Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nghệ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 32a32b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 時也，日禮有殺太后之罪，惜宗室大臣不能正其罪以誅之也，顧乃謀拙，術踈反為所害。[32a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thời dã, Nhật Lễ hữu sát Thái hậu chi tội, tích tông thất đại thần bất năng chính kì tội dĩ tru chi dã, cố nãi mưu chuyết, thuật sơ phản vi sở hại.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 哀哉。[32a*2*17]！

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Ai tai! .

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 冬，十月，帝以女后之親，惧禍及己出避沱江鎮（即嘉興），潜約其弟恭宣王曔、章肅國上侯元旦、天寕公主玉瑳會清化府大吏江起兵。[32a*3*2]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đông, thập nguyệt, Đế dĩ nữ hậu chi thân, cụ họa cập kỷ, xuất tị Đà Giang trấn (tức Gia Hưng), tiềm ước kì đệ Cung Tuyên vương Kính, Chương Túc Quốc thượng hầu Nguyên Đán, Thiên Ninh công chúa Ngọc Tha hội Thanh Hóa phủ Đại Lại giang khởi binh.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 時，日禮以少尉陳吾郎用事，不知吾郎與帝同謀。[32a*5*14]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thời, Nhật Lễ dĩ Thiếu úy Trần Ngô Lang dụng sự, bất tri Ngô Lang dữ Đế đồng mưu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 每差軍将攻捕，𡧸使捉帝勿還，[32a*6*14] 累差南北諸軍，無一人還者。[32a*7*7]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Mỗi sai quân tướng công bổ, mật sử tróc Đế vật hoàn, lũy sai Nam Bắc chư quân, vô nhất nhân hoàn giả.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 吾郎請行，不許。[32a*7*18]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Ngô Lang thỉnh hành, bất hứa.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 初，帝本無取國之意。[32a*8*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Sơ, Đế bản vô thủ quốc chi ý.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 天寕公主請曰：「天下祖宗之天下，何乃棄國與人，君須去，我以家奴 [32a*8*13] 平之。」[32b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thiên Ninh công chúa thỉnh viết: “Thiên hạ tổ tông chi thiên hạ, hà nãi khí quốc dữ nhân, Quân tu khứ, ngã dĩ gia nô bình chi”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 帝去時，作詩寄弟曔曰：「位極讒深便去官，[32b*1*3] 側身度嶺入山蠻。[32b*1*19]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đế khứ thời, tác thi ký đệ Kính viết: “Vị cực sàm thâm tiện khứ quan, Trắc thân độ lĩnh nhập sơn man.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 七陵回首千行淚，萬里捫心两鬂斑，去武圖存唐社稷，安劉復覩漢衣冠，明宗事業君須記，恢復神京指日還。」[32b*2*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thất lăng hồi thủ thiên hàng lệ, Vạn lí môn tâm lưỡng mấn ban, Khứ Vũ đồ tồn Đường xã tắc, An Lưu phục đổ Hán y quan, Minh Tông sự nghiệp quân tu kí, Khôi phục thần kinh chỉ nhật hoàn”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 時人以為詩讖。[32b*4*11]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thời nhân dĩ vi thi sấm.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝之未去也，祗候内人副掌阮然勸之曰：「人欲害之盍見幾而作？」及帝即位，以然為行遣遷左參知政事。[32b*4*17]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế chi vị khứ dã, Chi hậu nội nhân phó chưởng Nguyễn Nhiên khuyên chi viết: “Nhân dục hại chi hạp kiến cơ nhi tác?” Cập Đế tức vị, dĩ Nhiên vi Hành khiển thiên Tả tham tri chính sự.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 然識字不多，批簿時，帝每教字畫於阮然示之。[32b*6*19]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhiên thức tự bất đa, phê bạ thời, Đế mỗi giáo tự họa ư Nguyễn Nhiên thị chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 史臣吳士連曰：吿帝以難，私恩也；爵人于朝，公選也。[32b*8*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Cáo Đế dĩ nan, tư ân dã; tước nhân vu triều, công tuyển dã.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝念阮然之恩，酧之金幣，可也；授之行遣 …… [32b*9*3]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế niệm Nguyễn Nhiên chi ân, thù chi kim tệ, khả dã; thụ chi Hành khiển …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 … [32a] Nhật Lễ đang có tội giết thái hậu, tiếc rằng các đại thần tôn thất không biết kể tội và giết đi, mà mưu chước vụng về, lại bị nó giết hại. Đáng thương thay.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Mùa đông, tháng 10, vua vì có con gái làm hoàng hậu (của Nhật Lễ), sợ vạ lây đến mình, tránh ra trấn Đà Giang (tức Gia Hưng), ngầm hẹn với các em là Cung Tuyên Vương Kính, Chương Túc quốc thượng hầu Nguyên Đán, Thiên Ninh công chúa Ngọc Tha hội ở sông Đại Lại¹, phủ Thanh Hóa để dấy quân. Khi ấy, Nhật Lễ chuyên dùng thiếu úy Trần Ngô Lang mà không biết Ngô Lang đồng mưu với vua. Mỗi khi sai quân tướng đi đánh bắt, (Ngô Lang) đều bí mật bảo họ theo vua đừng về nữa. Rất nhiều lần sai các quân Nam, Bắc đi đánh, đều không một ai trở về, Ngô Lang cũng xin đi, Nhật Lễ không cho.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Trước đây, vua vốn không có ý định làm vua. Công chúa Thiên Ninh bảo:

