Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Hoàng Đế [3a3b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 宫。[3a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … cung.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 羅順州献白象。[3a*1*2]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 La Thuận châu hiến bạch tượng.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 壬寅，四年（宋嘉祐七年）。[3a*2*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Nhâm Dần, tứ niên (Tống Gia Hựu thất niên).

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 春，嘉林郡献眸三足龜。[3a*2*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Xuân, Gia Lâm quận hiến mâu tam túc quy.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 癸卯，五年（宋嘉祐八年）。[3a*3*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Quý Mão, ngũ niên (Tống Gia Hựu bát niên).

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時，帝春秋鼎盛，行年四十，未有嗣命，祇候内人阮󱖮求嗣于聖主寺，其後倚蘭夫人有娠，生皇子乾德，是爲仁宗（世傳帝禱祝祈嗣未驗，因遍遊寺觀，車駕所至，南女奔走，瞻望不暇，惟一女󰇼桑，倚立蘭草中。帝望見，召入宫，得幸，命爲倚蘭夫人，欲得男女，命󱖮賫香供禱于聖主寺，僧教󱖮以投台托化之術，󱖮從之。事覺，斬󱖮于寺門前，後人謂其處曰󱖮原，寺在慈廉縣驛望社，󱖮原在寺門西，今存。）[3a*3*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời, đế xuân thu đỉnh thịnh, hành niên tứ thập, vị hữu tự mệnh, Chi hậu nội nhân Nguyễn Bông cầu tự vu Thánh Chủ tự, kì hậu Ỷ Lan phu nhân hữu thần, sinh Hoàng tử Càn Đức, thị vi Nhân Tông (thế truyền đế đảo chúc kì tự vị nghiệm, nhân biến du tự quán, xa giá sở chí, nam nữ bôn tẩu, chiêm vọng bất hạ, duy nhất nữ thái tang, ỷ lập lan thảo trung. Đế vọng kiến, triệu nhập cung, đắc hạnh, mệnh vi Ỷ Lan phu nhân, dục đắc nam nữ, mệnh Bông tê hương cung đảo vu Thánh Chúa tự, tăng giáo Bông dĩ đầu thai thác hóa chi thuật, Bông tòng chi. Sự giác, trảm Bông vu tự môn tiền, hậu nhân vị kì xứ viết Bông Nguyên, [Thánh Chủ] tự tại Từ Liêm huyện Dịch Vọng xã, Bông Nguyên tại tự môn tây, kim tồn).

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 甲辰，六年（宋英宗曙，治平元年）。[3a*8*19]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Giáp Thìn, lục niên (Tống Anh Tông Thự, Trị Bình nguyên niên).

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 春，正月，遣使如宋。[3a*9*13]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Xuân, chính nguyệt, khiển sứ như Tống.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 夏，四月 [3a*9*20] 帝御天慶殿聽訟。[3b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hạ, tứ nguyệt, đế ngự Thiên Khánh điện thính tụng.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 時，洞天公主侍側，帝指公主謂獄吏曰：「吾之愛吾子猶吾父母斯民之心。[3b*1*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thời, Động Thiên công chúa thị trắc, đế chỉ công chúa vị ngục lại viết: “Ngô chi ái ngô tử do ngô phụ mẫu tư dân chi tâm.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 百姓毋知，自󰱆刑憲，朕甚憫焉。自今以後，罪無輕重，一從寬宥。」[3b*2*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Bách tính vô tri, tự cốt hình hiến, trẫm thậm mẫn yên. Tự kim dĩ hậu, tội vô khinh trọng, nhất tòng khoan hựu”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 丙午，龍章天嗣元年（宋治平三年）。[3b*5*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Bính Ngọ, Long Chương Thiên Tự nguyên niên (Tống Trị Bình tam niên).

