Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [34a34b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 甲申，三年（十一月以後天感聖武元年，宋慶曆四年）。[34a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Giáp Thân, tam niên (thập nhất nguyệt dĩ hậu Thiên Cảm Thánh Vũ nguyên niên, Tống Khánh Lịch tứ niên).

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 春，正月，𭛁府庫噐械，頒授諸軍。[34a*1*21]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Xuân, chính nguyệt, phát phủ khố khí giới, phân thụ chư quân.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 癸卯，帝親征占城，以開皇王為京師留守。[34a*2*7]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Quý Mão, đế thân chinh Chiêm Thành, dĩ Khai Hoàng vương vi Kinh sư lưu thủ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 是日，有司以所祀山神少牢，得膽大如柚子献之。[34a*3*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thị nhật, Hữu ti dĩ sở tự sơn thần thiếu lao, đắc đảm đại như du tử hiến chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 帝戲之曰：「膽聲󰱏相近，彼少牢得大膽者，盖示我以少勞而得大󰱏樂之徵也。」[34a*4*4]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Đế hí chi viết: “Đảm thanh đam tương cận, bỉ thiếu lao đắc đại đảm giả, cái thị ngã dĩ thiếu lao nhi đắc đại đam lạc chi trưng dã”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 甲辰，𭛁京師。[34a*5*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Giáp Thìn, phát kinh sư.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 乙巳，次大惡海口，會風濤帖靜，大軍利涉，故改大惡曰大安。[34a*6*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Ất Tị, thứ Đại Ác hải khẩu, hội phong đào thiếp tĩnh, đại quân lợi thiệp, cố cải Đại Ác viết Đại An.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 抵麻姑山，紫雲捧日。[34a*7*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Để Ma Cô sơn, tử vân phủng nhật.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 過河腦彎，有片雲襨帝所御舟，隨其行止。[34a*7*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Quá Hà Não loan, hữu phiến vân phức đế sở ngự chu, tùy kì hành chỉ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 是日，至住牙（一作身）海口駐營。[34a*8*10]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thị nhật, chí Trụ Nha (nhất tác thân) hải khẩu trú doanh.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 次日𭛁，以風勢之，使一日過大小二長沙。[34a*9*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thứ nhật phát, dĩ phong thế chi sử, nhất nhật quá Đại Tiểu nhị Trường Sa.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 抵思 [34a*9*18] 客海口，白魚入舟。[34b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Để Tư Khách hải khẩu, bạch ngư nhập chu.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝聞占城引其眾及象陳于五蒲江南岸，欲拒官軍。[34b*1*8]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế văn Chiêm Thành dẫn kì chúng cập tượng trần vu Ngũ Bồ giang nam ngạn, dục cự quan quân.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 詔舍舟登陸，領軍士至北岸，見彼属徒已列江邉。[34b*2*9]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Chiếu xá chu đăng lục, lĩnh quân sĩ chí Bắc ngạn, kiến bỉ thuộc đồ dĩ liệt giang biên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝乃部分士卒建旗鳴鼓，徑渡擊之。[34b*3*9]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế nãi bộ phân sĩ tốt kiến kì minh cổ, kinh độ kích chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 兵刀未接，占人自潰，追斬三萬級。[34b*4*4]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Binh đao vị tiếp, Chiêm nhân tự hội, truy trảm tam vạn cấp.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 郭加彛斬其主乍斗首，于陣献之。[34b*4*17]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Quách Gia Di trảm kì chủ Sạ Đẩu thủ, vu trận hiến chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 󰱏馴象三十餘，生擒五千餘人，其餘為官軍所殺，血𡍼兵刀，尸塞原野。[34b*5*11]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đam thuần tượng tam thập dư, sinh cầm ngũ thiên dư nhân, kì dư vi quan quân sở sát, huyết đồ binh đao, thi tái nguyên dã.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 帝為之慨然，下令曰：「有妄殺占城人者殺無赦。」[34b*6*19]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Đế vi chi khái nhiên, hạ lệnh viết: “Hữu vọng sát Chiêm Thành nhân giả sát vô xá”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 史臣吳士連曰：帝之此心，其宋太祖之心乎？傳祚永久也，宜哉！[34b*8*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đế chi thử tâm, kì Tống Thái Tổ chi tâm hồ? Truyền tộ vĩnh cửu dã, nghi tai!

