Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 40a40b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 訟不聞詰責之言，宦侍内臣濫冒法官之隽，帝之此舉三失隨之，然而民情得以上達，御 [40a*1*1] 下寕失於寬，滯訟得以决遣，亦見其忠厚之意焉。[40a*2*17]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … tụng bất văn cật trách chi ngôn, hoạn thị nội thần lạm mạo pháp quan chi tuyển, đế chi thử cử tam thất tùy chi. Nhiên nhi dân tình đắc dĩ thượng đạt, ngự hạ ninh thất ư khoan, đái tụng đắc dĩ quyết khiến, diệc kiến kì trung hậu chi ý yên.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 沱江道鄭角密叛。[40a*4*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đà Giang đạo Trịnh Giác Mật phản.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 命昭文王日燏諭行之。[40a*4*8]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Mệnh Chiêu Văn vương Nhật Duật dụ hàng chi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 時，日燏領沱江道，密及所属軍至，鄭角密使人詣營，𦤶疑曰：「密不敢違命，[40a*4*17] 倘恩主以單騎來，則密降矣。」[40a*6*7]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thời, Nhật Duật lĩnh Đà Giang đạo, mật cập sở thuộc quân chí, Trịnh Giác Mật sử nhân nghệ doanh, trí nghi viết: “Mật bất cảm vi mệnh, thảng ân chủ dĩ đơn kị lai, tắc Mật hàng hĩ”.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 日燏從之，以五六小童同行。[40a*6*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nhật Duật tòng chi, dĩ ngũ lục tiểu đồng đồng hành.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 軍士止之。[40a*7*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Quân sĩ chỉ chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 日燏曰：「彼若背我，則朝廷猶有他王來。」[40a*7*14]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhật Duật viết: “Bỉ nhược bối ngã, tắc triều đình do hữu tha vương lai”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 及至砦，蠻人列圍數十重，並持刀鎗内向。[40a*8*10]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Cập chí trại, man nhân liệt vi số thập trùng, tịnh trì đao thương nội hướng.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 日燏直入登砦，[40a*9*7] 密延坐。[40a*9*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhật Duật trực nhập đăng trại, Mật diên tọa.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 日燏通諸 [40a*9*16] 國語，各諳其俗，與密手食鼻飲。[40b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhật duật thông chư quốc ngữ, các am kì tục, dữ Mật thủ thực tị ẩm.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 蠻人大喜。[40b*1*13]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Man nhân đại hỉ.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 日燏還營，密率家属諸營降。[40b*1*17]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nhật Duật hoàn doanh, Mật suất gia thuộc chư doanh hàng.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 眾皆悅服，不遣一鏃而沱江平。[40b*2*9]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Chúng giai duyệt phục, bất khiển nhất thốc nhi Đà Giang bình.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 及還闕，以密及其妻子見帝。[40b*3*2]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Cập hoàn khuyết, dĩ Mật cập kì thê tử kiến đế.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 甚嘉之，既而許密回家，留其子在京。[40b*3*13]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thậm gia chi, ký nhi hứa Mật hồi gia, lưu kì tử tại kinh.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 日燏深加愛撫，為請爵于朝，賜上品，入侍養魚池。[40b*4*8]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nhật Duật thâm gia ái phủ, vi thỉnh tước vu triều, tứ thượng phẩm, nhập thị dưỡng ngư trì.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 後亦許回家。[40b*5*8]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hậu diệc hứa hồi gia.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 辛巳，三年（元至元十八年）。[40b*6*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tân Tị, tam niên (Nguyên Chí Nguyên thập bát niên).

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 春，正月，二十九日，皇子國頊生。[40b*6*11]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Xuân, chính nguyệt, nhị thập cửu nhật, hoàng tử Quốc Chẩn sinh.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 遣從叔陳遺愛（即陳隘）及黎目、黎荀如元。[40b*7*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Khiến tòng thúc Trần Di Ái (tức Trần Ải) cập Lê Mục, Lê Tuân như Nguyên.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 元立遺愛為老侯，授目為翰林學士，荀為尙書，復 [40b*7*18] 使柴椿以兵千人護送還國。[40b*8*16]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nguyên lập Di Ái vi Lão hầu, thụ Mục vi Hàn lâm học sĩ, Tuân vi Thượng thư, phục sử Sài Xuân dĩ binh thiên nhân hộ tống hoàn quốc.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 椿踞傲，無禮，騎馬直入𦍌明 …… [40b*9*8]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Xuân cứ ngạo, vô lễ, kị mã trực nhập Dương Minh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 … [40a] án, không thấy có lời trách hỏi, hoạn quan nội thần lạm cử làm pháp quan, vua làm việc này có có ba lầm lỗi kèm theo, nhưng như vậy thì dân tình được thấu lên trên. Việc cai trị kẻ dưới thà sai vì khoan thứ để cho án kiện đọng lại được xử ngay, cũng thấy được lòng trung hậu của vua.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang làm phản.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Vua sai Chiêu Văn Vương Nhật Duật đi dụ hàng. Bấy giờ, Nhật Duật coi đạo Đà Giang, ngầm đem quân thuộc hạ đến.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Trịnh Giác Mật sai người đến quân doanh, bày tỏ lòng thành: ”Mật không giám trái mệnh. Nếu ân chúa một mình một ngựa đến thì Mật xin hàng”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Nhật Duật nhận lời, chỉ đem 5, 6 tiểu đồng cùng đi. Quân sĩ ngăn lại, Nhật Duật nói:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Nếu nó giáo giở với ta thì triều đình còn có vương khác đến”.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Khi tới trại, người Man dàn vây mấy chục lớp và đều cầm đao thương chĩa vào phía trong. Nhật Duật đi thẳng vào, trèo lên trại. Mật mời ông ngồi. Nhật Duật thạo biết [40b] tiếng nói và am hiểu phong tục của nhiều nước, cùng ăn bốc, uống bằng mũi với Mật. Người Man thích lắm. Khi Nhật Duật trở về, Mật đem gia thuộc đến doanh trại đầu hàng. Mọi người đều vui lòng kính phục vì không mất một mũi tên mà bình được Đà Giang. Đến khi về kinh sư, [Nhật Duật] đem Mật và vợ con hắn vào chầu, vua rất khen ngợi ông. Sau đó, vua cho Mật về nhà, giữ con hắn ở lại kinh đô. Nhật Duật mến nuôi hết lòng, xin triều đình ban tước thượng phẩm và cho vào trông ao cá, sau cũng cũng cho về nhà.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Tân Tỵ, [Thiệu Bảo] năm thứ 3 [1281], Nguyên Chí Nguyên năm thứ 18).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày 29 hoàng tử Quốc Chẩn sinh.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Sai chú họ là Trần Di Ái (tức Trần Ải) và Lê Mục, Lê Tuân sang Nguyên.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Nhà Nguyên lập Di Ái làm Lão hầu, cho Mục làm Hàn lâm học sĩ, Tuân làm Thượng thư¹, lại sai Sài Xuân đem 1.000 quân² hộ tống về nước. Xuân ngạo mạn vô lễ, cưỡi ngựa đi thẳng vào cửa Dương Minh.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 1 An Nam chí lược và Nguyên sử chép là: … phong Di Ái làm An Nam Quốc Vương, Lê Mục làm Hàn lâm học sĩ, Lê Tuân làm Thượng thư …

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 2 Bản dịch cũ (tập II, 1967. tr.47) in nhầm là 5.000 quân.