Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Anh Tông Hoàng Đế [BK6, 15a15b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 師，而人不干其命，及周武成為文武師，隂謀脩德，以傾商正而興王業，所謂善師者不陣矣。[15a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … sư, nhi nhân bất can kì mệnh, cập Chu Vũ Thành vi Văn Vũ sư, âm mưu tu đức, dĩ khuynh Thương chính nhi hưng vương nghiệp, sở vị thiện sư giả bất trận hĩ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 舜舞干羽，而有苗格。及吳孫武以宫中美人試勒兵，而西破强楚，北威秦、晋，顯名諸侯，所謂善陣者不戰矣。[15a*2*17]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thuấn vũ can vũ, nhi Hữu Miêu cách. Cập Ngô Tôn Vũ dĩ cung trung mĩ nhân thí lặc binh, nhi Tây phá cường Sở, Bắc uy Tần, Tấn, hiển danh chư hầu, sở vị thiện trận giả bất chiến hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 及晋馬岌依八陣圖，輔戰千里，破樹機䏻，以復凉州，所謂善戰者不敗矣。[15a*5*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Cập Tấn Mã Ngập y Bát trận đồ, phụ chiến thiên lí, phá Thụ Cơ Năng, dĩ phục Lương Châu, sở vị thiện chiến giả bất bại hĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 故陣者，陳也巧也。[15a*6*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cố trận giả, trần dã xảo dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 昔者黄帝立井田以制兵，諸葛累江石以為八陣圖，衛公裁為六花陣，桓温制為蛇勢陣，有名圖序列，昭然成法。[15a*6*17]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tích giả Hoàng Đế lập tỉnh điền dĩ chế binh, Chư Cát lụy giang thạch dĩ vi Bát trận đồ, Vệ Công tài vi Lục hoa trận, Hoàn Ôn chế vi Xà thế trận, hữu danh đồ tự liệt, chiêu nhiên thành pháp.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時人少有䏻者，千端萬緒，徒為紊亂，未嘗變 [15a*9*3] 易，如李筌則定其推，後人不䏻曉其義。[15b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời nhân thiếu hữu năng giả, thiên đoan vạn tự, đồ vi vặn loạn, vị thường biến dị, như Lý Thuyên tắc định kì suy, hậu nhân bất năng hiểu kì nghĩa.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 故我國公乃校撰諸家圖法，集成一編，雖以秋毫各録所用之者，要去其冗，畧取其實，具以五行相應，九宫相推，配合剛柔循環，奇偶不雜，隂陽神殺，利方吉曜，凶臣惡将，三吉五凶，各以昭彰，出入三代，百攻全勝。[15b*1*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Cố ngã Quốc công nãi hiệu soạn chư gia đồ pháp, tập thành nhất biên, tuy dĩ thu hào các lục sở dụng chi giả, yếu khứ kì nhũng, lược thủ kì thực, cụ dĩ ngũ hành tương ứng, cửu cung tương suy, phối hợp cương nhu tuần hoàn, kì ngẫu bất tạp, âm dương thần sát, lợi phương cát diệu, hung thần ác tướng, tam cát ngũ hung, các dĩ chiêu chương, xuất nhập Tam Đại, bách công toàn thắng.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 故䏻當時北震匈奴，西威林邑，遂以其編授受家傳，不為外世。」[15b*6*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Cố năng đương thời Bắc chấn Hung Nô, Tây uy Lâm Ấp, toại dĩ kì biên thọ thọ gia truyền, bất vi ngoại thế”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 又有嘱語云：「後我子孫陪臣，得其秘術者，可以明哲施行布列，不可以頑昧遺文傳言，否則身招殃𠧨，禍 [15b*7*7] 及子孫，是謂泄天機者。」[15b*9*9]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hựu hữu chúc ngữ vân: “Hậu ngã tử tôn bồi thần, đắc kì bí thuật giả, khả dĩ minh triết thi hành bố liệt, bất khả dĩ ngoan muội di văn truyền ngôn, phủ tắc thân chiêu ương cữu, họa cập tử tôn, thị vị tiết thiên cơ giả”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 二 …… [15b*9*19]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhị …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 … [15a] sư¹ mà không ai dám trái mệnh, đến Vũ Vương, Thành Vương nhà Chu làm tướng cho Văn Vương, Vũ Vương², ngầm lo sửa đức, để lật đổ nhà Thương mà dấy nên vương nghiệp, thế là người giỏi cầm quân thì không cần phải bày trận vậy. Vua Thuấn múa mộc và múa lông trĩ mà họ Hữu Miêu đến chầu³, Tôn Vũ nước Ngô đem ngươi đẹp trong cung thử tập trận mà phía tây phá nước Sở mạnh, phía bắc uy hiếp nước Tấn, nước Tần, nổi tiếng chư hầu⁴, thế là người khéo bày trận không cần phải đánh vậy. Đến Mã Ngập⁵ nước Tấn theo bát trận đồ, đánh vận động hàng ngàn dặm, phá được Thụ Cơ Năng để thu phục Lương Châu. Thế gọi là người đánh giỏi không bao giờ thua vậy.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cho nên trận nghĩa là “trần”, là bày ra, là khéo léo. Ngày xưa, Hoàng Đế lập phép tỉnh điền⁶ để đặt binh chế. Gia Cát⁷ xếp đá sông làm bát trận đồ, Vệ Công⁸ sửa lại làm thành Lục hoa trận. Hoàn Ôn⁹ lập ra Xà thế trận có vẽ các thế trận hay, trình bày thứ tự, rõ ràng, trở thành khuôn phép. Nhưng người đương thời ít ai hiểu được, thấy muôn đầu ngàn mối, cho là rối rắm, chưa từng biến đổi.