Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thuận Tông Hoàng Đế [BK8, 21a21b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 犛所譛，恐惧驚疑，故至此耳。後季犛篡國，降𩖀為列校判侯。[21a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Ly sở tiếm, khủng cụ kinh nghi, cố chí thử nhĩ. Hậu Quý Ly soán quốc, giáng Ngạc vi Liệt hiệu phán hầu.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇秋，八月，化州諸将論利害之勢。[21a*2*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Thu, bát nguyệt, Hóa Châu chư tướng luận lợi hại chi thế.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 潘猛曰：「天無二日，民無二王。」[21a*2*18]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Phan Mãnh viết: “Thiên vô nhị nhật, dân vô nhị vương”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 朱秉珪曰：「杨柳多言。」眾皆閉口 [21a*3*11]（未詳所言）。

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Chu Bỉnh Khuê viết: “Dương liễu đa ngôn”. Chúng giai bế khẩu (vị tường sở ngôn).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 時，鄧悉、黃晦卿等隂書以遺季犛。[21a*4*5]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thời, Đặng Tất, Hoàng Hối Khanh đẳng âm thư dĩ di Quý Ly.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 季犛以為潜謀不執，秉珪、猛皆被殺。[21a*5*2]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Quý Ly dĩ vi tiềm mưu bất chấp, Bỉnh Khuê, Mãnh giai bị sát.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 以鄧悉為右州判，黃晦卿為正刑院大夫。[21a*5*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Dĩ Đặng Tất vi Hữu châu phán, Hoàng Hối Khanh vi Chính hình viện đại phu.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 御史大夫杜子澄不以為言。[21a*6*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Ngự sử đại phu Đỗ Tử Trừng bất dĩ vi ngôn.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 季犛作詩遺之曰：「借問子澄懦中尉，書生何忍負平生。」[21a*7*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Quý Ly tác thi di chi viết: “Tá vấn Tử Trừng nhu trung úy, Thư sinh hà nhẫn phụ bình sinh”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇冬，十二月，以羅脩為清化府知府。[21a*8*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Đông, thập nhị nguyệt, dĩ La Tu vi Thanh Hóa phủ Tri phủ.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 造瑞璋殿。[21a*9*4]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tạo Thụy Chương điện.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 壬申，五年（明洪武二十五年）。春，二月，殺宗室陳日章。[21b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nhâm Thân, ngũ niên (Minh Hồng Vũ nhị thập ngũ niên). Xuân, nhị nguyệt, sát tông thất Trần Nhật Chương.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 日章謀誅季犛。[21b*1*22]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhật Chương mưu tru Quý Ly.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 上皇以為𢙇異。[21b*2*5]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thượng hoàng dĩ vi hoài dị.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 殺之。[21b*2*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sát chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇夏，四月，旱，詔求直言。[21b*2*14]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, hạn, chiếu cầu trực ngôn.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 裴夢華上言畧曰：「臣聞童謠云：『深哉黎師。』以此觀之，季犛必有覘覦神噐之意。」[21b*3*4]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Bùi Mộng Hoa thượng ngôn lược viết: “Thần văn đồng dao vân: “Thâm tai Lê sư”. Dĩ thử quan chi, Quý Ly tất hữu siêm du thần khí chi ý”.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 上皇覽奏以示季犛。[21b*4*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Thượng hoàng lãm tấu dĩ thị Quý Ly.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 後季犛專政，華隐遁不出。[21b*5*6]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Hậu Quý Ly chuyên chính, Hoa ẩn độn bất xuất.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 史臣吳士連曰：《易》曰：「君不𡧸則失臣。」安有求得直言，遞以言示其所激者哉。[21b*6*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Dịch viết: “Quân bất mật tắc thất thần”. An hữu cầu đắc trực ngôn, đệ dĩ ngôn thị kì sở kích giả tai.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 藝皇至是昏耄甚矣！夢華之不遇，天也，亦陳家之不幸也。[21b*7*13]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nghệ Hoàng chí thị hôn mạo thậm hĩ! Mộng Hoa chi bất ngộ, thiên dã, diệc Trần gia chi bất hạnh dã.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 六月，以范巨論知樞𡧸院事。[21b*9*1]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Lục nguyệt, dĩ Phạm Cự Luận tri Khu mật viện sự.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 〇秋，七月，改黎仁 …… [21b*9*13]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 〇 Thu, thất nguyệt, cải Lê Nhân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 … [21a]¹ Ly gièm, thành ra sợ hãi nghi hoặc, nên đến nỗi thế. Sau Quý Ly cướp nước, giáng Ngạc làm Liệt hiệu phán hầu.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa thu, tháng 8, các tướng Hóa Châu bàn về thế lợi hại. Phan Mãnh nói:

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 “Trời không thể có hai mặt trời, dân không thể có hai vua!”.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Chu Bỉnh Khuê nói: “Dương liễu nhiều lời, mọi người ngậm miệng” (chưa rõ câu này nói ý thế nào)².

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Bấy giờ bọn Đặng Tất và Hoàng Hối Khanh ngầm gửi thư cho Quy Ly, Quý Ly cho là họ âm mưu làm loạn. Bỉnh Khuê và Mãnh đều bị giết cả. Lấy Đặng Tất làm Hữu châu phán, Hoàng Hối Khanh làm Chính hình viện đại phu. Ngự sử đại phu Đỗ Tử Trừng không nói gì đến việc ấy, Quý Ly làm thơ gửi cho Trừng, có câu:

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Tá vấn Tử Trừng nọa trung úy,

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Thư sinh hà nhẫn phụ bình sinh.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 (Thử hỏi Tử Trừng trung úy nhát,

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Học hành sao nỡ phụ bình sinh?).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Mùa đông, tháng 12, lấy La Tu làm Tri phủ phủ Thanh Hóa.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Dựng điện Thuỵ Chương.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 [21b] Nhâm Tuất, [Quang Thái] năm thứ 5 [1392], (Minh Hồng Vũ năm thứ 25).

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Mùa xuân, tháng 2, giết tôn thất Trần Nhật Chương. Nhật Chương mưu giết Quý Ly, Thượng hoàng cho là có lòng khác, giết đi.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Mùa hạ, tháng 4, hạn hán, xuống chiếu cầu lời nói thẳng.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Bùi Mộng Hoa dâng thư, đại ý nói: “Thần nghe trẻ con có câu hát rằng: “Thâm hiểm thay Thái sư họ Lꔳ. Xem thế, Quý Ly nhất định có ý dòm ngó ngôi báu”.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Thượng hoàng xem tờ tâu rồi đưa cho Quý Ly. Sau Quý Ly chuyên chính, Mộng Hoa ẩn lánh không ra nữa.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Kinh Dịch nói: Vua không kín thì mất bề tôi⁴. Sao cầu được lời nói thẳng rồi lại đưa cho kẻ bị lên án xem? Nghệ Hoàng đến đây đã già lẫn quá rồi. Mộng Hoa không gặp vua sáng là tự trời, mà cũng là điều bất hạnh cho nhà Trần đó.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Tháng 6, lấy Phạm Cự Luận tri Khu mật viện sự.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 Mùa thu, tháng 7, đổi tên cho Lê Nhân …

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 1 Từ BK8, 21a, dịch theo bản Chính Hòa.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 2 CMCB 11 chú rằng Quý Ly nói nhiều để khóa miệng mọi người.

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 3 Nguyên văn: “Thâm tai! Lê sư”, có nhiều cách hiểu. Ở đây dịch theo các hiểu của Bùi Mộng Hoa.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 4 Nguyên văn: “Quân bất mật tắc thất thần”, lời của Hệ từ trong Kinh Dịch giải nghĩa hào “sơ cửu” quẻ Tiết.