Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Dụ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 17a17b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 其事。[17a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … kì sự.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 淹閲歲月，而入國嗞期未聞，其事勢頗𩔗此。」[17a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Yêm duyệt tuế nguyệt, nhi nhập quốc chi kì vị văn, kì sự thế pha loại thử”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 朝廷聞其言，奉兵送制某歸國，然無成功。[17a*2*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Triều đình văn kì ngôn, phụng binh tống Chế Mỗ quy quốc, nhiên vô thành công.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 制某居，未幾卒。[17a*2*17]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Chế Mỗ cư, vị cơ tốt .

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇加太尉元晫為左相國。[17a*3*5]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Gia Thái úy Nguyên Trác vi Tả tướng quốc.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇秋，九月，占城冦化州，擊却之頗失利。[17a*3*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Thu, cửu nguyệt, Chiêm Thành khấu Hóa Châu, kích khước chi, pha thất lợi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 召張漢超謀之。[17a*4*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Triệu Trương Hán Siêu mưu chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 對曰：「不聽臣言，故至此。」[17a*4*16]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đối viết: “Bất thính thần ngôn, cố chí thử”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 乃命漢超領神策諸軍鎮化州。[17a*5*6]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nãi mệnh Hán Siêu lĩnh Thần Sách chư quân trấn Hóa Châu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 甲午，十四年（元至正十四年）。[17a*6*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Giáp Ngọ, thập tứ niên (Nguyên Chí Chính thập tứ niên).

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 春，二月，北邊帥臣驛奏，元陳友諒起兵，遣使來乞和親（友諒陳益稷子）。[17a*6*13]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0  Xuân, nhị nguyệt, Bắc biên soái thần dịch tấu, Nguyên Trần Hữu Lượng khởi binh, khiến sứ lai khất hòa thân (Hữu Lượng Trần Ích Tắc tử).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇三月，朔，日食。[17a*7*18]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Tam nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 𠱾歲饑民苦於盗刧。[17a*8*2]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thời tuế cơ dân khổ ư đạo kiếp.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 有稱興道大王外孫名齊者，聚王侯家奴之迯亡者為盗刧，掠諒江、南策等 [17a*8*10] 處。[17b*1*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hữu xưng Hưng Đạo Đại vương ngoại tôn danh Tề giả, tụ vương hầu gia nô chi đào vong giả vi đạo kiếp, lược Lạng Giang, Nam Sách đẳng xứ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 〇秋，九月，蝗詔减田租之半。[17b*1*3]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 〇Thu, cửu nguyệt, hoàng chiếu giảm điền tô chi bán.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇冬，十一月，有黑虎見於城内。[17b*1*14]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇Đông, thập nhất nguyệt, hữu hắc hổ hiện ư thành nội.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 〇左參知正事張漢超鎮化州，邊境復安。乞還，許嗞。[17b*2*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 〇 Tả tham tri chính sự Trương Hán Siêu trấn Hóa Châu, biên cảnh phục an. Khất hoàn, hứa chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 未至京師而卒。[17b*3*7]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Vị chí kinh sư nhi tốt.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 贈太保。[17b*3*13]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tặng Thái bảo.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 漢超（長安安寕福城人）為人骨鯁，排斥異端，有文章政事。[17b*3*16]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Hán Siêu (Trường Yên Yên Ninh Phúc Thành nhân) vi nhân cốt ngạnh, bài xích dị đoan, hữu văn chương chính sự.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 帝但以師稱而不名。[17b*4*18]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đế đản dĩ sư xưng nhi bất danh.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 嘗撰北江開嚴寺碑文，其畧曰：「寺廢而興，既非吾意。[17b*5*5]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thường soạn Bắc Giang Khai Nghiêm tự bi văn, kì lược viết: Tự phế nhi hưng, ký phi ngô ý.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 碑立而刻，何事吾言。[17b*6*6]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Bi lập nhi khắc, hà sự ngô ngôn.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 方今聖朝欲暢皇風以振頽俗。[17b*6*14]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Phương kim thánh triều dục dương hoàng phong dĩ chấn đồi tục.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 異端在可黜，聖道當復行。[17b*7*7]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Dị đoan tại khả truất, thánh đạo đương phục hành.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 為士大夫者，非堯舜之道不陳前，非孔孟之道不着󰖠顧。[17b*7*17]

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Vi sĩ đại phu giả, phi Nghiêu Thuấn chi đạo bất trần tiền, phi Khổng Mạnh chi đạo bất trước thuật cố.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 乃拘拘與佛氏囁（囁音折，口無節也）嚅（嚅音儒，多言也），吾将誰欺？」[17b*8*20]

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Nãi câu câu dữ Phật thị chiếp (chiếp âm triết, khẩu vô tiết dã) nhu (nhu âm nho, đa ngôn dã), ngô tương thùy khi?”

