Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tổ Cao Hoàng Đế [BK10, 18a18b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 報令黎多蒲等将兵千餘人，象一隻出攻新平、順化等城，招撫人民。[18a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … báo lệnh Lê Đa Bồ đẳng tương binh thiên dư nhân, tượng nhất chích xuất công Tân Bình, Thuận Hóa đẳng thành, chiêu phủ nhân dân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 至布政江遇明賊，扞等引兵入險，潜伏河羌以誘之。[18a*2*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Chí Bố Chính giang ngộ Minh tặc, Hãn đẳng dẫn binh nhập hiểm, tiềm phục Hà Khương dĩ dụ chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 明将任䏻悉兵以進。[18a*3*11]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Minh tướng Nhậm Năng tất binh dĩ tiến.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 扞等合兵象交戦，佯北。[18a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Hãn đẳng hợp binh tượng giao chiến, dương bắc.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 䏻追之，伏兵夾擊，明人大潰，斬首級，溺死者甚眾。[18a*4*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Năng truy chi, phục binh giáp kích, Minh nhân đại hội, trảm thủ cấp, nịch tử giả thậm chúng.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 時扞，弩軍少而賊尚眾，先已使人吿急請兵。[18a*5*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thời Hãn, Nỗ quân thiểu nhi tặc thượng chúng, tiên dĩ sử nhân cáo cấp thỉnh binh.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 帝継命黎銀、黎盃、黎文安等将戦船七十艘，浮海直抵其地，及得弩信，遂乘勝擊新平、順化等處。[18a*6*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đế kế mệnh Lê Ngân, Lê Bôi, Lê Văn An đẳng tương chiến thuyền thất thập sưu, phù hải trực để kì địa, cập đắc Nỗ tín, toại thừa thắng kích Tân Bình, Thuận Hóa đẳng xứ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 賊軍民皆㱕順。[18a*8*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tặc quân dân giai quy thuận.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 明人入城固守。[18a*8*17]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Minh nhân nhập thành cố thủ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 於是順化、新平悉爲我有。[18a*9*5]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ư thị Thuận Hóa, Tân Bình tất vi ngã hữu.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 諸将推尊 [18a*9*15] 帝爲「代天行化。」[18b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Chư tướng suy tôn Đế vi “Đại thiên hành hóa”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 自是榜諭多以此四字稱之。[18b*1*7]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tự thị bàng dụ đa dĩ thử tứ tự xưng chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 丙午（明宣宗𥊳基宣德𥘉年）。[18b*2*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Bính Ngọ (Minh Tuyên Tông Chiên Cơ Tuyên Đức sơ niên).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 春，正月，明禮部令開鄕試舉士人，[18b*2*13] 總兵、布按二司乞且停。[18b*3*2]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Xuân, chính nguyệt, Minh Lễ bộ lệnh khai hương thí cử sĩ nhân, Tổng binh, Bố án nhị ti khất thả đình.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 又乞免明年朝覲，以地方未平故也。[18b*3*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Hựu khất miễn minh niên triều cận, dĩ địa phương vị bình cố dã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 夏，五月，明詔曰：「綂理之道，所重愛民，矜恤之仁，宜存宥過。[18b*4*7]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Hạ, ngũ nguyệt, Minh chiếu viết: “Thống lý chi đạo, sở trọng ái dân, căng tuất chi nhân, nghi tồn hựu quá.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 交趾自入職方，今二十載，數構叛逆，一動王師。[18b*5*12]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Giao Chỉ tự nhập chức phương, kim nhị thập tải, sổ cấu phản nghịch, nhất động vương sư.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 惡死樂生，人情無異，趍淵走火，𡸈其本心，詢 [18b*6*12] 察所猶，皆緣有司撫綏失當，兼奪無厭。[18b*7*11]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Ố tử lạc sinh, nhân tình vô dị, xu uyên tẩu hỏa, khởi kì bản tâm, tuân sát sở do, giai duyên hữu ti phủ tuy thất đương, kiêm đoạt vô yếm.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 情不上通，澤未下 [18b*8*8] 究，至其困若，遂生疑危，避迯山林，啸聚爲乱。[18b*8*15]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tình bất thượng thông, trạch vị hạ cứu, chí kì khốn nhược, toại sinh nghi nguy, tị đào sơn lâm, khiếu tụ vi loạn.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 推情盖非得 …… [18b*9*14]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Suy tình cái phi đắc …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 … [18a] báo cho bọn Lê Đa Bồ đem hơn 1000 quân và 1 thới voi ra đánh các thành Tân Bình, Thuận Hóa và chiêu dụ nhân dân.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đến sông Bố Chính¹ thì gặp giặc Minh, bọn Hãn đưa quân vào chỗ hiểm yếu, bí mật mai phục ở Hà Khương để nhử giặc. Tướng Minh là Nhậm Năng đem hết quân tiến vào. Bọn Hãn hợp binh tượng còn lại để đánh rồi giả cách thua chạy. Năng đuổi theo, quân mai phục đánh kẹp hai bên, giặc Minh tan vỡ, bị chém đầu và chết đuối rất nhiều.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Bấy giờ, quân của Hãn và Nỗ có ít mà quân giặc còn rất đông, đã sai người báo gấp và xin thêm quân từ trước. Vua sai tiếp bọn Lê Ngân, Lê Bôi, Lê Văn An đem 70 chiếc thuyền chiến vượt biển đến thẳng chỗ đó. Đến khi được tin thắng trận của Nỗ, liền thừa thắng đánh vào các xứ ở Tân Bình², Thuận Hóa³. Quân và dân các nơi bị giặc chiếm đều quy thuận. Quân Minh vào thành cố thủ. Thế là Thuận Hóa, Tân Bình đều thuộc về ta cả. Các tướng suy tôn [18b] vua là “Đại thiên hành hóa”⁴. Từ đó, các mệnh lệnh, dụ văn, phần nhiều lấy bốn chữ ấy để xưng.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Bính Ngọ, [1426], (Minh Tuyên Tông Chiên Cơ, Tuyên Đức năm thứ 1).

