạ, tứ nguyệt, Hoan Châu hiến kì lân.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 五月，右街僧綂沈文苑奏請立戒塲於萬歲寺賜僧徒受戒。[7a*2*5]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Ngũ nguyệt, Hữu nhai tăng thống Thẩm Văn Uyển tấu thỉnh lập giới trường ư Vạn Tuế tự tứ tăng đồ thụ giới.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 可其奏。[7a*3*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Khả kì tấu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 秋，九月，詔𭛁府金三百十两，鑄鍾置于興天寺。[7a*3*13]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thu, cửu nguyệt, chiếu phát phủ kim tam bách thập lượng, chú chung trí vu Hưng Thiên tự.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 真臘國來貢。[7a*4*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Chân Lạp quốc lai cống.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 冬，十月，詔𭛁府銀八百两，鑄鍾二口置于勝嚴寺及五鳳星樓。[7a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đông, thập nguyệt, chiếu phát phủ ngân bát bách lượng, chú chung nhị khẩu trí vu Thắng Nghiêm tự cập Ngũ Phụng tinh lâu.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 築昇龍京四圍土城。[7a*6*6]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Trúc Thăng Long kinh tứ vi thổ thành.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 改應天府為南京。[7a*6*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cải Ứng Thiên phủ vi Nam Kinh.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 乙卯，六年，（宋大中祥符八年）。[7a*7*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ất Mão, lục niên, (Tống Đại Trung Tường Phù bát niên).

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 春，正月，以鄭文秀為少師。[7a*7*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Xuân, chính nguyệt, dĩ Trịnh Văn Tú vi Thiếu sư.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 陶甘沐卒，贈太師亚王。[7a*7*23]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đào Cam Mộc tốt, tặng Thái sư á vương.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 二月，太平縣齊聖寺僧献舍利寶函。[7a*8*9]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhị nguyệt, Thái Bình huyện Tề Thánh tự tăng hiến xá lợi bảo hàm.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 詔翊聖王，武德王討都金、渭龍、常 [7a*9*5] 新、平原等州，扲首領何晏俊𱀠京師，梟于東市。[7b*1*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Chiếu Dực Thánh vương, Vũ Đức vương thảo Đô Kim, Vị Long, Thường Tân, Bình Nguyên đẳng châu, cầm thủ lĩnh Hà Án Tuấn quy kinh sư, kiêu vu Đông thị.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 丙辰，七年，（宋大中祥符九年）。[7b*2*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bính Thìn, thất niên, (Tống Đại Trung Tường Phù cửu niên).

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 春，三月，再立皇后三：佐國皇后、立元簧后、立教皇后。[7b*2*12]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Xuân, tam nguyệt, tái lập hoàng hậu tam: Tá Quốc hoàng hậu, Lập Nguyên hoàng hậu, Lập Giáo hoàng hậu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 度京師千餘人為僧道。[7b*3*8]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Độ kinh sư thiên dư nhân vi tăng đạo.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 起天光、天德二寺及塑四天帝像。[7b*3*17]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Khởi Thiên Quang, Thiên Đức nhị tự cập tố tứ thiên đế tượng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 地震。[7b*4*10]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Địa chấn.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 望󰥭諸名山。[7b*4*12]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Vọng bái chư danh sơn.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 （帝因省覽山川，方至古所步頭，望江山秀氣，心動神感，作酒嚴之曰：「朕觀此方，山奇水秀，苟有人傑地灵，受吾明享。」[7b*4*17]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 (Đế nhân tỉnh lãm sơn xuyên, phương chí Cổ Sở bộ đầu, vọng giang sơn tú khí, tâm động thần cảm, tác tửu nghiêm chi viết: “Trẫm quan thử phương, sơn kì thủy tú, câu hữu nhân kiệt địa linh, thụ ngô minh hưởng”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 是夜，夢異人󰏲首再󰥭曰：「臣本鄕人，姓李，名服蠻，佐南帝為將，以忠烈知名，授杜洞、唐林二條江山，夷獠不敢𨊠邊，一方按坦。[7b*6*7]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thị dạ, mộng dị nhân khể thủ tái bái viết: “Thần bản hương nhân, tính Lý, danh Phục Man, tá Nam Đế vi tướng, dĩ trung liệt tri danh, thụ Đỗ Động, Đường Lâm nhị điều giang sơn, Di Lạo bất cảm phạm biên, nhất phương án thản.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 及卒，上帝嘉其志，直勑守職如故。是故，凡夷盧入寇皆捍禦焉。[7b*7*19]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Cập tốt, thượng đế gia kì chí, trực lai thủ chức như cố. Thị cố, phàm Di Lô nhập khấu giai cản ngự yên.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 幸遇陛下矜憐，臣守職久矣。」既而從容曰：「天下遭󰌩昧，忠臣匿名中，天明日月亮，[孰?]不見其形。」[7b*8*7]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Hạnh ngộ bệ hạ căng lân, thần thủ chức cửu hĩ”. Ký nhi thung dung viết: “Thiên hạ tao mông muội, trung thần nặc danh trung, thiên minh nhật nguyệt lượng, [thục?] bất kiến kì hình”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 帝寤，以語御史大夫梁任文曰：「此神意要欲顯立形像之言。」命置環珓、果然、乃督州 …… [7b*9*7]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Đế ngụ, dĩ ngữ Ngự sử đại phu Lương Nhậm Văn viết: “Thử thần ý yếu dục hiển lập hình tượng chi ngôn.” Mệnh trí hoàn giảo, quả nhiên, nãi đốc châu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 … [7a] bọn Chân vào ra mắt ở điện Sùng Đức, ban cho mũ, đai, đồ dùng, tiền bạc theo thứ bậc khác nhau.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Mùa hạ, tháng 4, châu Hoan dâng kỳ lân.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Tháng 5, Hữu nhai tăng thống là Thẩm Văn Uyển tâu xin lập đàn chay ở chùa Vạn Tuế để cho tăng đồ thụ giới. Vua chuẩn tâu.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mùa thu, tháng 9, xuống chiếu phát 310 lạng vàng trong kho để đúc chuông treo ở chùa Hưng Thiên.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Nước Chân Lạp sang cống.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Mùa đông, tháng 10, xuống chiếu phát trăm lạng bạc trong kho để đúc hai quả chuông treo ở chùa Thắng Nghiêm và tinh lâu Ngũ Phượng. Đắp thành đất ở bốn mặt kinh Thăng Long. Đổi phủ Ứng Thiên¹ làm Nam Kinh.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Ất Mão, [Thuận Thiên] năm thứ 6 [1015], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 8).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa xuân, tháng giêng, cho Trịnh Văn Tú làm Thiếu sư.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Đào Cam Mộc chết, tặng Thái sư á vương.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Tháng 2, sư chùa Tề Thánh huyện Thái Bình dâng hòm quý đựng xá lị.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Xuống chiếu cho Dực Thánh Vương và Vũ Đức Vương đi đánh các châu Đô Kim², Vị Long³, Thường [7b] Tân⁴, Bình Nguyên⁵, bắt được thủ lĩnh là Hà Án Tuấn đem về kinh sư chém đầu bêu ở chợ Đông.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Bính Thìn, [Thuận Thiên] năm thứ 7 [1016], (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 9).

