Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thuận Tông Hoàng Đế [BK8, 24a24b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 皇也。[24a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … hoàng dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 上皇辛酉歲。口、王國也。[24a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thượng hoàng Tân Dậu tuế. Khẩu, vương quốc dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 其興亡在後見之，上皇深思之，而勢不可為也。[24a*1*12]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Kì hưng vong tại hậu kiến chi, Thượng hoàng thâm tư chi, nhi thế bất khả vi dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇夏，四月，會盟畢，上皇召季犛入宫，從容謂曰：「平章親矣，國家事務一以委之。[24a*2*13]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, hội minh tất, Thượng hoàng triệu Quý Ly nhập cung, thong dung vị viết: “Bình chương thân hĩ, quốc gia sự vụ nhất dĩ ủy chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 今國勢衰弱，朕方老耄，即世之後，官家可輔則輔之，庸暗則自取之。」[24a*4*6]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Kim quốc thế suy nhược, Trẫm phương lão mạo, tức thế chi hậu, Quan gia khả phụ tắc phụ chi, dung ám tắc tự thủ chi”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 季犛免冠叩頭泣謝，指天地誓曰：「臣不能盡忠戮力，輔官家傅之後裔，天其厭之。」[24a*5*14]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Quý Ly miễn quan khấu đầu khấp tạ, chỉ thiên địa thệ viết: “Thần bất năng tận trung lục lực, phụ quan gia phó chi hậu duệ, thiên kì yếm chi”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 又曰：「靈德王之不德，非陛下威靈，則臣已含笑入地，得至今日乎？縱糜身碎骨，未能報答萬一，敢有異圖。」[24a*7*9]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hựu viết: “Linh Đức Vương chi bất đức, phi Bệ hạ uy linh, tắc thần dĩ hàm tiếu nhập địa, đắc chí kim nhật hồ? Túng mi thân toái cốt, vị năng báo đáp vạn nhất, cảm hữu dị đồ”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇秋，七月，以馮 [24a*9*14] 具為京師尹，改為中都尹。[24b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Thu, thất nguyệt, dĩ Phùng Cụ vi Kinh sư doãn, cải vi Trung đô doãn.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇八月，以黃晦卿為三󰅾路安撫使。[24b*1*12]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Bát nguyệt, dĩ Hoàng Hối Khanh vi Tam Đái lộ An phủ sứ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇冬，十一月，罷登聞檢法院。[24b*2*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Đông, thập nhất nguyệt, bãi Đăng Văn kiểm pháp viện.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 置上林寺以黎季犛長子黎元澄判寺事。[24b*2*18]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Trí Thượng Lâm tự, dĩ Lê Quý Ly trưởng tử Lê Nguyên Trừng phán tự sự.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 十二月，十五日，上皇崩，塟安生原陵廟，號藝宗，謚曰：光堯英哲皇帝。[24b*3*17]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thập nhị nguyệt, thập ngũ nhật, Thượng hoàng băng, táng Yên Sinh nguyên lăng miếu, hiệu Nghệ Tông, thụy viết: Quang Nghiêu Anh Triết Hoàng Đế.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 史臣吳士連曰：藝宗天性冲和，存心敬畏，然威武不足以却外敵，剛明不足以辨讒言。[24b*6*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Nghệ Tông thiên tính xung hòa, tồn tâm kính úy, nhiên uy vũ bất túc dĩ khước ngoại địch, cương minh bất túc dĩ biện sàm ngôn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 有一元旦而不能用，乃委政外戚，使陳氏社稷馴致危亡。[24b*7*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Hữu nhất Nguyên Đán nhi bất năng dụng, nãi ủy chính ngoại thích, sử Trần thị xã tắc tuần trí nguy vong.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 所謂：「前有讒而不見，後有賊而不 …… [24b*9*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sở vị: “Tiền hữu sàm nhi bất kiến, hậu hữu tặc nhi bất …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 … [24a] hoàng, vì thượng hoàng tuổi tân dậu¹; “khẩu vương” là chữ “quốc”²; việc nước còn hay mất sau sẽ thấy. Thượng hoàng suy nghĩ về giấc chiêm bao này lung lắm, nhưng thế không thể làm gì được nữa.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Mùa hạ, tháng 4, sau hội thề³, thượng hoàng gọi Quý Ly vào cung, ung dung bảo rằng:

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 “Bình chương⁴ là họ thân thích nhà vua, mọi việc nước nhà đều trao cho khanh cả. Nay thế nước suy yếu, trẫm thì già nua. Sau khi trẫm chết, quan gia nếu giúp được thì giúp, nếu hèn kém ngu muội thì khanh cứ tự nhận lấy ngôi vua”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Quý Ly bỏ mũ, rập đầu khóc lóc từ tạ, chỉ trời vạch đất thề rằng:

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 “Nếu thần không biết dốc lòng trung, hết sức giúp Quan gia để truyền đến con cháu về sau thì trời sẽ ghét bỏ thần”.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Quý Ly lại nói: “Lúc Linh Đức Vương làm điều thất đức, nếu không nhờ oai linh bệ hạ thì thần đã ngậm cười dưới đất rồi, còn đâu được tới ngày nay! Thần dù nát thịt tan xương cũng chưa hề báo đáp lấy một trong muôn phần ơn đức đó, dám đâu lại có lòng khác!”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mùa thu, tháng 7, lấy Phùng [24b] Cụ làm Kinh sư doãn, đổi thành Trung đô doãn.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tháng 8, lấy Hoàng Hối Khanh làm An phủ sứ lộ Tam Đái.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mùa đông, tháng 11, bãi bỏ Đăng văn kiểm pháp viện, đặt Thượng lâm tự. Lấy Lê Nguyên Trừng con cả của Lê Quý Ly làm Phán tư sự. Tháng 12, ngày 15, Thượng hoàng băng, táng vào Nguyên Lăng ở Yên Sinh, miếu hiệu là Nghệ Tông, tên thụy là Quang Nhiên Anh Triết Hoàng Đế.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Nghệ Tông tính trời hòa nhã, giữ lòng kính cẩn, lo sợ. Nhưng uy vũ không đủ để đánh lui giặc ngoài⁵, sáng suốt không đủ để phân biệt lời gièm, có một Nguyên Đán mà không biết dùng, lại giao việc nước cho người họ ngoại⁶, khiến xã tắc nhà Trần đi đến sụp đổ, thực là “đằng trước có kẻ siểm nịnh mà không thấy, đàng sau có giặc cướp mà không …

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 1 Bạch kê: nghĩa là gà trắng. Nghệ Tông sinh năm Tân Dậu, tức năm gà. Tân thuộc hành kim, loài kim sắc trắng. Vì thế “bạch kê” ám chỉ Nghệ Tông.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 2 Chữ 王 vương ở trong lòng chữ 口 khẩu là chữ 囯 “quốc”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 3 Theo tục nhà Trần, hằng năm vào ngày mồng 4 tháng 4, vua hội họp bề tôi làm lễ tuyên thệ ở đền Đồng Cổ. (Xem Bản kỷ, quyển 5, Kiến Trung năm thứ 3, 1277).

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 4 Chỉ Quý Ly.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 5 Chỉ Chiêm Thành.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 6 Chỉ Lê Quý Ly.