Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [20a20b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 聚會百官六軍之宿衛。[20a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tụ hội bách quan lục quân chi túc vệ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 前安奉天殿上建正陽樓，以為主掌籌刻之處；後起長春殿，上見龍圖閣以為宴寝逰玩之所。[20a*1*10]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tiền an Phụng Thiên điện thượng kiến Chính Dương lâu, dĩ vi chủ chưởng trù khắc chi xứ; hậu khởi Trường Xuân điện thượng kiến Long Đồ các, dĩ vi yến tẩm du ngoạn chi sở.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 外築周圍城一，重名曰龍城。[20a*3*8]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Ngoại trúc chu vi thành nhất, trọng danh viết Long Thành.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 秋，八月，驩州献麒麟。[20a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thu, bát nguyệt, Hoan Châu hiến kì lân.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 冬，十月，朔，萬歲寺陛前，天雨白米成堆。[20a*4*9]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đông, thập nguyệt, sóc, Vạn Tuế tự bệ tiền, thiên vũ bạch mễ thành đôi.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 是歲，宋使章頴來吊祭，[20a*5*6]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thị tuế, Tống sứ Chương Dĩnh lai điếu tế.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 又遣使封帝為郡王。[20a*5*15]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 hựu khiển sứ phong đế vi Quận vương.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 庚午，三年（宋天聖八年）。[20a*7*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Canh Ngọ, tam niên (Tống Thiên Thánh bát niên).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 春，二月，起天慶殿于長春殿前，為聽政之所。[20a*7*10]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Xuân, nhị nguyệt, khởi Thiên Khánh điện vu Trường Xuân điện tiền, vi thính chính chi sở.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 其制為八角，殿之前後並駕鳳凰橋。[20a*8*6]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Kì chế vi bát giác, điện chi tiền hậu tịnh giá phụng hoàng kiều.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 夏，四月，遣大僚𤤻黎偓佺，員外郎阮曰親如宋 [20a*9*1] 報聘。[20b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hạ, tứ nguyệt, khiển Đại liêu ban Lê Ốc Thuyên, Viên ngoại lang Nguyễn Viết Thân như Tống báo sính.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 定公侯文武冠服。[20b*1*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Định công hầu văn võ quan phục.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 冬，十月，大熟。[20b*1*10]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đông, thập nguyệt, đại thục.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 十四日，帝幸鳥路田省歛，因改其田曰永興。[20b*1*15]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thập tứ nhật, Đế hạnh Điểu Lộ điền tỉnh liễm, nhân cải kì điền viết Vĩnh Hưng.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 是日，還宫。[20b*2*15]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thị nhật, hoàn cung.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 辛未，四年（宋天聖九年）。[20b*3*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Tân Mùi, tứ niên (Tống Thiên Thánh cửu niên).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 春，正月，驩州叛。[20b*3*10]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Xuân, chính nguyệt, Hoan Châu phản.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 二月，朔，帝親征驩州，以東宫太子監國。[20b*3*17]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Nhị nguyệt, sóc, đế thân chinh Hoan Châu, dĩ Đông cung thái tử giám quốc.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 𭛁京師次驩州，州人降。詔赦牧守罪，遣中使撫諭其民。[20b*4*11]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Phát kinh sư thứ Hoan Châu, châu nhân hàng. Chiếu tha mục thú tội, khiển Trung sứ phủ dụ kì dân.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 三月，帝至自驩州。[20b*5*13]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tam nguyệt, đế chí tự Hoan Châu.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 詔𭛁錢賃工，造寺丱于鄕邑九百五十所。[20b*6*2]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Chiếu phát tiền nhậm công, tạo tự quán vu hương ấp cửu bách ngũ thập sở.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 秋，八月，設法會慶成，[20b*7*1]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thu, bát nguyệt, thiết pháp hội khánh thành,

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 大赦天下。[20b*7*9]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 đại xá thiên hạ.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 冬，十月，朔，道士鄭智空奏請賜道士受記籙于太清宫。[20b*7*13]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Đông, thập nguyệt, sóc, đạo sĩ Trịnh Trí Không tấu thỉnh tứ đạo sĩ thụ ký lục vu Thái Thanh cung.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 制可。[20b*8*16]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Chế khả.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 壬申，五年（宋明道元年）。[20b*9*1]

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Nhâm Thân, ngũ niên (Tống Minh Đạo nguyên niên).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 春，二月，雷公觀前釋迦寺，優曇 …… [20b*9*10]

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Xuân, nhị nguyệt, Lôi Công quán tiền Thích Ca tự, ưu đàm …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 … [20a] tụ họp các quan và sáu quân túc vệ. Phía trước làm điện Phụng Thiên¹, trên điện dựng lầu Chính Dương làm nơi trông coi tính toán giờ khắc, phía sau làm điện Trường Xuân, trên điện dựng gác Long Đồ làm nơi nghỉ ngơi du ngoạn. Bên ngoài đắp một lần thành bao quanh gọi là Long Thành.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Mùa thu, tháng 8, châu Hoan dâng kỳ lân.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, trời mưa gạo trắng thành đống trước bậc thềm chùa Vạn Tuế.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Năm ấy, sứ nhà Tống là Chương Dĩnh sang làm lễ điếu tang. Lại sai sứ sang phong vua làm Quận Vương.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Canh Ngọ, [Thiên Thành] năm thứ 3, [1030], (Tống Thiên Thánh năm thứ 8).