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 “Thiên hạ là thiên hạ của tổ tông mình, sao lại vứt bỏ nước cho kẻ khác? Anh phải đi đi, em sẽ đem bọn gia nô [32b] dẹp nó cho!”. Lúc ra đi, vua làm bài thơ gởi cho em là Kính rằng:

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Vị cực sàm thân tiện thứ quan,

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Trắc thân, độ lĩnh, nhập sơn man.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Thất lăng hồi thủ thiên hàng lệ,

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Vạn lý môn tâm lưỡng mấn ban,

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Khử Vũ đồ tồn Đường xã tắc,

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 An Lưu phục để Hán y quan.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Minh Tông sự nghiệp quân tu ký,

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Khôi phục thần kinh chỉ nhật hoàn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 (Ngôi cả gièm nhiều mới bỏ quan,

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Né thân, vượt núi, tới sơn man,

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Bảy lăng² ngoảnh lại châu tuôn chảy,

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Muôn dặm đau lòng, tóc bạc lan.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Diệt Vũ³, giữ gìn đường xã tắc,

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Phò Lưu⁴ lại thấy hán y quan.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Minh Tông sự Nghiệp em nên nhớ,

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Thu phục thần kinh sắp khải hoàn).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Người bấy giờ cho bài thơ ấy là sấm.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Khi vua chưa ra đi, chi hậu nội nhân phó chưởng là Nguyễn Nhân khuyên ngài: “Người ta muốn hại ông, sao ông không xem thời cơ mà hành động trước?”. Đến khi vua lên ngôi lấy Nhiên làm hành khiển, thăng làm tả tham ty chính sự. Nhiên chữ nghĩa ít, khai phê giấy tờ, vua thường bảo vẽ các nét chữ đưa cho Nguyễn Nhiên xem.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Báo cho vua tai nạn là ơn riêng, ban tước cho người tai nạn giữa triều là việc công. Vua nhớ ơn của Nguyễn Nhiên, đền đáp bằng vàng, lụa thì được, cho làm hành khiển …

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 Tức sông Lèn, một chi lưu của sông mã, tỉnh Thanh Hóa.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 2 Bảy lăng: Là Chiêu Lăng chôn Thái Tông, Dụ Lăng chôn Thánh Tông, Đức Lăng chôn Nhân Tông, Thái Lăng chôn Anh Tông, Mục Lăng chôn Minh Tông, An Lăng chôn Hiến Tông, Phụ Lăng chôn Dụ Tông.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 3 Vũ: tức Vũ Tắc Thiên, cướp ngôi của Đường Trung Tông, đổi quốc hiệu là Chu. Sau Trương Giản Chi tiêu diệt bọn Trương Dịch Chi là phep cánh của Vũ Tắc Thiên, khôi phục cơ nghiệp nhà Đường.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 4 Hán Cao Tổ Lưu Bang chết, vợ là Lữ Hậu chiếm ngôi vua, phong vương tước cho người họ Lữ làm vây cánh. Lữ Hậu chết, bọn họ Lữ làm loạn. Chu Bột dẹp yên bọn chúng, lập Văn Đế làm vua, khôi phục nhà Hán cho họ Lưu.