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 [15b] Như Lý Thuyên¹⁰ có soạn những điều suy diễn của mình, những người đời sau cũng không hiểu ý nghĩa. Cho nên Quốc công ta mới hiệu đính, biên tập đồ pháp của các nhà, soạn thành một sách, tuy ghi cả những việc nhỏ nhặt, nhưng người dùng thì nên bỏ bớt chỗ rườm rà, tóm lược lấy chất thực.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 [Sách] gồm đủ ngũ hành tương ứng¹¹, cửu cung suy nhau¹², phối hợp cương nhu, tuần hoàn chẵn lẻ. Không lẫn lộn âm với dương, thần với sát, phương với lợi, sao lành, hung thần, ác tướng, tam cát, ngũ hung¹³, đều rất rõ ràng, ngang với Tam Đại, trăm đánh trăm thắng. Cho nên, đương thời có thể phía bắc trấn ngự Hung Nô¹³, phía nam uy hiếp Lâm Ấp¹⁴”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Rồi dùng sách này dạy bảo [con cháu] làm gia truyền, không tiết lộ ra ngoài. Lại có lời dặn rằng: “Sau này, con cháu và bồi thần của ta, ai học được bí thuật này phải sáng suốt mà thi hành, bày xếp [thế trận]; không được ngu dốt mà trao chữ truyền lời. Nếu không thế thì mình chịu tai ương mà vạ lây đến con cháu. Thế gọi là tiết lộ thiên cơ đó”.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 ^⇡ 1 Theo truyền thuyết Trung Quốc, Cao Dao làm sĩ sư thời Ngu Thuấn. Sĩ sư là chức đứng đầu về việc hành ngục thời đó.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 2 Vũ Vương làm tướng cho Văn Vương, Thành Vương làm tướng cho Vũ Vương, đều là những người có công lớn khai sáng ra nhà Chu.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 3 Theo truyền thuyết Trung Quốc, Hữu Miêu là một tộc ở phía Nam, nổi lên chống lại Thuấn, Thuấn dùng thủ đoạn vỗ về để thu phục.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 4 Tôn Vũ là người nước Tề, làm tướng cho Ngô Vương Hạp Lư (đời Xuân Thu) lấy cung nhân của Hạp Lư, tập trận bày đánh trận, về sau giúp nước Ngô thu phục chư hầu, mở rộng đất đai.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 5 Sách Tấn thư (q.27) chép là Mã Long.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ^⇡ 6 Đây là truyền thuyết. Thực ra phép tỉnh điền có từ đời Chu.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 ^⇡ 7 Gia Các Lượng: Tên tự là Khổng Minh, người đời Tam Quốc, giúp Lưu Bị dựng nên nước Thục, cùng hai nước Ngô và Ngụy tạo thành thế chân vạc.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ^⇡ 8 Vệ Công: Tức Lý Tĩnh đời Đường Thái Tông, đã mô phỏng bát trận đồ của Gia Cát Lượng làm ra Lục hoa trận, trận lớn bọc trận nhỏ, gọi là Lý Vệ Công binh pháp.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ^⇡ 9 Hoàn Ôn: Tên tự là Nguyên Tử, một danh tướng đờ Tấn, làm đến chức Đại tư mã, đã đánh Ngụy, Tiền Tần… nổi tiếng thời đó.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 ^⇡ 10 Lý Thuyên: Người đời Đường, soạn sách Thái bạch âm kinh nói về mưu chước dùng binh.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 11 Ngũ hành: Là thủy, thổ, kim, mộc, hỏa. Ở đây là vận dụng thuyết ngũ hành tương ứng trong binh pháp.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 12 Cửu cung: 9 cung. Khái niệm cửu cung ban đầu được đưa ra một cách mơ hồ trong Cần tạo độ của Kinh Dịch: “Thái Nhất lấy số của nó để đi qua cửu cung, 4 chính và 4 duy đều hợp thành 15”. Trịnh Huyền chú thích là thần Thái Nhất (hay Thái Ất) ở cung giữa, lần lượt tuần hành 8 cung bát quái ở chung quanh. Cũng từ đó, người Hán lập thành cửu cung số, gồm 9 cung, tức 9 ô vuông trong một hình vuông, 3 ô hàng trên mang các số 4, 9, 2; 3 ô hàng giữa mang các số 3, 5, 7; 3 ô hàng dưới mang các số 8, 1, 6. Như vậy đó là một ma trận (ảo phương) mà tổng các cột ngang, dọc và chéo đều bằng 15. Người ta thần bí hóa cửu cung và về sau đến đời Tống, người ta lại coi cửu cung số là “Lạc thư”.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 13 Cương nhu, chẵn lẻ, âm dương, thần sát, phương hướng, tinh tú, hung thần, ác tướng, tam cát, ngũ hung… đều là các khái niệm được dùng trong việc lập trận đồ thời xưa.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 14 Chỉ nước Nguyên.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 14 Chỉ vương quốc Chiêm Thành (Chăm-pa).