Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thuận Tông Hoàng Đế [BK8, 23a23b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 聖之生，非孔子無以法。[23a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thánh chi sinh, phi Khổng Tử vô dĩ pháp.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 自生民以來，未有盛於孔子者，而敢輕議之，亦不知量也。[23a*1*10]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tự sinh dân dĩ lai, vị hữu thịnh ư Khổng Tử giả, nhi cảm khinh nghị chi, diệc bất tri lượng dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 癸酉，六年（明洪武二十六年）。春，正月，以胡綱監左聖翊軍（綱演州人）。季犛潜得胡氏苗裔圖，欲復舊姓，引綱為腹心。[23a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Quý Dậu, lục niên (Minh Hồng Vũ nhị thập lục niên). Xuân, chính nguyệt, dĩ Hồ Cương giám Tả Thánh Dực quân (Cương Diễn Châu nhân). Quý Ly tiềm đắc Hồ thị miêu duệ đồ, dục phục cựu tính, dẫn Cương vi phúc tâm.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇二月，試大學生 [23a*5*4] 黃貫之、黎渭叟、枚秀夫、同栻等三十人。[23a*5*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Nhị nguyệt, thí đại học sinh Hoàng Quán Chi, Lê Vị Tẩu, Mai Tú Phu, Đồng Thức đẳng tam thập nhân.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇夏，四月，試吏員。[23a*6*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, thí lại viên.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇六月，旱。[23a*6*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Lục nguyệt, hạn.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇秋，七月，暴風，大雨。[23a*7*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Thu, thất nguyệt, bạo phong, đại vũ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇八月，地震，大水。[23a*7*9]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Bát nguyệt, địa chấn, đại thủy.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇九月，蝗。冬，十月，以太陽公主嫁太保沆。[23a*7*16]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Cửu nguyệt, hoàng. Đông, thập nguyệt, dĩ Thái Dương công chúa giá Thái bảo Hàng.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 太陽靈德之后，[23a*8*13] 自靈德遇害，上皇欲擇賢配以嫁之。[23a*9*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thái Dương Linh Đức chi hậu, tự Linh Đức ngộ hại, Thượng hoàng dục trạch hiền phối dĩ giá chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 太陽因遊 [23a*9*15] 西湖，奔歸撫軍司元淵（恭信王天澤子）。上皇怒，再嫁元淵弟沆以辱之。[23b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thái Dương nhân du Tây Hồ, bôn quy Phủ quân ti Nguyên Uyên (Cung Tín vương Thiên Trạch tử). Thượng hoàng nộ, tái giá Nguyên Uyên đệ Hàng dĩ nhục chi.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 甲戌，七年（明洪武二十七年）。春，正月，闍婆國商舶來進異馬。[23b*3*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Giáp Tuất, thất niên (Minh Hồng Vũ nhị thập thất niên). Xuân, chính nguyệt, Đồ Bà quốc thương bách lai tiến dị mã.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇二月，上皇命畫工畫周工輔成王、霍光輔昭帝、諸葛輔蜀後主、蘇憲誠輔李髙宗，名為「四輔」圖，以賜季犛，使輔官家當如此也。[23b*4*3]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Nhị nguyệt, Thượng hoàng mệnh họa công họa Chu Công phụ Thành Vương, Hoắc Quang phụ Chiêu Đế, Chư Cát phụ Thục hậu chủ, Tô Hiến Thành phụ Lý Cao Tông, danh vi “Tứ phụ” đồ, dĩ tứ Quý Ly, sử phụ Quan gia đương như thử dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇三月，上皇夢見睿宗領軍來，且誦詩曰：「中間惟有赤觜侯，殷勤譛上白鷄樓，口王已定興亡事，不在前頭在後頭。」[23b*6*16]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Tam nguyệt, Thượng hoàng mộng kiến Duệ Tông lĩnh quân lai, thả tụng thi viết: “Trung gian duy hữu xích chủy hầu, Ân cần tiếm thượng bạch kê lâu, Khẩu vương dĩ định hưng vong sự, Bất tại tiền đầu tại hậu đầu”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 上皇自折其字，赤觜季犛也，白鷄上 …… [23b*9*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thượng hoàng tự triết kì tự, xích chủy Quý Ly dã, bạch kê Thượng …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 … [23a] thánh sinh ra, nếu không có Khổng Tử thì không còn ai làm khuôn phép nữa. Từ khi có sinh dân đến nay, chưa có ai nổi tiếng hơn Khổng Tử, thế mà Quý Ly lại dám khinh suất bàn về ngài thì thực là không biết lượng sức mình.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Quý Dậu, [Quang Thái] năm thứ 6 [ 1693], (Minh Hồng Vũ năm thứ 26).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Mùa xuân, tháng giêng, lấy Hồ Cương coi quân Tả Thánh Dực (Cương người Diễn Châu). Quý Ly ngầm tìm được dòng dõi họ Hồ, muốn đổi theo họ cũ, đưa Cương ra làm người tâm phúc.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tháng 2, thi thái học sinh, cho đỗ 30 người, là bọn Hoàng Quán Chi, Lê Vị Tẩu, Mai Tú Phu, Đồng Thức…

