Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thần Tông Hoàng Đế [BK3, 28a28b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 史臣吳士連曰：「仁宗聖𭓇高明，深識子生之故，如晝夜之必然。[28a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: “Nhân Tông thánh học cao minh, thâm thức tử sinh chi cố, như trú dạ chi tất nhiên.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 遺詔所言，言造乎理，足以𮗓夫「不皷缶𰙔而爲大耋之嗟」者，其爲教遠矣。[28a*2*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Di chiếu sở ngôn, ngôn tạo hồ lí, túc dĩ giác phu “bất cổ phẫu ca nhi vi đại điệt chi ta” giả, kì vi giáo viễn hĩ. 

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 雖然，在仁宗言之，則爲明道之言。在神宗行之，則爲失孝之󰁮。[28a*3*17]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tuy nhiên, tại Nhân Tông ngôn chi, tắc vi minh đạo chi ngôn. Tại Thần Tông hành chi, tắc vi thất hiếu chi cử.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 文休論之當也。」[28a*5*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Văn Hưu luận chi đương dã”.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 神宗皇帝 [28a*6*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 THẦN TÔNG HOÀNG ĐẾ

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 （諱陽煥，聖宗之孫，仁宗之姪，崇賢候之子，乃夫人杜氏所生也。年方二歲，育于宫中，立爲皇太子。仁宗崩，遂登太寳，在位十一年，壽二十三歲，崩于永光。[28a*6*5]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 (Húy Dương Hoán, Thánh Tông chi tôn, Nhân Tông chi điệt, Sùng Hiền hầu chi tử, nãi phu nhân Đỗ thị sở sinh dã. Niên phương nhị tuế, dục vu cung trung, lập vi Hoàng thái tử. Nhân Tông băng, toại đăng thái bảo, tại vị thập nhất niên, thọ nhị thập tam tuế, băng vu Vĩnh Quang.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 帝之𥘉年，猶有同心。及長，性資聪睿，大度有爲，修政立事，任賢使能，正始正終，詳密欵曲，無失於正雖身󰞿恶疾，尋有藥之，天意有在也然酷好祥瑞，崇尚浮屠，奚足 [28a*8*1] 貴哉）。[28b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đế chi sơ niên, do hữu đồng tâm. Cập trưởng, tính tư thông duệ, đại độ hữu vi, tu chính lập sự, nhiệm hiền sử năng, chính thủy chính chung, tường mật khoản khúc, vô thất ư chính. Tuy thân anh ác tật, tầm hữu dược chi, thiên ý hữu tại dã. Nhiên khốc hiếu tường thụy, sùng thượng phù đồ, hề túc quý tai).

