Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Văn Hoàng Đế [BK11, 22a22b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 門不納，其不可三也。[22a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … môn bất nạp, kì bất khả tam dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 如侍¹衛管領見陛下不讀書，而執弓射禽，或諫止之，陛下不咱，又引弓以射之，其不可四也。[22a*1*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Như thị vệ quản lĩnh kiến bệ hạ bất độc thư, nhi chấp cung xạ cầm, hoặc gián chỉ chi, bệ hạ bất thính, hựu dẫn cung dĩ xạ chi, kì bất khả tứ dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 先帝選取功臣子弟，使之侍學，陛下皆踈遠之，而内與近習侍内嬉戲，其不可五也。[22a*3*8]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tiên đế tuyển thủ công thần tử đệ, sử chi thị học, bệ hạ giai sơ viễn chi, nhi nội dữ cận tập thị nội hi hí, kì bất khả ngũ dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 凡人君必求賢才，能直言極諫及有功者而賞之，今反與宦官戲而賞之，其不可六也。[22a*5*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Phàm nhân quân tất cầu hiền tài, năng trực ngôn cực gián cập hữu công giả nhi thưởng chi, kim phản dữ hoạn quan hí nhi thưởng chi, kì bất khả lục dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 臣待罪言職，敢不條陳，願陛下臨朝之際，或接近大臣，或咱群臣奏事，必平正尊嚴，假以天子穆穆之容，敬大臣，勞有功，納直諫，以開言路，達 [22a*7*1] 下情，則『繼志述事之大孝』不專美於成王、太甲矣。」[22b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thần đãi tội ngôn chức, cảm bất điều trần, nguyện bệ hạ lâm triều chi tế, hoặc tiếp cận đại thần, hoặc thính quần thần tấu sự, tất bình chính tôn nghiêm, giả dĩ thiên tử mục mục chi dung, kính đại thần, lạo hữu công, nạp trực gián, dĩ khai ngôn lộ, đạt hạ tình, tắc “kế chí thuật sự chi đại hiếu” bất chuyên mĩ ư Thành Vương, Thái Giáp hĩ”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝見疏大怒，詰問左右學黎景綽、宦者丁誨等，徧至天爵等家，質問疏訴者姓名，且讓之。[22b*2*2]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế kiến sớ đại nộ, cật vấn tả hữu học Lê Cảnh Xước, hoạn giả Đinh Hối đẳng, biến chí Thiên Tước đẳng gia, chất vấn sớ tố giả tính danh, thả nhượng chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 天爵對曰：「此北江下衛同總管黎冷所告臣也。[22b*3*18]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thiên Tước đối viết: “Thử Bắc Giang hạ vệ đồng tổng quản Lê Lãnh sở cáo thần dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 臣等重在愛君，盡職而已，死亦何憂。」[22b*4*18]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thần đẳng trọng tại ái quân, tận chức nhi dĩ, tử diệc hà ưu”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 景綽等乃罷。[22b*5*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Cảnh Xước đẳng nãi bãi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 明日，天爵入朝奏言：「󰔄舜聖人也，而伯益以荒怠爲戒；唐太賢主也，而魏徵以十漸爲防。[22b*6*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Minh nhật, Thiên Tước nhập triều tấu ngôn: “Ngu Thuấn thánh nhân dã, nhi Bá Ích dĩ hoang đãi vi giới; Đường Thái hiền chủ dã, nhi Ngụy Trưng dĩ thập tiềm vi phòng.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 臣等辱在言職，恐君有過，故效其狂愚。[22b*7*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thần đẳng nhục tại ngôn chức, khủng quân hữu quá, cố hiệu kì cuồng ngu.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 陛下納之則芻蕘，工技各盡所懷，而陛下聖德益光大矣。」[22b*8*14]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Bệ hạ nạp chi, tắc sô nhiêu công kĩ các tận sở hoài, nhi bệ hạ thánh đức ích quang đại hĩ”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝 …… [22b*9*18]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 … [22a] cửa trước mà không cho vào, thế là ba điều không nên. Người quản lĩnh thị¹ vệ thấy bệ hạ không đọc sách mà cầm cung bắn chim, có khi can ngăn, thì bệ hạ không nghe, lại lấy cung bắn người ấy, thế là bốn điều không nên. Tiên đế lựa chọn con em công thần sai vào hầu bệ hạ đọc sách thì bệ hạ đều xa lánh họ mà nô đùa với bọn hầu hạ gần gũi ở trong cung, thế là năm điều không nên. Người làm vua phải tìm người tài giỏi biết nói thẳng, hết lời can ngăn và những người có công lao mà thưởng họ, nay bệ hạ lại vui đùa với bọn hoạn quan nói rồi thưởng cho chúng, thế là sáu điều không nên.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thần chờ tội ở chức trách ăn nói, dám đâu không trình bày, xin bệ hạ trong khi coi chầu, hoặc tiếp xúc với các vị đại thần, hoặc nghe các quan tâu việc, phải ngay ngắn, trang nghiêm, lấy dung nghi cung kính của Thiên tử mà kính trọng bậc đại thần, úy lạo người có công, nghe lời nói thẳng, mở đường cho người nói thẳng để thấu hiểu [22b] tình hình bên dưới, thì lời khen “bậc đại hiếu biết nối chí kế nghiệp” không chỉ chuyên để khen Thành Vương, Thái Giáp² mà thôi”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Vua xem sớ giận lắm, vặn hỏi. Bọn tả hữu học Lê Cảnh Xước và hoạn quan Đinh Hối đi khắp nhà bọn Thiên Tước chất vấn, bắt nói tên người tố ra các việc nói trong sớ và trách mắng bọn họ.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thiên Tước trả lời: “Những điều đó do Đồng tổng quản Bắc Giang hạ vệ Lê Lãnh nói với thần đấy. Bọn thần cốt sao yêu vua, làm hết chức trách mà thôi, dù chết cũng không sợ”. Bọn Cảnh Xước mới thôi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Hôm sau, Thiên Tước vào chầu, tâu rằng:

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 “Ngu Thuấn là bậc thánh nhân mà Bá Ích còn lấy sự chơi bời lười biếng để khuyên răn, Đường Thái Tông là bậc vua hiền, mà Ngụy Trưng vẫn đem mười điều thấm dần³ mà phòng giữ. Bọn thần tủi nhục giữ chức ăn nói, chỉ sợ nhà vua có lỗi lầm, nên hết lòng ngu dại khuyên can. Bệ hạ nhận cho thì dẫu kẻ kiếm củi, làm nghề, cũng đều trổ hết khả năng mà thánh đức của bệ hạ càng thêm ngời sáng vậy”. Vua …

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ^⇡ 1 Nguyên văn là chữ “bệ” 陛 “bệ vệ” thì không có nghĩa, chắc là bản khắc lầm.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ^⇡ 2 Thành Vương: là vua nhà Chu, Thái Giáp: là vua nhà Thương, được coi là những vua giỏi thời cổ của Trung Quốc.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 ^⇡ 3 Nguyên văn “thập tiệm”. Ngụy Trưng là hiền thần của Đường Thái Tông, dâng sớ xin vua đề phòng 10 điều lầm lỗi có thể thấm dần mà mắc phải.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 1 侍: Xem ^⇡ 1