Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Văn Hoàng Đế [BK11, 26a26b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 義，使陛下聞之。夫『止』者，安所止之謂。如宫中陛下所安也，時或出幸，他所不可常，安反㱕宫中，然後安其所止。[26a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … nghĩa, sử bệ hạ văn chi. Phù “chỉ” giả, an sở chỉ chi vị. Như cung trung bệ hạ sở an dã, thời hoặc xuất hạnh, tha sở bất khả thường, an phản quy cung trung, nhiên hậu an kì sở chỉ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 人君於仁義亦然，以之存心，而安所止。[26a*3*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhân quân ư nhân nghĩa diệc nhiên, dĩ chi tồn tâm, nhi an sở chỉ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 時或威怒，終無可從，願陛下留心臣言。」[26a*4*4]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thời hoặc uy nộ, chung vô khả tòng, nguyện bệ hạ lưu tâm thần ngôn”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 於是，察、銀等曰：「卿有仁義，能化惡爲善，煩以付之。」遂使廌𭁈天爵等各保受其囚。廌曰：「彼頑猾群童，朝廷法制所不能懲，况廌等德薄，鞌能化之。」[26a*5*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Ư thị, Sát, Ngân đẳng viết: “Khanh hữu nhân nghĩa, năng hoá ố vi thiện, phiền dĩ phó chi”. Toại sử Trãi dữ Thiên Tước đẳng các bảo thụ kì tù. Trãi viết: “Bỉ ngoan hoạt quần đồng, triều đình pháp chế sở bất năng trừng, huống Trãi đẳng đức bạc, an năng hoá chi”.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 久乃判斬二人，餘以流諭。[26a*8*2]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cửu nãi phán trảm nhị nhân, dư dĩ lưu dụ.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 羅羅斯甸國人來貢。[26a*8*12]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 La La Tư điền quốc nhân lai cống.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 羅羅斯在哀禮之北，𭁈雲南接境，衣服如 [26a*9*3] 雲南俗，而拜謝皆自𭛁聲。[26b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 La La Tư tại Ai Lễ chi bắc, dữ Vân Nam tiếp cảnh, y phục như Vân Nam tục, nhi bái tạ giai tự phát thanh.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 廣南府光州人來献馬。[26b*1*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Quảng Nam phủ Quang châu nhân lai hiến mã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 夏，四月，哀牢撾忙等來貢。[26b*3*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hạ, tứ nguyệt, Ai Lao Qua Mường đẳng lai cống.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 哀牢蚕忙献象壹隻。[26b*3*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ai Lao Tàm Mường hiến tượng nhất chích.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 旨揮諸路縣社官等：見有蝗虫𭛁生，啮害桑苗，即令禳祓以除民害。[26b*4*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Chỉ huy chư lộ huyện xã quan đẳng: Kiến hữu hoàng trùng phát sinh, khiết hại tang miêu, tức lệnh nhương phất dĩ trừ dân hại.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 五月，旨揮大臣行遣及參知簿籍、參議󰱑官、刑獄等官：今後訊獄及大臣准决日，不得次目怠慢，或有病疾必於眾呈自，不得欠鈌。[26b*5*10]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Ngũ nguyệt, chỉ huy đại thần hành khiển cập tham tri bạ tịch, tham nghị đài quan, hình ngục đẳng quan: Kim hậu tấn ngục cập đại thần chuẩn quyết nhật, bất đắc thứ mục đãi mạn, hoặc hữu bệnh tật tất ư chúng trình tự, bất đắc khiếm khuyết.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 旨揮各道将效及路縣鎮等：今方農務，路縣鎮官不得輕動民力。[26b*8*7]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Chỉ huy các đạo tướng hiệu cập lộ huyện trấn đẳng: Kim phương nông vụ, lộ huyện trấn quan bất đắc khinh động dân lực.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 … [26a] để bệ hạ nghe:

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 “Chỉ” có nghĩa là yên với chỗ đứng của mình, như trong cung là chỗ đứng của bệ hạ, thỉnh thoảng bệ hạ có ngự ra nơi khác, cũng không thể ở đó mãi, phải trở về trong cung thì mới yên chỗ đứng của mình được.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Người làm vua đối với nhân nghĩa cũng vậy, phải để lòng nơi nhân nghĩa, coi nhân nghĩa là chỗ đứng của mình. Tuy có lúc ra oai giận dữ, nhưng không thể như thế mãi được, xin bệ hạ lưu ý những lời của thần”.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Bấy giờ bọn Sát và Ngân nói:

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 “Ông có nhân nghĩa, có thể cảm hóa kẻ ác thành người thiện, xin giao chúng cho ông, phiền ông cảm hoá cho”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Bèn bảo bọn Trãi và Thiên Tước nhận lấy những tên tù ấy. Trãi nói:

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 “Chúng là hạng trẻ con ương ngạnh, ranh mãnh, pháp chế của triều đình còn không trừng trị được, huống hồ bọn chúng tôi đức mỏng, cảm hóa thế nào được”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Rồi sau xử chém 2 tên, còn lại thì xử đi đày.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Người nước La La Tư Điện sang cống¹.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Nước La La Tư ở phía bắc Ai Lễ, giáp với Vân Nam, ăn mặc theo tục [26b] Vân Nam, khi lạy tạ, đều tự nói tiếng nước họ.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Người Quang Châu thuộc phủ Quảng Nam đến dâng ngựa.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa hạ, tháng 4, bọn Mường Qua² nước Ai Lao sang cống.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mường Tàm³ dâng 1 con voi.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ra lệnh cho các quan lộ, huyện, xã rằng: Nếu thấy chỗ nào có sâu ăn hại mầm dâu thì phải cúng lễ để trừ hại cho dân.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Tháng 5, ra lệnh cho các đại thần, hành khiển và các quan tham tri bạ tịch, tham nghị, đài quan, quan hình ngục rằng:

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Từ nay về sau, những ngày xử án và những ngày các đại thần chuẩn quyết⁴ thì không được lơ là vắng mặt, nếu ai có vắng mặt thì phải trình báo với mọi người, không được thiếu sót.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Ra lệnh chỉ cho tướng hiệu các đạo và các lộ, huyện, trấn rằng: Hiện đang mùa làm ruộng, các quan lộ, huyện, trấn không được khinh suất điều động sức dân.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 1 La La Tư Điện: là một vương quốc của người Lô Lô hồi đó. Địa bàn nước này là vùng đất tỉnh Quý Châu, Trung Quốc.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 2 Mường Qua: theo lời chú Bản dịch cũ là nước Lão Qua.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 3 Mường Tàm: tức Tàm Châu, vùng thượng lưu sông Mã nước Ai Qua.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 4 Nghĩa như: “phê duyệt” ngày nay.