Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Tuyên Hoàng Đế [BK11, 71a71b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 月，上疏言國舅阮輔魯等不可令參知詞訟，忤太后旨，托疾求觧聀，故免之。[71a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … nguyệt, thượng sớ ngôn Quốc cữu Nguyễn Phụ Lỗ đẳng bất khả lệnh Tham tri từ tụng, ngỗ Thái hậu chỉ, thác tật cầu giải chức, cố miễn chi.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 罷裴時亨聀，為太史令如故。[71a*2*12]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Bãi Bùi Thì Hanh chức, vi Thái sử lệnh như cố.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 時亨妄奏是月十六日卯時月食。[71a*3*6]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Thì Hanh vọng tấu thị nguyệt thập lục nhật mão thời nguyệt thực.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 詔百官詣承天門救月，不見食。[71a*4*1]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Chiếu bách quan nghệ Thừa Thiên môn cứu nguyệt, bất kiến thực.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 監察御史同亨𭛁劾其罪，時亨無憂色，私謂親人曰：「不過罸錢，昔枚中丞老手猶不撼動我，亨𭛁小輩夫能何為？」[71a*4*13]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Giám sát ngự sử Đồng Hanh Phát hặc kì tội, Thì Hanh vô ưu sắc, tư vị thân nhân viết: “Bất quá phạt tiền, tích Mai trung thừa lão thủ do bất hám động ngã, Hanh Phát tiểu bối phù năng hà vi?”.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 明日上殿，岝文簿自若，亨𭛁奏曰：「辰聀忝言官，凡政事得失，用人是非，皆論争其可否。[71a*7*2]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Minh nhật thượng điện, tạc văn bạ tự nhược, Hanh Phát tấu viết: “Thần chức thiểm ngôn quan, phàm chính sự đắc thất, dụng nhân thị phi, giai luận tranh kì khả phủ.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 故古語云：『言及乘輿，則天子改容，事開廊廟，則宰將 [71a*8*17] 待罪。』[71b*1*1]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Cố cổ ngữ vân: “Ngôn cập thừa dư, tắc thiên tử cải dung, sự khai lang miếu, tắc tể tướng đãi tội”.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 今時亨不能謝罪，恬然自若。[71b*1*3]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Kim Thì Hanh bất năng tạ tội, điềm nhiên tự nhược.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 𡸈特侮臣必有輕國法也。[71b*1*14]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Khởi đặc vũ thần, tất hữu khinh quốc pháp dã.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 昔唐傅奕、李淳風精明曆數、學究天文，當時咸称不及，然終於太史令而已。[71b*2*6]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Tích Đường Phó Dịch, Lý Thuần Phong tinh minh lịch số, học cứu thiên văn, đương thời hàm xưng bất cập, nhiên chung ư Thái sử lệnh nhi dĩ.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 以時哼才藝，較淳風輩不啻千百倍，蓰而濫居門下省，兼知西道，何也。[71b*3*17]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Dĩ Thì Hanh tài nghệ, giảo Thuần Phong bối bất thí thiên bách bội, tỉ nhi lạm cư môn hạ tỉnh, kiêm tri Tây đạo, hà dã.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 况時亨邪誕小人，於太祖時妄言折順天二字，已見廢黜。[71b*5*9]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Huống Thì Hanh tà đản tiểu nhân, ư Thái Tổ thời vọng ngôn triết Thuận Thiên nhị tự, dĩ kiến phế truất.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 及太宗朝，又挟邪術，陰令殺猿取血，厭勝天变。[71b*6*13]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Cập Thái Tông triều, hựu hiệp tà thuật, âm lệnh sát viên thủ huyết, yếm thắng thiên biến.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 至陛下諒陰之初，偶遭灾沴，時亨托陰陽尅害為言，妄言由居國䘮所致，奏請短䘮，以消天变迹。[71b*7*13]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Chí bệ hạ lạng âm chi sơ, ngẫu tao tai lệ, Thì Hanh thác âm dương khắc hại vi ngôn, vọng ngôn do cư quốc tang sở trí, tấu thỉnh đoản tang, dĩ tiêu thiên biến tích.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 其行事，誠為 …… [71b*9*14]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Kì hành sự, thành vi …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 … [71a] tháng, dâng sớ nói là bọn Quốc cữu Nguyễn Phụ Lỗ không thể để làm Tham tri từ tụng, trái ý chỉ của Thái hậu rồi thác cớ có bệnh, xin được thôi chức, cho nên bị miễn.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Bãi chức Bùi Thì Hanh, cho làm Thái sử lệnh như cũ.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thì Hanh tâu bậy là đến giờ Mão ngày 16 tháng ấy sẽ có nguyệt thực. Vua ra lệnh cho các quan đến cả cửa Thừa Thiên để cứu trăng, nhưng không thấy nguyệt thực. Giám sát ngự sử Đồng Hanh Phát hặc tội ấy. Thì Hanh không tỏ vẻ lo sợ, nói riêng với người nhà rằng:

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 “Chỉ đến phạt tiền là cùng. Ngày xưa Mai trung thừa là tay già đời còn chẳng lay chuyển nổi ta, bọn nhóc Hanh Phát thì làm được gì?”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hôm sau, Thì Hanh thản nhiên lên điện coi sổ sách như thường. Hanh Phát tâu vua:

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 “Thần làm chức ngôn quan, điều hay dở của chính sự, việc dùng người đúng sai, đều phải nói cho rõ xem có được hay không. Vì thế người xưa có câu: “Nói tới xe ngự thì Thiên tử phải đổi sắc mặt, nói tới miếu đường thì Tể tướng phải [71b] chờ xét tội”. Nay Thì Hanh không chịu tạ tội, cứ điềm nhiên như không. Như vậy đâu chỉ là khinh thần, mà hẳn còn coi thường phép nước. Ngày xưa Phó Dịch và Lý Thuần Phong¹ nhà Đường, tinh thông lịch số, rất giỏi thiên văn, người bấy giờ đều cho là không ai sánh kịp, nhưng họ cũng chỉ làm đến Thái sử lệnh mà thôi. Nay Thì Hanh tài nghệ còn thua kém bọn Thuần Phong tới trăm ngàn lần, mà được lạm dự Môn hạ sảnh kiêm tri Tây đạo là tại làm sao? Huống chi, Thì Hanh là đứa là đứa tiểu nhân gian tà về đời Thái Tổ, dám nói càn chiết tự hai chữ “Thuận Thiên”² đã bị bãi truất. Đến triều Thái Tông lại cậy tà thuật, ngầm sai giết vượn lấy máu, để trấn yểm tai biến của trời. Đến khi bệ hạ đang lúc có tang, bỗng gặp thiên tai, Thì Hanh bịa cớ âm dương xung khắc, nói láo là do có quốc tang nên mới sinh ra, tâu xin rút ngắn ngày để tang để trừ bỏ tai biến của trời. Xét các việc làm của hắn, thực là …

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 1 Lý Thuần Phong: Thái sử lệnh đời Đường Cao Tông, giỏi thiên văn lịch số là một nhà toán học xuất sắc đã làm chú thích Thập bộ toán kinh. Phó Dịch: cũng là Thái sử lệnh đời Đường.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 2 Thuận Thiên: là niên hiệu của Lê Thái Tổ. Nghĩa chữ “thuận thiên” là thuận theo lòng trời.