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Mùa hạ, tháng 4, thi lại viên.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tháng 6, hạn hán.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mùa thu, tháng 7, gió dữ, mưa lớn.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tháng 8, động đất, nước to.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Tháng 9, có sâu lúa.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa đông, tháng 10, đem công chúa Thái Dương¹ gả cho Thái bảo Hãng. Thái Dương là hoàng hậu của Linh Đức. Từ khi Linh Đức bị hại, Thượng hoàng định chọn người chồng hiền gả cho. Thái Dương nhân đi chơi [23b] Hồ Tây, thông dâm với Phủ quân ty là Nguyên Uyên (con của Cung Tín Vương Thiên Trạch). Thượng hoàng giận, đem gả cho Hãng là em Nguyên Uyên để làm nhục.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Giáp Tuất, [Quang Thái] năm thứ 7 [1394], (Minh Hồng Vũ năm thứ 27).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, tháng giêng, thuyền buôn nước Chà Bಠtới dâng ngựa lạ.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Tháng 2, Thượng hoàng sai thợ vẽ tranh Chu Công giúp Thành Vương³, Hoắc Quang giúp Chiêu Đế⁴, Gia Cát giúp Thục Hậu chúa⁵, Tô Hiến Thành giúp Lý Cao Tông⁶, gọi là tranh “Tứ phụ”⁷, ban cho Quý Ly, để giúp quan gia⁸ cũng nên như thế.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Tháng 3, Thượng hoàng chiêm bao thấy Duệ Tông đem quân đến và đọc bài thơ như sau:

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Trung gian duy hữu xích chủy hầu,

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ân cần tiếm thượng bạch kê lâu.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Khẩu vương dĩ định hưng vong sự,

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Bất tại tiền đầu tại hậu đầu.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 (Ở giữa chỉ có loài mỏ đỏ,

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Lăm le lấn lên lầu gà trắng.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Khẩu vương đã định việc hưng vong,

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Không ở trước mà ở về sau).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Thượng hoàng tự mình chiết tự đoán là: “xích chủy”⁹ là Quý Ly, “bạch kê” là Thượng …

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 CMCM 11 chép là Thiên Huy công chúa, con gái thượng hoàng.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 2 Tức Ja-va (In-đô-nê-xi-a).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 3 Chu Công Đán là quan chủng tể của nhà Chu. Chu Vũ Vương Phát chết, con là Thành Vương Tung lên ngôi lúc 13 tuổi. Chu Công phải trông coi mọi việc, giúp Thành Vương đến lúc trưởng thành.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 4 Hoắc Quang giữ chức Đại tư mã tướng quân, phò Hán Chiêu Đế lúc lên ngôi mới 9 tuổi.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 5 Gia Cát Lượng tức Khổng Minh, là thừa tướng của Chiêu Đế Lưu Bị nước Thục đời Tam Quốc. Lưu Bị chết, con là Lưu Thiện nối ngôi, tức Thục Hậu chúa, mọi việc nước, việc quân đều phải trông cậy vào Gia Cát Lượng.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 6 Tô Hiến Thành là Thái úy triều Lý Cao Tông, nhận di mệnh Cao Tông phò vua nhỏ là Long Cán lên nối ngôi mới 3 tuổi.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 7 Tứ phụ: nghĩa là bốn viên đại thần giúp vua khi mới lên ngôi.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 8 Chỉ Thuận Tông.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 9 Xích chủy: nghĩa là mõm đỏ, miệng đỏ, hay đỏ mỏ. Xích chủy hầu là loài đỏ mỏ ám chỉ Lê Quý Ly.