Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Văn Hoàng Đế [BK11, 57a57b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 太宗。[57a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Thái Tông.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 論曰：帝雄才大畧，剛斷有為。[57a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Luận viết: Đế hùng tài đại lược, cương đoán hữu vi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 即位之初，厲精求治，定制度，頒經籍，制禮作樂，明政慎刑，此及數年，典章文物，粲然大僃，海内丕变。[57a*2*12]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tức vị chi sơ, lệ tinh cầu trị, định chế độ, ban kinh tịch, chế lễ tác nhạc, minh chính thận hình, thử cập sổ niên, điển chương văn vật, sán nhiên đại bị, hải nội phỉ biến.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 爪哇、暹羅、三佛齊、占城、满剌加等國航海修貢。[57a*4*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Trảo Oa, Tiêm La, Tam Phật Tề, Chiêm Thành, Mãn Lạt Gia đẳng quốc hàng hải tu cống.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 後有逋臣宗來招集亡叛，僞號紀年；順每州土酋名儼遠挾哀牢，敢行稱亂。[57a*5*17]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Hậu hữu bô thần Tông Lai chiêu tập vong phản, ngụy hiệu kỷ niên; Thuận Mỗi châu thổ tù danh Nghiễm viễn giáp Ai Lao, cảm hành xưng loạn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝身出六師，致天之罸。[57a*7*12]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế thân xuất lục sư, trí thiên chi phạt.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 一旬而宗來授首，再駕而名儼就扲，真可謂英雄之主也。[57a*8*4]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhất tuần nhi Tông Lai thụ thủ, tái giá nhi danh Nghiễm tựu cầm, chân khả vị anh hùng chi chủ dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 武瓊賛曰：帝即位時年方十一，不假垂簾咱政，而天下之事皆自以出，内制強臣，外攘夷狄。[57b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Vũ Quỳnh tán viết: Đế tức vị thời niên phương thập nhất, bất giả thùy liêm thính chính, nhi thiên hạ chi sự giai tự dĩ xuất, nội chế cường thần, ngoại nhương Di Địch.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 其聰明勇智，髙出隆古英明之主。[57b*3*2]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Kì thông minh dũng trí, cao xuất long cổ anh minh chi chủ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 况又體天地生物之心，行帝王不忍之政，讞獄訊囚，率多寬恕。[57b*3*15]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Huống hựu thể thiên địa sinh vật chi tâm, hành đế vương bất nhẫn chi chính, nghiện ngục tấn tù, suất đa khoan thứ.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 其好生之德，即帝舜之德也。[57b*5*5]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Kì hiếu sinh chi đức, tức Đế Thuấn chi đức dã.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 鳴呼！若帝者，可謂存心制治矣。[57b*5*16]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Minh hô! Nhược Đế giả, khả vị tồn tâm chế trị hĩ.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 … [57a] là Thái Tông.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Lời bàn: Vua là bậc hùng tài đại lược, quyết đoán chủ động. Khi mới lên ngôi, nghiền ngẫm tìm phương trị nước, đặt chế độ, ban sách vở, chế tác lễ nhạc, sáng suốt trong chính sự, thận trọng việc hình ngục, mới có mấy năm mà điển chương văn vật rực rỡ đầy đủ, đất nước đã đổi thay tốt đẹp. Các nước Trảo Oa, Xiêm La, Tam Phật Tề¹, Chiêm Thành, Mãn Lạt Gia² vượt biển sang cống. Sau có tên bề tôi trốn tránh là Tông Lai chiêu tập bọn đi trốn làm phản, đặt niên hiệu ngụy là đứa thổ tù Nghiễm ở châu Thuận Mỗi dựa vào Ai Lao dám gây biến loạn. Vua thân chỉ huy sáu quân đi giáng đòn trời phạt. Chỉ một tuần mà Tông Lai nộp đầu, hai lần mà tên Nghiễm bị bắt, thực xứng đáng là bậc vua anh hùng.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 [57b] Vũ Quỳnh khen: Khi vua lên ngôi mới có 11 tuổi, không phải nhờ buông rèm coi chính sự mà mọi việc trong nước đều tự mình quyết định, bên trong chế ngự quyền thần, bên ngoài đánh dẹp di địch. Ngài thông minh trí dũng, còn vượt lên trên cả những vua anh minh đời xưa. Huống chi, ngài lại thể theo lòng trời đất nuôi sống muôn loài, ban hành chính sách xót thương bất nhẫn của bậc đế vương, xử kiện xét tù phần nhiều khoan thứ. Đức hiếu sinh của ngài là cái đức của vua Thuấn xưa. Ôi! Những người như vua có thể gọi là hết lòng với việc trị nước vậy.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 1 Tam Phật Tề: tên Trung Quốc chỉ một vương quốc trung đại Palem bang ở Sumatra, người ta cũng thường đồng nhất Tam Phật Tề với vương quốc Srivijaya (Thất Lợi Phật Thệ) được biết đến từ cuối thế kỷ VII ở vùng này.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 2 Mãn Lạt Gia: tên phiên âm của Malacca, một tiểu quốc Hồi giáo (Sultanat) do Paramesvara lập nên vào đầu thế kỷ XV ở vùng cửa sông Malacca, bán đảo Mã Lai. Nước này phát triển thịnh vượng trong thế kỷ XV, nhưng đến năm 1526 thì bị người Bồ Đào Nha diệt.