Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [13a13b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 三。清，字直卿。[13a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … tam. Thanh, tự Trực Khanh.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 時洪州梁如鵠有遺像賛云：「少結知於太祖，長信任於聖宗，體具而用周，子孝而臣忠，四朝歷事，一節始終。」[13a*1*6]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Thời Hồng Châu Lương Như Hộc hữu di tượng tán vân: “Thiếu kết tri ư Thái tổ, Trường tín nhậm ư Thánh Tông, Thể cụ nhi dụng Chu, Tử hiếu nhi thần trung, Tứ triều lịch sự, Nhất tiết thủy chung”.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 旨揮紛争諸訟以經理斷不得强争。[13a*3*9]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Chỉ huy phân tranh chư tụng, dĩ kinh lí đoạn, bất đắc cường tranh.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 夏，四月，禁内宫人女與外人結好，交通言語，更相交狎。[13a*4*5]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Hạ, tứ nguyệt, cấm nội cung nhân nữ dữ ngoại nhân kết hảo, giao thông ngôn ngữ, canh tương giao hiệp.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 五月，禁田土強争，理曲將賣世加。[13a*5*8]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Ngũ nguyệt, cấm điền thổ cưỡng tranh, lí khúc tương mại thế gia.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 旨揮有假用别邑劎笠以入皇城内者，俱處死。[13a*6*3]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Chỉ huy hữu giả dụng biệt ấp kiếm lạp dĩ nhập hoàng thành nội giả, cụ xứ tử.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 秋，七月，旱，帝避正殿，减膳徹樂。[13a*7*3]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thu, thất nguyệt, hạn, đế tị chính điện, giảm thiện triệt nhạc.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 地震。[13a*7*15]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Địa chấn.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 冬，十月，勑諭在朝諸臣：「昨者，阮復見春大旱三月，謂必有事，勸朕静以觀变，兵以防身。[13a*8*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Đông, thập nguyệt, sắc dụ tại triều chư thần: “Tạc giả, Nguyễn Phục kiến xuân đại hạn tam nguyệt, vị tất hữu sự, khuyên trẫm tĩnh dĩ quan biến, binh dĩ phòng thân.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 朕不知咱，後 [13a*9*15] 果無事。[13b*1*1]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Trẫm bất tri thính, hậu quả vô sự.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 然聖人觀乎天文，以察時变，觀乎人文，以化成天下，將不可以儆戒之哉，亦安可蓄疑以敗謀哉。」[13b*1*4]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhiên thánh nhân quan hồ thiên văn, dĩ sát thời biến, quan hồ nhân văn, dĩ hoá thành thiên hạ, tương bất khả dĩ cảnh giới chi tai, diệc an khả súc nghi dĩ bại mưu tai”.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 十二月，諭太傅阮熾等：「宗社安危在卿數人矣！卿當思之深，計之熟，奏聞政事，朕力疾内决，卿等外承之。」[13b*3*3]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thập nhị nguyệt, dụ Thái phó Nguyễn Xí đẳng: “Tông xã an nguy tại khanh sổ nhân hĩ! Khanh đương tư chi thâm, kế chi thục, tấu văn chính sự, trẫm lực tật nội quyết, khanh đẳng ngoại thừa chi”.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 旨揮天下卜筮、道釋之人，今後不得𭁈内宫後庭交通言語。[13b*5*6]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Chỉ huy thiên hạ bốc phệ, đạo Thích chi nhân, kim hậu bất đắc dữ nội cung hậu đình giao thông ngôn ngữ.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 勑諭吏部尚書阮如堵、刑部尚書陳封、兵部尚書阮永錫、户部尚書阮居法、兵部尚書阮廷美：「聞司馬光曰：『君子進治之本，小人進亂之階。』予與爾誓于天地，用君子去小 …… [13b*6*11]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Sắc dụ Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ, Hình bộ thượng thư Trần Phong, Binh bộ thượng thư Nguyễn Vĩnh Tích, Hộ bộ thượng thư Nguyễn Cư Pháp, Binh bộ thượng thư Nguyễn Đình Mĩ: “Văn Tư Mã Quang viết: “Quân tử tiến trị chi bản, tiểu nhân tiến loạn chi giai.” Dư dữ nhĩ thệ vu thiên địa, dụng quân tử khứ tiểu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 [13a] Thanh tên tự là Trực Khanh. Bấy giờ Lương Như Hộc người Hồng Châu có bài tán đề vào bức chân dung của Thanh rằng:

Thiếu kết tri ư Thái Tổ,

Trưởng tín nhiệm ư Thánh Tông.

Thể cụ nhi dụng chu,

Tử hiếu nhi trần trung,

Tứ triều lịch sự,

Nhất tiết thủy chung.

(Hồi trẻ được Thái Tổ biết,

Trưởng thành được Thánh Tông tin.

Thể toàn mà dụng đủ,

Con hiếu lại tôi trung.

Trải thờ bốn đời,

Trước sau một tiết).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Ra lệnh chỉ rằng: các việc kiện tụng tranh nhau đã xét xử đúng lẽ rồi thì không được cưỡng tranh nữa.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa hạ, tháng 4, cấm nội quan và con gái trong cung không được kết bạn với người ngoài, không được trao đổi trò chuyện và đùa bỡn với nhau.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Tháng 5, cấm cưỡng tranh ruộng đất khi đuối lý đem bán cho nhà thế gia.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Ra sắc chỉ rằng: Kẻ nào dùng gươm, nón trái quy định để vào trong Hoàng thành đều bị xử tử.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa thu, tháng 7, hạn. Vua lánh chính điện, giảm món ăn, triệt bỏ đồ nhạc.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Động đất.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa đông, tháng 10, sắc dụ các quan trong triều rằng:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Mới rồi Nguyễn Phục thấy mùa xuân đại hạn 3 tháng, cho là nhất định sẽ có chuyện gì, khuyên trẫm bình tĩnh để chờ xem biến cố, sẵn sàng vũ khí để phòng thân. Trẫm không nghe [13b] quả nhiên vô sự. Thánh nhân xưa quan sát thiên văn để xét sự đổi thay của thời tiết, xem xét nhân văn để giáo hóa thiên hạ, không thể không cảnh giác đề phòng, nhưng sao lại nên chứa chất ngờ vực để cho hỏng việc?”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Tháng 12, dụ bọn Thái phó Nguyễn Xí rằng:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Tông miếu xã tắc an hay nguy là ở mấy người các khanh thôi. Các khanh nên nghĩ cho kỹ, tính cho chín, tâu việc trị nước cho trẫm biết. Trẫm sẽ cố gắng quyết đoán ở bên trong, các khanh sẽ thừa hành ở bên ngoài”.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Ra sắc chỉ rằng:

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 “Những người bói toán, đạo Thích ở trong nước từ nay về sau không được trò chuyện trao đổi với người trong cung và hậu đình”.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Sắc dụ cho bọn Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ, Hình bộ thượng thư Trần Phong, Binh bộ thượng thư Nguyễn Vĩnh Tích, Hộ bộ thượng thư Nguyễn Cư Pháp, Binh bộ thượng thư Nguyễn Đình Mỹ rằng:

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 “Ta nghe Tư Mã Quang có nói: “Người quân tử là cội gốc để tiến lên trị bình, kẻ tiểu nhân là thềm bậc để đi đến họa loạn”. Ta và các ngươi đã thề với trời đất dùng người quân tử, bỏ kẻ tiểu …