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Mùa xuân, tháng 2, làm điện Thiên Khánh ở trước điện Trường Xuân để làm chỗ nghe chính sự. Điện làm kiểu bát giác, trước sau đều bắc cầu Phượng Hoàng.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Mùa hạ, tháng 4, sai Đại liêu ban² Lê Ốc Thuyên và Viên ngoại lang Nguyễn Viết Thân sang nhà Tống [20b] để đáp lễ.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Định kiểu mũ áo của các công hầu văn võ.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 Mùa đông, tháng 10, được mùa to. Ngày 14, vua thân ra ruộng ở Điểu Lộ³ xem gặt, nhân đổi tên cánh ruộng ấy gọi là ruộng Vĩnh Hưng. Ngày ấy, trở về cung.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Tân Mùi, [Thiên Thành] năm thứ 4 [1031], (Tống Thiên Thánh năm thứ 9).

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 Mùa xuân, tháng giêng, châu Hoan làm phản.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 Tháng 2, ngày mồng 1, vua thân đi đánh châu Hoan, cho Đông cung thái tử làm Giám quốc. Quân đi từ Kinh sư đến châu Hoan, người châu ấy đầu hàng. Xuống chiếu tha tội cho các quan châu huyện, sai Trung sứ phủ dụ dân chúng.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 Tháng 3, vua từ châu Hoan về đến Kinh.

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 Xuống chiếu phát tiền thuê thợ làm chùa quán ở các hương ấp, tất cả 150 chỗ⁴.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 Mùa thu, tháng 8, mở hội chay để khánh thành. Đại xá thiên hạ.

¶ 71 Leave a comment on paragraph 71 0 Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, đạo sĩ là Trịnh Trí Không tâu xin cho các đạo sĩ được nhận ký lục⁵ ở cung Thái Thanh. Vua y cho.

¶ 72 Leave a comment on paragraph 72 0 Nhâm Thân, [Thiên Thành] năm thứ 5 [1032], (Tống Minh Đạo năm thứ 1).

¶ 73 Leave a comment on paragraph 73 0 Mùa xuân, tháng 2, chùa Thích Ca ở trước quán Lôi Công có cây ưu đàm …

¶ 74 Leave a comment on paragraph 74 0 ^⇡ 1 Phụng Thiên: Cương mục chép là Phụng Tiên (CMCB2, 34a).

¶ 75 Leave a comment on paragraph 75 0 ^⇡ 2 Đại liêu ban: tên tước của triều Lý.

¶ 76 Leave a comment on paragraph 76 0 ^⇡ 3 Nguyên văn: “Điểu Lộ điền”. Tên đất này được nhắc đến hai lần trong Toàn thư, ở đây và cách 3 tờ sau (BK2, 25a), đều khắc in rõ chữ “Điểu”. Các bản in sau bản Chính Hoà như bản VHv. 2330 (BK2, 20b và 25a), và các bản in của Quốc tử giám triều Nguyễn (như bản ký hiệu A.3 v.v…) đều in là “Điểu Lộ” như bản Chính Hòa. Nhưng Đại Việt sử ký tiền biên (bản in đời Tây Sơn, BK2, 26b) và Cương mục (CMCB2, 35a) đều in là “Ô Lộ điền”. Hai chữ “Điểu” [鳥] và “Ô” [烏] chỉ khác nhau một nét ngang ngắn trong lòng chữ phía trên, rất dễ đọc và chép nhầm với nhau. Vì Cương mục dùng sử liệu của Toàn thư, mỗi trường hợp sửa chữ thường có chú giải. Nhưng ở đây không thấy nói đến việc sửa chữ, do đó chưa rõ Cương mục hay Toàn thư chép đúng? Tạm phiên đúng theo nguyên văn Toàn thư bản Chính Hòa. Cương mục chú: “Ô Lộ, Vĩnh Hưng: chưa rõ đích xác ở đâu. Nhưng xét huyện Đông Yên, tỉnh Hưng Yên có tổng Vĩnh Hưng, có lẽ là ở đây chăng?” (CMCB2, 35a).

¶ 77 Leave a comment on paragraph 77 0 ^⇡ 4 Nguyên văn: “… Chiếu phát tiền nhầm công tạo tự quán vu hương ấp, phàm bách ngũ thập sở”. Các bản in của Quốc tử giám thời Nguyễn (A. 3v.v…) và các bản VHv. 2330 (sau bản Chính Hoà) đều in là “… vu hương ấp, cửu bách ngũ thập sở” (… ở các hương ấp, tất cả 950 chỗ). Chữ “phàm” và chữ “cửu” dáng chữ gần giống nhau, dễ đọc và chép nhầm. Có thể trước do bản VHv. 2330 in phỏng theo bản Chính Hoà, sau các bản in đời Nguyễn theo đó nhầm tiếp. Cương mục có thể đã dùng một bản Toàn thư thuộc loại nói trên cho nên cũng chép như thế (cửu bách thập sở. CMCB2, 35b). Nhưng Đại Việt sử ký tân biên bản in thời Tây Sơn, vẫn chép là “… phàm bách ngũ thập sở” (ĐVSKTB BK2, 26b). Đại Việt sử lược (q.2, 5b) cũng chép rõ hơn: “tạo tự quán phàm nhất bách ngũ thập xứ”. Xét về kết cấu ngữ pháp, câu “… phàm bách ngũ thập sở” chưa được chuẩn xác, nhưng kết hợp với Đại Việt sử lược, chúng tôi dịch là “150 sở”.

¶ 78 Leave a comment on paragraph 78 0 ^⇡ 5 Nguyên văn: “thụ ký lục”; có nghĩa là nhận sự đăng ký, được chính thức thừa nhận việc tu hành.