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa xuân, tháng giêng, Lễ bộ nhà Minh hạ lệnh mở khoa thi hương để chọn học trò. Tổng binh và hai ty Bố chính và Án sát xin tạm ngừng. Lại xin miễn lễ chầu hầu sang năm vì địa phương chưa yên.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa hạ, tháng 5, vua Minh xuống chiếu rằng:

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 “Đạo lý thống trị cốt ở yên dân, lòng nhân xót thương, cũng nên tha tội. Giao Chỉ từ khi sáp nhập vào bản đồ dến nay đã hai mươi năm, nhiều lần gây chuyện phản nghịch, phải huy động tới quân của nhà vua. Nhưng ghét chết, thích sống, lòng người không ai khác ai, lội nước vào lửa, bản tâm có ai muốn thế. Xét kỹ duyên do, đều bởi người có chức trách đã không biết cách vỗ về, lại còn cướp bóc không hề biết chán. Tình cảnh kẻ dưới không thấu lên trên, ơn trạch người trên không thấm xuống dưới. Đến nỗi dân chúng khốn khổ, nảy lòng nghi ngờ, trốn vào núi rừng, họp nhau làm loạn. Xét thực tình đều là do bất đắc …

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 1 Sông Bố Chánh: tức là sông Gianh, tỉnh Quảng Bình.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 2 Tân Bình: tên phủ thời thuộc Minh, gồm dất các huyện Quảnh Trạch, Bố Trạch, Lệ Ninh, Tuyên Hóa, Bến Hải, tỉnh Quảng Bình ngày nay.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 3 Thuận Hóa: tên phủ thời thuộc Minh gồm đất các huyện Triệu Hải, Hương Điền, Hương Phú, Hương Hóa, Phú Lộc, tỉnh Quảng Trị và tỉnh Thừa Thiên-Huế ngày nay.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 4 Đại thiên hành hóa: nghĩa là thay trời tiến hành việc giáo hóa.