Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nghệ Tông Hoàng Đế (Phụ: Hôn Đức Công Dương Nhật Lễ) [BK7, 34a34b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 二十六，日治陳日覈傾危社則罪。[34a*1*2]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Nhị thập lục nhật, trị Trần Nhật Hạch khuynh nguy xã tắc tội.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 日覈與日禮同謀，勸殺諸宗室者，[34a*1*15] 故誅矣。[34a*2*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhật Hạch dữ Nhật Lễ đồng mưu, khuyến sát chư tông thất giả, cố tru hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇國子監司業朱安卒。[34a*2*13]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Quốc tử giám tư nghiệp Chu An tốt.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 贈文貞公，賜從祀文廟。安（清潭人）性剛介。清脩苦節，不求利達。[34a*3*2]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Tặng Văn Trinh Công, tứ tòng tự Văn Miếu. An (Thanh Đàm nhân) tính cương giới. Thanh tu khổ tiết, bất cầu lợi đạt.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 居家讀書，學業精醇，名聞遠近，弟子盈門，躡青雲、登政府者徃徃有之，如范師孟、黎伯适已為行遣，亦各執子弟禮，時來問候，拜床下，得與談話片言而去者甚以為喜。[34a*4*5]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cư gia độc thư, học nghiệp tinh thuần, danh văn viễn cận, đệ tử doanh môn, niếp thanh vân, đăng chính phủ giả vãng vãng hữu chi, như Phạm Sư Mạnh, Lê Bá Quát dĩ vi Hành khiển, diệc các chấp tử đệ lễ, thời lai vấn hậu, bái sàng hạ, đắc dữ đàm thoại phiến ngôn nhi khứ giả thậm dĩ vi hỉ.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 有不善者，切責唾罵，甚至呵叱不納。[34a*7*12]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hữu bất thiện giả, thiết trách thóa mạ, thậm chí à sất bất nạp.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 其清直嚴毅凛烈可畏如此。明宗微拜國子監司業授太子經。[34a*8*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Kì thanh trực nghiêm nghị lẫm liệt khả uý như thử. Minh Tông vi bái Quốc tử giám tư nghiệp thụ Thái tử kinh.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 裕宗逸豫怠于政，權 [34a*9*12] 臣多不法，安諫不聽，乃上疏乞斬佞臣七人，皆權幸者，時人號「七斬疏」。[34b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Dụ Tông dật dự đãi vu chính, quyền thần đa bất pháp, An gián bất thính, nãi thượng sớ khất trảm nịnh thần thất nhân, giai quyền hạnh giả, thời nhân hiệu “Thất trảm sớ”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 疏入不報，遂掛冠㱕田里，愛至靈山，徃居之，大朝會則赴闕。[34b*2*9]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sớ nhập bất báo, toại quải quan quy điền lí, ái Chí Linh sơn, vãng cư chi, đại triều hội tắc phó khuyết.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 裕宗委以政事，辭不拜。[34b*3*13]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Dụ Tông ủy dĩ chính sự, từ bất bái.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 憲慈太皇太后曰：「彼乃不得而臣之人，我安得而使之耶。」[34b*4*3]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hiến Từ Thái Hoàng Thái Hậu viết: “Bỉ nãi bất đắc nhi thần chi nhân, ngã an đắc nhi sử chi gia”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 帝違内臣賫衣服賜之，拜謝畢輙以與人，[34b*5*6] 天下高之。[34b*6*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đế vi nội thần tê y phục tứ chi, bái tạ tất triếp dĩ dữ nhân, thiên hạ cao chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 至是裕宗崩，國統将絶，聞群臣迎立帝，乃大喜，杖策上謁，旋乞還鄕，辭不受封，[34b*6*7] 拜厚禮送還。[34b*7*18]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Chí thị Dụ Tông băng, quốc thống tương tuyệt, văn quần thần nghênh lập đế, nãi đại hỉ, trượng sách thượng yết, toàn khất hoàn hương, từ bất thụ phong, bái hậu lễ tống hoàn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 未幾，壽終于家。[34b*8*4]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Vị cơ, thọ chung vu gia.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 命官諭祭贈謚，尋有從祀之命。[34b*8*10]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Mệnh quan dụ tế tặng thụy, tầm hữu tòng tự chi mệnh.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 [34a] Ngày 26 trị Trần Nhật Hạch về tội lật đổ xã tắc, Nhật Hạch đồng mưu với Nhật Lễ, khuyên hắn giết hại người tôn thất, nên bị giết.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Quốc tử giám tư nghiệp Chu An mất, được truy tặng tước Văn Trinh công, ban cho tòng tự ở Văn Miếu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 An (người Thanh Đàm)¹, tính cương nghị, thẳng thắn, sửa mình trong sạch, bền giữ tiết tháo, không cầu lợi lộc. Ông ở nhà đọc sách, học vấn tinh thông, nổi tiếng gần xa, học trò đầy cửa, thường có kẻ đỗ đại khoa, vào chính phủ. Như Phạm Sư Mạnh, Lê Bá Quát đã làm hành khiển mà vẫn giữ lễ học trò, khi đến thăm thầy thì lạy hỏi ở dưới giường, được nói chuyện với thầy vài câu rồi đi xa thì lấy làm mừng lắm. Kẻ nào xấu thì ông nghiêm khắc trách mắng, thậm chí la hét không cho vào. Ông là người trong sạch, thẳng thắn, nghiêm nghị, lẫm liệt đáng sợ đến như vậy đấy. Minh Tông mời ông là Quốc Tử giám tư nghiệp, dạy thái tử học. Dụ Tông ham chơi bời lười chính sự, quyền [34b] thần nhiều kẻ làm trái phép nước, An khuyên can, [Dụ Tông] không nghe, bèn dâng sớ xin chém bảy tên nịnh thần, đều là những kẻ quyền thế được vua yêu. Người bấy giờ gọi là “Thất trảm sớ”. Sớ dâng lên nhưng không được trả lời, ông liền treo mũ về quê. Ông thích núi Chí Linh, bèn đến ở đấy. Khi nào có triều hội lớn thì đến kinh sư. Dụ Tông đem chính sự trao cho ông, ông từ chối không nhận. Hiến Từ thái hoàng thái hậu bảo:

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 “Ông ta là người không thể nào bắt làm tôi được, ta sai bảo thế nào được ông ta?”.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Vua sai nội thần đem quần áo ban cho ông. Ông lạy tạ xong, liền đem cho người khác hết. Thiên hạ đều cho là bậc cao thượng. Đến khi Dụ Tông băng, quốc thống suýt mất, nghe tin các quan đến lập vua, ông mừng lắm. Chống gậy đến xin bái yết, xong lại xin trở về quê, từ chối không nhận chức gì.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Vua sai quân đến tế, ban tặng tên thụy, ít lâu sau có lệnh cho tòng tự ở Văn miếu.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 1 Chu An hay Chu Văn An (1292 – 1370), quê ở thôn Văn, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Huyện Thanh Đàm đời Lê là huyện Thanh Trì ngày nay. Đời Lê Trung Hưng, vì kiêng húy Thế Tông là Đàm, mới đổi Thanh Đàm thành Thanh Trì.