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 春，正月，二十五日，亥時，皇子乾德生。[3b*5*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Xuân, chính nguyệt, nhị thập ngũ nhật, Hợi thì, hoàng tử Càn Đức sinh.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 後，日立爲皇太子，改元大赦，封其母倚蘭夫人爲宸妃。[3b*6*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hậu, nhật lập vi Hoàng thái tử, cải nguyên đại xá, phong kì mẫu Ỷ Lan phu nhân vi Thần phi.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 史臣吳士連曰：「太子國本，不可不早見。[3b*8*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: “Thái tử quốc bản, bất khả bất tảo kiến.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 《春秋》書：「子同生」，意有在矣。[3b*8*16]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Xuân thu thư: “Tử đồng sinh”, ý hữu tại hĩ.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 帝春秋以高，幸而皇子生，欣 …… [3b*9*8]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đế xuân thu dĩ cao, hạnh nhi hoàng tử sinh, hân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 … [3a] cung.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Châu La Thuận dâng voi trắng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Nhâm Dần, [Chương Thánh Gia Khánh] năm thứ 4 [1062], (Tống Gia Hựu năm thứ 7).

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa xuân, quận Gia Lâm dâng con rùa 3 chân, mắt có 6 con ngươi.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Quý Mão, [Chương Thánh Gia Khánh] năm thứ 5 [1063], (Tống Gia Hựu năm thứ 8).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Bấy giờ vua xuân thu đã nhiều, tuổi 40 mươi mà chưa có con trai nối dõi, sai Chi hậu nội nhân Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa, sau đó Ỷ Lan phu nhân có mang, sinh hoàng tử Càn Đức tức Nhân Tông. (Tục truyền rằng vua cúng khấn cầu tự chưa thấy hiệu nghiệm, nhân đi chơi khắp các chùa quán, xa giá đi đến đâu, con trai con gái đổ xô đến xem không ngớt, duy có một người con gái hái dâu cứ nép trong bụi cỏ lan. Vua trông thấy, gọi đưa vào cung, được vua yêu, phong làm Ỷ Lan phu nhân. Vua muốn có con trai, sai Bông đem hương cầu đảo ở chùa Thánh Chúa. Nhà sư dậy cho Bông thuật đầu thai thác hoá. Bông nghe theo. Việc phát giác, đem chém Bông ở trước cửa chùa. Người sau gọi chỗ ấy¹ là Đồng Bông. Chùa ở xã Dịch Vọng, huyện Từ Liêm² , Đồng Bông ở phía tây trước cửa chùa, nay hãy còn).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Giáp Thìn, [Chương Thánh Gia Khánh] năm thứ 6 [1064], (Tống Anh Tông Thự, Trị Bình năm thứ 1).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, tháng giêng sai sứ sang Tống.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa hạ, tháng 4, [3b] vua ngự ở điện Thiên Khánh xử kiện. Khi ấy công chúa Động Thiên đứng hầu bên cạnh, vua chỉ vào công chúa, bảo ngục lại rằng: “Ta yêu con ta cũng như lòng ta làm cha mẹ dân. Dân không hiểu biết mà mắc vào hình pháp, trẫm rất thương xót, từ nay về sau, không cứ gì tội nặng hay nhẹ đều nhất luật khoan giảm”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Bính Ngọ, [Long Chương Thiên Tự] năm thứ 1 [1066], (Tống Trị Bình năm thứ 3).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày 25, giờ Hợi, hoàng tử Càn Đức sinh. Ngày hôm sau, lập làm hoàng thái tử, đổi niên hiệu, đại xá, phong mẹ thái tử là Ỷ Lan phu nhân làm Thần phi.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: thái tử là căn bản của nước, không lập sớm không được. Kinh Xuân thu chép: “Con là Đồng sinh” ý cũng bởi đó. Vua tuổi đã cao, may mà sinh hoàng tử, …

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 1 Nguyên văn: “Hậu nhân mục kỳ xứ viết”. Chữ 目 “mục” trong câu này không hợp nghĩa (người sau nhìn xứ ấy (?), gọi là… ), có lẽ là chữ 謂 vị ( …vị kỳ xứ viết…).

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 2 Huyện Từ Liêm: nay thuộc Hà Nội.