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 戊申，天順元年（宋建炎二年）。[28b*2*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Mậu Thân, Thiên Thuận nguyên niên (Tống Kiến Viêm nhị niên).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 春，正月，丙戌，朔，改元，大赦。[28b*2*12]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Xuân, chính nguyệt, Bính Tuất, sóc, cải nguyên, đại xá.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 尊義母宸英夫人爲皇太后。[28b*3*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tôn nghĩa mẫu Thần Anh phu nhân vi Hoàng thái hậu.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 詔：凡民有没田土于官，及籍申爲田兒者，悉還之。[28b*3*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Chiếu: Phàm dân hữu một điền thổ vu quan, cập tịch thân vi điền nhi giả, tất hoàn chi.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 僧道百姓之爲路翁者亦免。[28b*4*13]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tăng đạo bách tính chi vi lộ ông giả diệc miễn.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 賜六兵更番㱕農，遵古制也。[28b*5*5]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tứ lục binh canh phiên quy nông, tuân cổ chế dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 戊子，尊大行皇帝謚曰：孝慈聖神文武皇帝，廟號仁宗。[28b*5*16]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Mậu Tí, tôn Đại Hành Hoàng Đế thụy viết: Hiếu Từ Thánh Thần Văn Vũ Hoàng Đế, miếu hiệu Nhân Tông.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 己丑，貶大僚班李崇福，以過西陽城門，廵吏問而不應也。[28b*7*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Kỉ Sửu, biếm Đại liêu ban Lý Sùng Phúc, dĩ quá Tây Dương thành môn, tuần lại vấn nhi bất ứng dã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 辛卯，詔國有哀，天下民無得騎馬及上藍輿巾車。[28b*8*5]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Tân Mão, chiếu quốc hữu ai, thiên hạ dân vô đắc kị mã cập thượng lam dư cân xa.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 更子，帝𥘉御京筵。[28b*9*6]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Canh Tí, đế sơ ngự kinh diên.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 辛丑，以内 …… [28b*9*13]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tân Sửu, dĩ Nội …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 [28a] Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Nhân Tông thánh học cao minh, hiểu sâu cớ sống chết, như lẽ tất nhiên có ngày thì có đêm. Lời di chiếu nói rất thấu lẽ, đủ biết cái ý “không gõ chậu hát ca, đến lúc tuổi già than tiếc”¹. Dạy người như thế thật sâu xa vậy, tuy nhiên, ở Nhân Tông thì đó là lời nói sáng đạo, mà ở Thần Tông thì lại là việc làm thất hiếu. Văn Hưu bàn thế là phải.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 THẦN TÔNG HOÀNG ĐẾ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 (Húy Dương Hoán, cháu gọi Thánh Tông bằng ông, cháu gọi Nhân Tông bằng bác, con của Sùng Hiền hầu, do phu nhân họ Đỗ sinh ra. Khi mới lên 2 tuổi, được nuôi trong cung, lập làm Hoàng thái tử. Nhân Tông băng, bèn lên ngôi báu. Ở ngôi 11 năm [1128-1138], thọ 23 tuổi [1116-1138] băng ở điện Vĩnh Quang. Vua khi mới lên ngôi hãy còn trẻ dại, đến khi lớn lên, tư chất thông minh, độ lượng nên việc sửa sang chính sự, dùng người hiền tài, thủy chung đều chính, nhiệm nặt khúc nôi, không gì sai lệch. Tuy thân mang ác tật nhưng rồi chữa lành, cũng là nhờ có ý trời cả. Song quá thích điềm lành, tôn sùng đạo Phật, chẳng đáng [28b] quý gì).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mậu Thân, Thiên Thuận² năm thứ 1 [1128], (Tống Kiến Viêm năm thứ 2).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 1, Bính Tuất, đổi niên hiệu, đại xá. Tôn mẹ nuôi là Trần Anh phu nhân làm Hoàng thái hậu.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Xuống chiếu rằng: Phàm dân có ruộng đất bị sung công cùng là bị tội phải làm điền nhi thì đều được tha cả. Các tăng đạo và dân phải làm lộ ông³ cũng được miễn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Cho sáu quân thay phiên nhau về làm ruộng, theo chế độ xưa.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ngày Mậu Tý, tôn thụy hiệu cho Đại Hành Hoàng Đế là Hiếu Từ Thánh Thần Văn Vũ Hoàng Đế, miếu hiệu là Nhân Tông.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ngày Kỷ Sửu, biếm Đại liêu ban Lý Sùng Phúc vì khi đi qua cửa thành Tây Dương, người tuần lại hỏi mà không trả lời.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngày Tân Mão, xuống chiếu rằng nước đang có tang, dân chúng không được cưỡi ngựa và đi võng màu lam, xe che màn.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ngày Canh Tý, vua bắt đầu ngự kinh diên [nghe giảng học].

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Ngày Tân Sửu, lấy Nội …

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 1 Dẫn lời quẻ Ly trong Kinh dịch.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 2 Đại Việt sử lược chép niên hiệu này là Đại Thuận (Q.3, 1a).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 3 Điền nhi và lộ ông: Cương mục dẫn lời Ngô Thì Sĩ chua rằng: điền nhi và lộ ông đều là những người bị tội đồ dịch. Còn phép phối dịch ra sao bây giờ không thể khảo được (CMCB4, 19a).