Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Phế Đế [BK8, 6a6b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 癸亥，七年（明洪武十六年）。春，正月，命黎季犛領舟師伐占城。[6a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Quý Hợi, thất niên (Minh Hồng Vũ thập lục niên). Xuân, chính nguyệt, mệnh Lê Quý Li lĩnh chu sư phạt Chiêm Thành.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 時新造大艘，有艶治、玉突、牙捷等號，行至吏部娘彎，烏蹲等被風濤折壞。[6a*2*2]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thời tân tạo đại sưu, hữu Diễm Trị, Ngọc Đột, Nha Tiệp đẳng hiệu, hành chí Lại Bộ Nương loan Ô Tôn đẳng xứ, bị phong đào triết hoại.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 引軍還。[6a*3*13]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Dẫn quân hoàn.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 夏，六月，占城主制蓬莪與首将羅皚引眾陵行山脚，由廣威鎮哨路，屯孔目󰀋。[6a*3*17]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Hạ, lục nguyệt, Chiêm Thành chúa Chế Bồng Nga dữ thủ tướng La Ngai dẫn chúng lăng hành sơn cước, do Quảng Oai trấn tiêu lộ, đồn Khổng Mục sách.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 京師震駭。[6a*5*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Kinh sư chấn hãi.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 上皇命華額軍将黎𡧸温将兵禦之。[6a*5*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thượng hoàng mệnh Hoa Ngạch quân tướng Lê Mật Ôn tương binh ngự chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 𡧸温至三岐洲（今廣威府是也）欲列陣拒戰。[6a*6*11]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Mật Ôn chí Tam Kì châu (kim Quảng Oai phủ thị dã) dục liệt trận cự chiến.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 賊先設伏，兵象俱起，官軍敗比。[6a*7*7]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tặc tiên thiết phục, binh tượng cụ khởi, quan quân bại tỉ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 𡧸温為賊所擒。[6a*8*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Mật Ôn vi tặc sở cầm.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 占城自黎、李以來，兵眾脆怯，我師至則挈家奔遁，或聚哭㱕降。[6a*8*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Chiêm Thành tự Lê, Lý dĩ lai, binh chúng thúy khiếp, ngã sư chí tắc khiết gia bôn độn, hoặc tụ khốc quy hàng.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 至蓬莪，羅皚，生 [6a*9*13] 聚教訓，漸革舊俗，勇悍耐苦，故常入㓂，為我國患。[6b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Chí Bồng Nga, La Ngai, sinh tụ giáo huấn, tiệm cách cựu tục, dũng hãn nại khổ, cố thường nhập khấu, vi ngã quốc hoạn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇阮多方督軍立柵於京城，日夜守僃。[6b*2*3]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Nguyễn Đa Phương đốc quân lập sách ư kinh thành, nhật dạ thủ bị.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 上皇幸東岸江以避賊。[6b*2*17]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thượng hoàng hạnh Đông Ngạn giang dĩ tị tặc.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 時有士人阮夢華，衣冠下水，牽挽御舟，請留討賊。[6b*3*8]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thời hữu sĩ nhân Nguyễn Mộng Hoa, y quan hạ thủy, khiên vãn ngự chu, thỉnh lưu thảo tặc.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 不聽。[6b*4*9]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bất thính.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 史臣吳士連曰：藝皇無勇，賊未至而先避，其如國人何？夢華一士人也，猶能留之，[6b*5*1] 肉食者可鄙也哉！[6b*6*15]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Nghệ Hoàng vô dũng, tặc vị chí nhi tiên tị, kì như quốc nhân hà? Mộng Hoa nhất sĩ nhân dã, do năng lưu chi, nhục thực giả khả bỉ dã tai! 

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 讀簿陳公󰲣騎馬廵柵，賊追之奔至葛江界，阻溝丈許，馬躍過之得脱，因名其馬曰子不齊。[6b*8*1]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Độc bạ Trần Công niếu kị mã tuần sách, tặc truy chi, bôn chí Cát Giang giới, trở câu trượng hứa, mã dược quá chi đắc thoát, nhân danh kì mã viết Tử Bất Tề.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 [6a] Quý Hợi, [Xương Phù] năm thứ 7 [1383], (Minh Hồng Vũ năm thứ 16).

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa xuân, tháng giêng, sai Lê Quý Ly thống lĩnh thủy quân đi đánh Chiêm Thành.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Bấy giờ mới đóng xong các thuyền lớn có tên là Diễm Trị, Ngọc Đột, Nha Tiệp. Thuyền tới vụng biển Lại Bộ Nương¹ và Ô Tôn² bị sóng gió đánh hư hỏng. Dẫn quân về.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa hạ, tháng 6, chúa Chiêm Thành là Chế Bồng Nga cùng với thủ tướng La Ngai dẫn quân đi bộ theo chân núi, từ trấn Quảng Oai³ dò đường đến đóng ở sách Khổng Mục. Kinh sư kinh động. Thượng hoàng sai tướng chỉ huy quân Hoa Ngạch là Lê Mật Ôn đem quân đi chống giữ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mật Ôn đến chân Tam Kỳ (nay là phủ Quảng Oai) định bày trận chống giữ. Nhưng giặc đã mai phục từ trước, quân voi đều xông ra, quan quân thua chạy, Mật Ôn bị giặc bắt sống.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Chiêm Thành từ đời Lê, Lý tới đây, quân lính hèn nhát, hễ quân ta đến là đem cả nhà chạy trốn hoặc họp nhau khóc lóc xin hàng. Đến Bồng Nga, La Ngai mới tập họp dân họ lại, [6b] bảo ban dạy dỗ, thay đổi dần dần thói cũ, trở nên can đảm, hăng hái, chịu được gian khổ, nên thường hay sang cướp, trở thành tai họa của nước ta.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Nguyễn Đa Phương đôn đốc quân lính dựng rào trại ở kinh thành, ngày đêm phòng giữ. Thượng hoàng ngự sang sông Đông Ngàn để lánh giặc. Khi ấy có người học trò là Nguyễn Mộng Hoa để cả áo mũ lội xuống nước kéo thuyền ngự lại, xin [thượng hoàng] ở lại đánh giặc, nhưng (thượng hoàng) không nghe.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Nghệ Tông thiếu can đảm. Giặc chưa tới đã lánh trước, thì người trong nước như thế nào? Mộng Hoa là một người học trò, còn biết giữ Nghệ Tông lại, những kẻ ăn thịt⁴ thực đáng khinh thay!

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Độc bạ Trần Công Niếu cưỡi ngựa tuần tra, giặc đuổi theo, đến địa hạt Cát Giang, bị ngăn cách con ngòi rộng đến một trượng. Ngựa nhảy qua ngòi thoát được, bèn đặt tên cho con ngựa là Tử Bất Tề.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 1 Sau là cửa biển Nương Loan ở huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 2 Sau là vùng biển Vĩnh Sơn, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 3 Trấn Quảng Oai: thời cuối Trần là phủ Quảng Oai; đời Lê, gồm đất huyện Lương Sơn, tỉnh Sơn Bình và huyện Tùng Thiện cũ, nay là một phần của huyện Ba Vì, Hà Nội.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 4 Kẻ ăn thịt: chỉ người làm quan.