Dịch Quốc Ngữ

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 … [17a] việc ấy. Trải bao năm tháng mà vẫn chưa nghe được ngày về nước. Sự thể của tôi cũng giống chuyện đó”.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Triều đình nghe lới Chế Mỗ, cử binh đưa Chế Mỗ về nước, nhưng không thành công. Chế Mỗ ở lại nước ta, không bao lâu rồi chết.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Thăng Thái úy Nguyên Trác làm Tả tướng quốc.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa thu, tháng 9, Chiêm Thành vào cướp Hóa Châu, quan quân đánh đuổi chúng rất bất lợi. Vua gọi Trương Hán Siêu mưu tính việc đó. Hán Siêu trả lời: “Không nghe lời thần nên đến nỗi thế”. Vua bèn sai Trương Hán Siêu đem các quân Thần Sách đi trấn giữ Hóa Châu.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Giáp Ngọ, [Thiệu Phong] năm thứ 14 [1354], (Nguyên Chí Chính năm thứ 14).

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Mùa xuân, tháng 2, quan trấn giữ biên giới phía bắc cho chạy trạm tâu việc Trần Hữu Lượng nước Nguyên dấy binh, sai sứ sang xin hòa thân (Hữu Lượng là con Trần Ích Tắc).

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Tháng 3, ngày mồng một, nhật thực.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Bấy giờ đói kém, dân khổ vì giặc cướp. Có kẻ tự xưng là cháu ngoại của Hưng Đạo Đại Vương tên là Tề, tụ họp các gia nô bỏ trốn của các vương hầu làm giặc, cướp bóc các xứ Lạng Giang¹, Nam Sách².

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 [17b] Mùa thu, tháng 9, có nạn sâu lúa. Xuống chiếu giảm một nửa tô ruộng.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Mùa đông, tháng 11, có con hổ đen xuất hiện trong thành.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 Tả tham tri chính sự Trương Hán Siêu trấn giữ Hóa Châu, biên thùy trở lại yên ổn. Ông xin trở về triều, vua y cho, nhưng về chưa tới kinh sư thì chết, được truy tặng Thái bảo.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 Hán Siêu người Phúc Thành, [huyện] Yên Ninh¹, [phủ] Trường Yên, là người chính trực, bài xích dị đoan, có tài văn chương và chính sự. Nhà vua chỉ gọi ông là thầy chứ không gọi tên. Ông từng soạn bài văn bia chùa Khai Nghiêm ở Bắc Giang, nội dung tóm lược như sau:

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 “Chùa bỏ rồi lại dựng, đó chẳng phải là ý muốn của ta. Dựng bia rồi khắc chữ, ta biết nói chuyện gì. Ngày nay thánh triều muốn truyền bá phong hóa nhà vua, để chấn hưng phong tục đang bị suy đồi. Dị đoan đáng phải truất bỏ, thánh đạo nên được phục hưng. Làm đại sĩ phu, không phải đạo Nghiêu Thuấn thì không trình bày, không phải đạo Khổng Mạnh thì không trước thuật. Thế mà cứ bo bo lải nhải chuyện Phật, ta định lừa dối ai đây?”.

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 1 Lạng Giang: gồm đất các huyện Yên Dũng, Lục Ngạn, Yên Thế, tỉnh Bắc Giang và huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn ngày nay.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 2 Nam Sách: gồm đất các huyện Chí Linh, Nam Thanh, tỉnh Hải Hưng và đất huyện Tiên Lăng, Hải phòng ngày nay.

¶ 71 Leave a comment on paragraph 71 0 ^⇡ 3 Yên Ninh: là tên huyện thời Lê sơ, sau vì kiêng húy tên Trang Tông (1533-1548), đổi thành Yên Khang. Thời Nguyên là huyện Yên Khánh. Nay chia vào đất huyện Tam Điệp và huyên Hoa Lưu, tỉnh Ninh Bình.