Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 44a44b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 𡊨地裂，長七夬，廣四寸，深不可測秋。[44a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … đàn địa liệt, trường thất quyết, quảng tứ thốn, thâm bất khả trắc .

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 秋，八月，興道王調王侯諸軍大閲於東步頭，分軍就平灘等處，屯守要衝。[44a*1*15]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thu, bát nguyệt, Hưng Đạo vương điều vương hầu chư quân đại duyệt ư Đông Bộ Đầu, phân quân tựu Bình Than đẳng xứ, đồn thủ yếu xung.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇九月，四日，月與金星晝見西南方相離夬許。[44a*3*6]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Cửu nguyệt, tứ nhật, nguyệt dữ Kim tinh trú kiến tây nam phương tương li quyết hứa.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇冬，十一月，遣陳甫如元荆湖行省，求緩師。[44a*4*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Đông, thập nhất nguyệt, khiến Trần Phủ như Nguyên Kinh Hồ hành tỉnh, cầu hoãn sư.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇十二月，陳甫自元回，言元帝遣太子鎮南王脱驩（《綱目》作歡）、平章阿剌及阿里海牙等領兵，托以假道征占城，分道入冦。[44a*5*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Thập nhị nguyệt, Trần Phủ tự Nguyên hồi, ngôn Nguyên đế khiến Thái tử Trấn Nam vương Thoát Hoan (Cương mục tác Hoan), Bình Chương A Lạt cập A Lí Hải Nha đẳng lĩnh binh, thác dĩ giả đạo chinh Chiêm Thành, phân đạo nhập khấu.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 上皇召天下父老，會于延洪堦，賜食問計。[44a*7*9]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thượng hoàng triệu thiên hạ phụ lão, hội vu Diên Hồng giai, tứ thực vấn kế.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 皆曰：「戰！」萬人同辝，如出一口。[44a*8*6]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Giai viết: “Chiến!” Vạn nhân đồng từ, như xuất nhất khẩu.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 史臣吳士連曰：胡虜入冦，國之大难也。[44a*9*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Hồ lỗ nhập khấu, quốc chi đại nạn dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 二帝合 [44a*9*16] 謀，群臣會議，𡸈無禦之之策奚？侍於宴父老問計哉。聖宗盖欲以察下民愛戴之誠。且使聞論問而感激奮發也。[44b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhị đế hợp mưu, quần thần hội nghị, há vô ngự chi chi sách hề? Thị ư yến phụ lão vấn kế tai. Thánh Tông cái dục dĩ sát hạ dân ái đái chi thành. Thả sử văn luận vấn nhi cảm kích phấn phát dã.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 古人養老乞言之義存焉。[44b*3*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Cổ nhân dưỡng lão khất ngôn chi nghĩa tồn yên.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 二十六日，賊犯永州内旁、鉄略、支棱等関。[44b*4*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nhị thập lục nhật, tặc phạm Vĩnh Châu Nội Bàng, Thiết Lược, Chi Lăng đẳng quan.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 官軍與戰不利，退屯萬刼津。[44b*4*18]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Quan quân dữ chiến bất lợi, thoái đồn Vạn Kiếp tân.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 時，帝御輕舟幸海東，日晚未朝食。[44b*5*10]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thời, đế ngự khinh chu hạnh Hải Đông, nhật vãn vị triều thực.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 有小卒陳來者捧糲飯以進。[44b*6*4]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hữu tiểu tốt Trần Lai giả phủng lệ phạn dĩ tiến.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝嘉其忠，賜爵上品，兼白藤右朝門社小司社。[44b*6*15]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế gia kì trung, tứ tước Thượng phẩm, kiêm Bạch Đằng Hữu Triều Môn xã Tiểu tư xã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇興道王奉命調海東、雲茶、巴點等路軍民，󰱇其勇者為前鋒，過海南來，軍勢稍振。[44b*7*15]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇 Hưng Đạo vương phụng mệnh điều Hải Đông, Vân Trà, Ba Điểm đẳng lộ quân dân, tuyển kì dũng giả vi tiền phong, quá hải Nam lai, quân thế sảo chấn.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 諸軍聞之，莫不來集。[44b*9*8]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Chư quân văn chi, mạc bất lai tập.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝作詩題 …… [44b*9*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế tác thi đề …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [44a] đàn¹ nứt ra, dài 7 thước, rộng 4 tấc, sâu không thể lường.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa thu, tháng 8, Hưng Đạo Vương điều các quân của vương hầu, duyệt binh lớn ở Đông Bộ Đầu², chia các quân đóng giữ Bình Than và những nơi xung yếu khác.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Tháng 9, ngày mồng 4, mặt trăng và sao Kim mọc ban ngày ở phương tây nam chỉ cách nhau độ 1 thước.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa đông, tháng 11, sai Trần Phủ sang hành tỉnh Kinh Hồ³, nước Nguyên xin hoãn binh⁴.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Tháng 12, Trần Phủ từ Nguyên trở về, tâu rằng vua Nguyên sai bọn thái tử Trấn Nam Vương Thoát Hoan⁵, Bình Chương A Lạt và A Lý Hải Nha⁶ đem quân lấy cớ mượn đường đi đánh Chiêm Thành, chia đường vào cướp nước ta.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Thượng hoàng triệu phụ lão trong nước họp ở thềm điện Diên Hồng, ban yến và hỏi kế đánh giặc. Các phụ lão điều nói “đánh”, muôn người cùng hô một tiếng, như bật ra từ một cửa miệng.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Sử Thần Ngô Sĩ Liên nói: Giặc Hồ vào cướp nước là nạn lớn nhất của đất nước. Hai vua hiệp mưu, [44b] bầy tôi họp bàn há lại không có kế sách gì chống giặc mà phải đợi đến ban yến hỏi kế ở các phụ lão hay sao? Là vì Thánh Tông muốn làm thế để xét lòng thành ủng hộ của dân chúng, để dân chúng nghe theo lời dụ hỏi mà cảm kích hăng hái lên thôi. Đó là giữ được cái nghĩa người xưa nuôi người già để xin lời hay vậy.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ngày 26, giặc đánh vào các ải Vĩnh Châu, Nội Bàng⁷, Thiết Lược, Chi Lăng⁸, quan quân đánh bất lợi lui về đóng ở bến Vạn Kiếp⁹.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Lúc đó, vua ngự thuyền nhẹ ra Hải Đông¹⁰, chiều rồi mà vẫn chưa ăn cơm sáng. Có người lính là Trần Lai dâng cơm gạo xấu, vua khen là trung, ban cho chức thượng phẩm, kiêm chức tiểu tư xã xã Hữu Triều Môn ở Bạch Đằng.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Hưng Đạo Vương vâng mệnh điều quân dân các lộ Hải Đông, Vân Trà, Ba Điểm¹¹, chọn những người dũng cảm làm tiền phong, vượt biển vào Nam, thế quân lên dần. Các quân thấy vậy, không đạo quân nào mà không tới tập hợp. Vua làm thơ đề ở …

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 1 Xã đàn: tức Xã tắc đàn là nơi vua chúa phong kiến tế lễ thần đất và thần mùa màng ngày xưa, đắp bằng đất, có 2 bậc, nên gọi là “đàn”.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 2 Đông Bộ Đầu: tức bến sông Hồng phía trên cầu cầu Long Biên gần dốc Hàng Than, Hà Nội ngày nay.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 3 Hành tỉnh Kinh Hồ cũng là hành tỉnh Hồ Quảng: xem chú thích về Hồ Quảng ở BK5, 43b.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 4 Theo An Nam chí lược và Nguyên sử, Trần Phủ tức Trần Khiêm Phủ, tước Trung đại phu.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 5 Tên Mông Cổ là Tô-gan (Toghan), thư tịch Trung Quốc phiêm âm là Thoát Hoan, là con của Hốt Tất Liệt.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 6 Ở đây Toàn thư nhầm, A Lạt và A Lý Hải Nha chỉ là một người, tức Ariq-Qaya.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 7 Ải Nội Bàng: vùng Chũ, tỉnh Hà Bắc ngày nay, nơi đóng bản doanh của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 8 Ải Chi Lăng: thuộc huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn ngày nay.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 9 Vạn Kiếp: nay là vùng Vạn Yên, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Hưng.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 10 Hải Đông: Chỉ chung vùng Hải Dương cũ (nay thộc tỉnh Hải Hưng) và Hải Phòng hiện nay.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 11 Vân Trà, Ba Điểm: là hai hương thuộc lộ Hải Đông bấy giờ. Hương Vân Trà hay Trà Hương là vùng Kim Thành, tỉnh Hải Hưng ngày nay.