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 [34a] Giáp Thân, [Minh Đạo] năm thứ 3 [1044], (từ tháng 11 trở về sau là niên hiệu Thiên Cảm Thánh Vũ năm thứ 1; Tống Khánh Lịch năm thứ 4).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, tháng giêng, phát khí giới trong kho ban cho các quân.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Ngày Quý Mão, vua thân đi đánh Chiêm Thành, cho Khai Hoàng Vương [Nhật Tông] làm Lưu thủ Kinh sư. Ngày ấy Hữu ty đem dâng túi mật to bằng quả bưởi lấy được khi làm cỗ thiếu lao¹ cúng thần núi. Vua nói đùa rằng: “Chữ “đảm” (mật) âm gần với chữ “đam” (vui), con thiếu lao mà có mật to, có lẽ là điềm báo cho ta biết chỉ khó nhọc một chút mà được vui lớn”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ngày Giáp Thìn, quân đi từ Kinh sư, ngày Ất Tỵ, đến cửa biển Đại Ác, gặp lúc sóng gió yên lặng, đại quân qua biển dễ dàng, cho nên đổi tên Đại Ác làm Đại An². Đến núi Ma Cô³, có đám mây tía bọc lấy mặt trời. Qua vụng Hà Não⁴, có đám mây che thuyền ngự, theo thuyền mà đi hoặc ngừng. Ngày hôm ấy đến đóng doanh ở cửa biển Trụ Nha (có bản chép Trụ Thân). Ngày hôm sau đi, nhờ thuận gió, trong một ngày qua hai bãi Đại Tiểu Trường Sa⁵. Đến cửa biển [34b] có con cá trắng nhảy vào thuyền. Vua nghe tin Chiêm Thành đem quân và voi bày trận ở bờ nam sông Ngũ Bồ⁶ muốn chống cự quan quân. Vua truyền cho quân bỏ thuyền lê bộ, đem quân sĩ lên bờ bắc, thấy quân Chiêm đã dàn ở bên sông. Vua mới cắt đặt quân sĩ dựng cờ nổi trống, sang tắt ngang sông đánh. Binh lính chưa chạm mà quân Chiêm đã tan vỡ, quan quân đuổi chém được 3 vạn thủ cấp. Quách Gia Di chém được đầu vua Chiêm là Sạ Đẩu⁷ tại trận đem dâng. Đoạt được hơn 30 voi thuần, bắt sống hơn 5 nghìn người, còn thì bị quan quân giết chết, máu nhuộm gươm giá, xác chất đầy đồng. Vua tỏ ý cảm khái, xuống lệnh rằng: “Kẻ nào giết bậy người Chiêm Thành thì sẽ giết không tha”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Sử thần Ngô Sĩ Liêm nói: Tấm lòng ấy của vua cũng như tấm lòng của Tống Thái Tổ chăng? Truyền ngôi được lâu dài là phải lắm.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 1 Vua cúng đàn xã tắc thì dâng cỗ thái lao (trâu, dê, lợn mỗi thứ 1 con), cúng thần sông núi thì dâng cỗ thiếu lao (dê, lợn mỗi thứ 1 con).

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 2 Đại An: tên cửa biển, tức Cửa Liêu ở huyện Hải Hậu, tỉnh Hà Nam Ninh, Xem thêm phần chú thích tr.?????????????????

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 3 Núi Ma Cô: theo Cương mục, còn có tên núi là Lễ Đễ, ở ngoài biển huyện Kỳ Anh (CMCB3, 9a), tỉnh Hà Tĩnh ngày nay.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 4 Vụng Hà Não (Hà Não loan): Cương mục chua sông, Ngũ Bồ, vụng Hà Não đều không khảo được (CMCB3, 10a). Theo Đào Duy Anh, vụng Hà Não có thể là Vụng Chùa, tên chữ Hán là Tự Loan, Đại Việt sử lược chép là Vũng Truy (Đất nước Việt Nam qua các đời, tr.175).

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 5 Đại Tiểu Trường Sa: bãi cát từ cửa Nhật Lệ đến Cửa Tùng là Đại Trường Sa; bãi cát từ Cửa Việt đến cửa Tư Hiền, là Tiểu Trường Sa.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 6 Sông Ngũ Bồ: Cương mục chú không rõ ở đâu. Theo Đào Duy Anh (Bản dịch cũ 1, 342), sông Ngũ Bồ có thể là sông Chợ Củi (hạ lưu sông Thu Bồn) chảy ra cửa Đại Chiêm, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 7 Sạ Đẩu: tức vua Chiêm Jaya Sinhavarman II (ở ngôi 1042-1044).