Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 55a55b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 金甌。[55a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … kim âu.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇二十七日，二帝車駕還京師。[55a*1*4]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Nhị thập thất nhật, nhị đế xa giá hoàn Kinh sư.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇夏，四月，上皇御侍衛廊（宫殿時為賊所焚故也），大赦天下，凣經兵焚掠去處，免租役全分，其餘蠲免有差。[55a*1*16]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, Thượng hoàng ngự Thị vệ lang (cung điện thời vi tặc sở phàn cố dã), đại xá thiên hạ, phàm kinh binh phàn lược khứ xứ, miễn tô dịch toàn phần, kì dư quyên miễn hữu sai.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇帝諭行遣司交好翰林院。[55a*3*15]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Đế dụ Hành khiển ti giao hảo Hàn lâm viện.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 故事，凣宣德音，則翰林預送詔藁于行遣，使先肄習，至宣讀時兼講音義，令凡󰱃易曉者，以 [55a*4*6] 行遣專用中官故也。[55a*6*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cố sự, phàm tuyên đức âm, tắc Hàn lâm dự tống chiếu cảo vu Hành khiển, sử tiên dị tập, chí tuyên độc thời kiêm giảng âm nghĩa, lệnh phàm thứ dị hiểu giả, dĩ Hành khiển chuyên dụng trung quan cố dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時，黎從教為左輔，與翰林奉旨丁拱垣素不相懾。[55a*6*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời, Lê Tòng Giáo vi Tả phụ, dữ Hàn lâm phụng chỉ Đinh Củng Viên tố bất tương nhiếp.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 宣示德音有日矣，供垣故不送藁。[55a*7*11]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tuyên thị đức âm hữu nhật hĩ, Củng Viên cố bất tống cảo.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 從教屡素求，竟不䏻得。[55a*8*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tòng Giáo lũ tố cầu, cánh bất năng đắc.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 是日，駕方出宫，拱垣始送藁。[55a*8*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thị nhật, giá phương xuất cung, Củng Viên thủy tống cảo.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 從教宣讀大赦，不通音義，遂默然。[55a*9*6]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tòng Giáo tuyên độc đại xá, bất thông âm nghĩa, toại mặc nhiên.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 帝 [55a*9*19] 召拱垣立後，開是音義。[55b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đế triệu Củng Viên lập hậu, khai thị âm nghĩa.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 從教頗有慙色。[55b*1*10]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tòng Giáo pha hữu tàm sắc.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 拱垣指示聲轉大，而從教聲反低，朝中但聞拱垣聲。[55b*1*16]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Củng Viên chỉ thị thanh chuyển đại, nhi Tòng Giáo thanh phản đê, triều trung đản văn Củng Viên thanh.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 帝還内，詔從教論曰：：「拱垣士人也，爾中官也，何不相懾至是耶？爾為天長留守，土蝦、黄橘投贈徃還，何傷乎？」自是，從教、拱垣交好更篤。[55b*2*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đế hoàn nội, chiếu Tòng Giáo luận viết: “Củng Viên sĩ nhân dã, nhĩ trung quan dã, hà bất tương nhiếp chí thị gia? Nhĩ vi Thiên Trường lưu thủ, thổ hà, hoàng quất đầu tặng vãng hoàn, hà thương hồ?” Tự thị, Tòng Giáo, Củng Viên giao hảo cánh đốc.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 史臣吳士連曰：帝教臣下投贈交好，得非啓人臣私交之弊乎？曰：交好與私交，跡似而情非也。[55b*6*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Đế giáo thần hạ đầu tặng giao hảo, đắc phi khải nhân thần tư giao chi tệ hồ? Viết: Giao hảo dữ tư giao, tích tự nhi tình phi dã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 夫以私心隂結者，私交也。[55b*8*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Phu dĩ tư tâm âm kết giả, tư giao dã.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 《春秋》義蔡伯之求是也。[55b*8*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Xuân thu nghĩa Thái Bá chi cầu thị dã.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 以情好交歡者，非私交也。[55b*9*2]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Dĩ tình hảo giao hoan giả, phi tư giao dã.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 詩人詠瓜李之投 …… [55b*9*12]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Thi nhân vịnh qua lí chi đầu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [55a] kim âu.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 (Xã tắc hai phen bon ngựa đá,

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Non sông ngàn thuở vững âu vàng¹).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Ngày 27, xa giá hai vua trở về Kinh sư.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa hạ, tháng 4, Thượng hoàng ngự ở hành lang Thị Vệ (vì cung điện bấy giờ đã bị giặc đốt hết), đại xá thiên hạ. Những nơi bị binh lửa, cướp phá thì miễn toàn phần tô, dịch, các nơi khác thì giảm theo mức độ khác nhau.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Vua dụ ty Hành khiển giao hảo với viện Hàn lâm.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Lệ cũ, mỗi khi tuyên đọc lời vua, thì viện Hàn lâm lĩnh đưa bản thảo tờ chiếu cho Hành khiển để giảng tập trước. Đến khi tuyên đọc, thì giảng cả âm nghĩa cho dân thường dễ hiểu, vì chức Hành khiển chỉ dùng hoạn quan thôi. Bấy giờ, Lê Tòng Giáo làm tả phụ, vốn bất hoà với Hàn lâm phụng chỉ Đinh Củng Viên. Ngày tuyên đọc lời vua đã đến rồi mà Củng Viên vẫn cố ý không đưa bản thảo. Tòng Giáo đòi nhiều lần vẫn không được.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Hôm ấy, xa giá sắp ra ngoài cung, Củng Viên mới đưa bản thảo. Tòng Giáo tuyên đọc tờ chiếu đại xá, không hiểu âm nghĩa, phải im lặng. Vua [55b] gọi Củng Viên đứng đằng sau, nhắc bảo âm nghĩa. Tòng Giáo rất thẹn. Tiếng nhắc của Củng Viên to dần, mà tiếng đọc của Tòng Giáo lại nhỏ đi, trong triều chỉ còn nghe thấy tiếng của Củng Viên thôi. Vua về trong cung, gọi Tòng Giáo dụ bảo:

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 “Củng Viên là sĩ nhân, ngươi là trung quan² sao lại bất hòa đến thế? Ngươi là lưu thủ Thiên Trường, dùng con rươi quả quýt đi lại, đưa tặng lẫn nhau thì có việc gì?”.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Từ đó, Tòng Giáo và Củng Viên giao hảo với nhau càng gắn bó.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Vua bảo kẻ thần hạ tặng biếu giao hảo với nhau, thì chẳng phải là gây cái tệ tư giao giữa người làm tôi với nhau sao?

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Xin thưa, giao hảo với tư giao, việc thì giống nhau, nhưng tình thì có khác. Đem tư tâm mà kết ngầm với nhau, đó là tư giao, như Kinh Xuân thu chê Thái Bá đến nước Lỗ là thế³. Lấy tình nghĩa giao hoan với nhau thì không phải là tư giao, như thi nhân ngâm vịnh việc tặng dưa tặng mận⁴ cho nhau …

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 1 Âu vàng (kim âu): Là biểu tượng sự toàn vẹn và vững chắc của lãnh thổ một nước.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 2 Trung quan: tức là hoạn quan.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 3 Thái Bá làm khanh sĩ của nhà Chu, không có lệnh của vua nhà Chu, tự tiện sang nước Lỗ, như vậy là tư giao (Xem Tả truyện, Lỗ An Công năm thứ nhất).

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 4 Thi Kinh có bài Mộc qua, ngâm vịnh việc tặng dưa tặng mận cho nhau, ca ngợi quan hệ hữu hảo tốt đẹp.