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 Mùa xuân, tháng 3, lại lập 3 hoàng hậu: Tá Quốc hoàng hậu, Lập Nguyên hoàng hậu, Lập Giáo hoàng hậu⁶. Độ cho hơn nghìn người ở kinh sư làm tăng đạo. Dựng hai chùa Thiên Quang, Thiên Đức và tô bốn pho tượng Thiên Đế.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Động đất. Làm lễ tế vong các danh sơn. (Vua nhân đi xem núi sông, đến bến đò Cổ Sở⁷, thấy khí tốt của núi sông, tâm thần cảm động, bèn làm lễ rưới rượu xuống đất, khấn rằng: “Trẫm xem địa phương này, núi lạ sông đẹp, nếu có nhân kiệt địa linh thì hưởng lễ”. Đêm ấy, vua chiêm bao thấy có dị nhân đến cúi đầu lạy hai lạy, nói: “Thần là người làng này, họ Lý tên Phục Man, làm tướng giúp Nam Đế, có tiếng là người trung liệt, được giao trông coi hai dải sông núi Đỗ Động và Đường Lâm, bọn Di Lão không dám xâm phạm biên giới, một phương yên bình. Đến khi chết, thượng đế khen là trung trực, sắc cho giữ chức như cũ. Cho nên phàm giặc Man Di đến cướp đều chống giữ được cả. Nay may được bệ hạ thương đến, biết cho thần giữ chức này đã lâu rồi”. Rồi đó thung dung nói: ” Thiên hạ khi mờ tối, trung thần giấu tính danh, giữa trời nhật nguyệt sáng, ai chẳng thấy dáng hình”⁸. Vua thức dậy nói việc ấy với Ngự sử đại phu Lương Nhậm Văn rằng: “Đó là ý thần muốn tạc tượng”. Vua sai bói xin âm dương, quả nhiên đúng như thế. Bèn sai người trong châu …

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 1 Tức phủ Ứng Hòa đời sau, nay là huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 2 Đô Kim: theo Cương Mục, là huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang (CMCB2, 18b), nay thuộc tỉnh Hà Tuyên.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 3 Vị Long: xem chú thích ??? tr. ???

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 4 Thường Tân: tên châu, chưa rõ ở khoảng huyện nào trong tỉnh Hà Tuyên ngày nay.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 5 Bình Nguyên: tên châu thời Lý, từ thời Lê về sau gọi là châu Vị Xuyên, gồm các huyện Vị Xuyên, Bắc Quang, Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Tuyên ngày nay.

¶ 71 Leave a comment on paragraph 71 0 ^⇡ 6 Ở phần trên đã chép Lý Thái Tổ lập 6 hoàng hậu mà Lập Giáo hoàng hậu đứng đầu, có quy chế xe kiệu riêng (BK1, 34b). Ở đây nói lập thêm 3 hoàng hậu nữa, mà tên Lập Giáo hoàng hậu lại kể ở sau cùng. Cương mục ghi: “Điều này chắc Sử có lầm, tạm chép lại đó chờ tra cứu thêm” (CMCB2, 19a).

¶ 72 Leave a comment on paragraph 72 0 ^⇡ 7 Cổ Sở: bến Cổ Sở có tên nôm là bến Giá, nay ở xã Yên Sở, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây.