Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [BK5, 3a3b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 之君，無積惡之甚者，天末嘗遽絶之也。[3a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … chi quân, vô tích ác chi thậm giả, thiên mạt thường cự tuyệt chi dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 夏苟無桀，商苟無紂，傳祚盖未𠬠也。[3a*1*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Hạ câu vô Kiệt, Thương câu vô Trụ, truyền tộ cái vị một dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 以周之末，諸侯強僣，而正統之傳綿綿然不絶者，是其祖宗深仁厚澤，有以及天下後世故也。[3a*2*12]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Dĩ Chu chi mạt, chư hầu cưỡng tiếm, nhi chính thống chi truyền miên miên nhiên bất tuyệt giả, thị kì tổ tông thâm nhân hậu trạch, hữu dĩ cập thiên hạ hậu thế cố dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 李氏得國，無愧三代，傳世至惠，宗無子且嬰疾，盖先王之澤於是乎竭矣，故陳氏得以取之。[3a*4*12]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Lý thị đắc quốc, vô quý Tam Đại, truyền thế chí Huệ Tông, vô tử thả anh tật, cái Tiên vương chi trạch ư thị hồ kiệt hĩ, cố Trần thị đắc dĩ thủ chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 既取人國，又弑其君，不仁之甚也。[3a*6*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Kí thủ nhân quốc, hựu thích kì quân, bất nhân chi thậm dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 厥後廢帝縊死，元君見弑，出乎爾反乎爾，天道然也。[3a*7*6]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Quyết hậu Phế Đế ải tử, Nguyên quân kiến thích, xuất hồ nhĩ phản hồ nhĩ, thiên đạo nhiên dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 雖無惠宗盟咀之言猶信焉。守度以此為謀國盡忠，殊不知天下後世，皆指 [3a*8*8] 為弑君之賊，况又為狗彘之行哉。[3b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tuy vô Huệ Tông minh trớ chi ngôn do tín yên. Thủ Độ dĩ thử vi mưu quốc tận trung, thù bất tri thiên hạ hậu thế, giai chỉ vi thích quân chi tặc, huống hựu vi cẩu trệ chi hành tai.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 出李惠宗宫人及親戚女嫁諸蛮酋長。[3b*2*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Xuất Lý Huệ Tông cung nhân cập thân thích nữ giá chư man tù trưởng .

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇冬，十月，尊父承為上皇，居左伴鶴橋坊附天宫。國有大事，則在内聽决。[3b*2*18]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Đông, thập nguyệt, tôn phụ Thừa vi Thượng hoàng, cư tả bạn Hạc Kiều phường Phụ Thiên cung. Quốc hữu đại sự, tắc tại nội thính quyết.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 尊母黎氏為國聖皇太后（一云保聖國母）。[3b*4*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tôn mẫu Lê thị vi Quốc Thánh Hoàng thái hậu (nhất vân Bảo Thánh quốc mẫu.) .

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 〇詔民間使用省陌錢六十九文，上供錢陌七十文。[3b*5*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 〇 Chiếu dân gian sử dụng tỉnh mạch tiền lục thập cửu văn, thượng cung tiền mạch thất thập văn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇選天下淑女充宫人。[3b*6*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Tuyển thiên hạ thục nữ sung cung nhân .

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇命輔國太傅馮佐周權知乂安府，許與人爵，自佐職、舍人以下，詣闕奏聞。[3b*6*12]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Mệnh Phụ quốc Thái phó Phùng Tá Chu quyền tri Nghệ An phủ, hứa dữ nhân tước, tự tá chức, xá nhân dĩ hạ, nghệ khuyết tấu văn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 史臣吳士連曰：予人以爵，天子之權，非人臣所 …… [3b*9*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Dư nhân dĩ tước, thiên tử chi quyền, phi nhân thần sở …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 … [3a] những vua có đức lớn mà không làm nhiễu việc ác quá lắm thì trời chưa bao giờ vội dứt bỏ họ. Nhà Hạ nếu không có Kiệt, nhà Thương có Trụ, thì việc truyền ngôi hẳn cũng chưa hết. Xem như cuối đời nhà Chu, các nước chư hầu cưỡng bức, tiếm lấn mà ngôi chính thống vẫn truyền nối mãi mãi không dứt. Đó là do nhân sâu ơn dày của tổ tông để lại mãi đến đời sau vậy.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Họ Lý được nước không kém gì Tam Đại, truyền nối nhiều đời, đến Huệ Tông không có con trai, lại mắc bệnh tật, chắc là ơn trạch của tiên vương đến đây là hết rồi, cho nên họ Trần mới có thể lấy được nước. Đã lấy nước của người ta, lại giết vua của người ta thì thực bất nhân quá lắm.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Sau này, Phế Đế phải thắt cổ chết, Nguyên Quân bị giết¹, mình làm thế nào thì phải chịu thế ấy, đạo trời là như vậy đó. Dù không có lời nguyền của Huệ Tông, cũng tin là phải thế. Thủ Độ coi việc đó là hết lòng trung, lo việc nước, nhưng có biết đâu thiên hạ đời sau chỉ mặt [3b] gọi là giặc giết vua, huống chi lại còn làm thói chó lợn².

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đưa các cung nhân và con gái họ hàng nhà Lý Huệ Tông gả cho các tù trưởng người Man.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Mùa đông, tháng 10, tôn cha là Thừa làm Thượng hoàng, ở cung Phụ Thiên, phường Hạc Kiều phía bên tả. Hễ khi nước có việc lớn, thì ở trong đó xem xét, quyết định. Tôn mẹ là Lê thị làm Quốc Thánh hoàng thái hậu (có sách chép là Bảo Thánh quốc mẫu).

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Xuống chiếu cho dân gian dùng tiền “tỉnh bách”³ mỗi tiền là 69 đồng. Tiền nộp cho nhà nước (tiền “thượng cung”) thì mỗi tiền là 70 đồng.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Tuyển thục nữ trong nước sung làm cung nhân.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sai Phụ quốc thái phó Phùng Tá Chu quyền Tri phủ Nghệ An, cho phép ban tước từ tá chức, xá nhân trở xuống cho người khác, rồi sau về triều tâu lên.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Ban tước cho người là quyền của thiên tử, không phải là quyền của kẻ làm tôi.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 1 Bản chữ Hán chép Nguyên hậu, là đã nhầm chữ 君 Quân thành chữ 后 Hậu. Nguyên Quân tức là vua Trần Thuận Tông, sau khi nhường ngôi cho thái tử Án (Thiếu Đế), xưng là Thái Thượng Nguyên Quân Hoàng Đế, thường được gọi là Nguyên Quân. Xem BK7.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 2 Chỉ việc Trần Thủ Độ đã giết Huệ Tông lại lấy hoàng hậu của nhà vua.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 3 Tỉnh bách: có người đọc là “tỉnh mạch”. Ở Trung Quốc, từ đời Ngũ Đại về sau, lấy 77 làm 100, gọi là “tỉnh bách” (nghĩa là 100 thiếu, hay 100 bớt).