Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [19a19b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 黎景徽奏：「一、對諸訟事理干到外任官，輕則移該衛門，供稱明白，繳報 [19a*1*1] 若干，重事聽具奏，方許勾對。」[19a*2*9]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … Lê Cảnh Huy tấu: “Nhất, đối chư tụng sự lí can đáo ngoại nhiệm quan, khinh tắc di cai vệ môn, cung xưng minh bạch, chước báo nhược can, trọng sự thính cụ tấu, phương hứa câu đối”.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 欽差復命令例：繼今各衙門官奉命差干事畢回京，即於通政使司𮞏本，仍就東華門外侯伺召對，得旨方可回家。[19a*3*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Khâm sai phục mệnh lệnh lệ: Kế kim các nha môn quan phụng mệnh sai cán sự tất hồi kinh, tức ư thông chính sứ ti đệ bản, nhưng tựu Đông Hoa môn ngoại hầu tứ triệu đối, đắc chỉ phương khả hồi gia.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 五月，旨揮禮部出榜敦風化。[19a*5*8]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Ngũ nguyệt, chỉ huy Lễ bộ xuất bảng đôn phong hóa.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 秋，七月，攅造户籍。[19a*6*1]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thu, thất nguyệt, toản tạo hộ tịch.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 其法並：以六年為󰦕，[19a*6*8] 期府縣州官，拘集社官各将本社户口赴京對寫。[19a*6*16]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Kì pháp tịnh: Dĩ lục niên vi dịch, kì phủ huyện châu quan, câu tập xã quan các tướng bản xã hộ khẩu phó kinh đối tả.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 起造輿人女丁。[19a*7*17]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Khởi tạo dư nhân nữ đinh.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 八月，遣皇太子入學。[19a*8*5]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Bát nguyệt, khiển Hoàng thái tử nhập học.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 帝作詩示之曰：「至親盍不盡誠爱，便嬖剛膓繞指柔。[19a*8*13]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đế tác thi thị chi viết: “Chí thân hạp bất tận thành ái, Tiện bế cương trường nhiễu chỉ nhu.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 所國樊姬光 [19a*9*15] 婦德，長孫皇后有嘉謀。[19b*1*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Sở quốc Phàn Cơ quang phụ đức, Trưởng Tôn hoàng hậu hữu gia mưu.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 投床重使秦王恨，佯醉時知衛󰱤憂。[19b*1*10]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Đầu sàng trùng sử Tần Vương hận, Dương túy thời tri Vệ Quán ưu.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 眾口咻咻聰耳聒（音括，讙聲也），何曾一見薜居州。」[19b*2*5]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Chúng khẩu hưu hưu thông nhĩ quát (âm quát, hoan thanh dã), Hà tằng nhất kiến Tiết Cư Châu”.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 時皇太后仁惠有餘，義斷不足，訓戒子孫，未嘗变容，或有鞭撲，尋復悲痛。[19b*3*3]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thời Hoàng thái hậu nhân huệ hữu dư, nghĩa đoạn bất túc, huấn giới tử tôn, vị thường biến dung, hoặc hữu tiên phác, tầm phục bi thống.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 帝憂鏳態漸至驕嚚，故作此詩以示之。[19b*4*12]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Đế ưu Tranh thái tiềm chí kiêu ngân, cố tác thử thi dĩ thị chi.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 改都省堂為欽刑尚書，知詞訟事為左右侍郎。[19b*5*8]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Cải Đô sảnh đường vi Khâm hình thượng thư, Tri từ tụng sự vi Tả hữu thị lang.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 中書科改為吏科，海科改為户科，東科改為禮科，南科改為兵科，西科改為刑科，北科改為工科，編科改為尚寶寺，各道行遣改為宣政使司。[19b*6*8]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Trung thư khoa cải vi Lại khoa, Hải khoa cải vi Hộ khoa, Đông khoa cải vi Lễ Khoa, Nam khoa cải vi Binh khoa, Tây khoa cải vi Hình khoa, Bắc khoa cải vi Công khoa, Biên khoa cải vi Thượng bảo tự, các đạo Hành khiển cải vi Tuyên chính sứ ti.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 造謹德殿。[19b*9*5]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Tạo Cẩn Đức điện.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 九月，勑旨：故意殺官象，…… [19b*9*9]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Cửu nguyệt, sắc chỉ: Cố ý sát quan tượng, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 … [19a] Lê Cảnh Huy tâu rằng:

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 “Khi xét những việc kiện tụng liên can quan nhậm chức ở bên ngoài, nếu nhẹ thì cứ cho nha môn đó lấy cung rõ ràng gửi về nộp. Nếu can việc nặng thì tâu lên rồi mới cho đòi tới đối chất.”

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Định lệnh các quan được sai đi làm việc khi về phục mệnh: Kể từ nay, quan các nha môn được sai đi làm việc gì, là xong, về kinh phải đệ trình ngay bản tâu đến Thông chính sứ ty rồi đến chực ở ngoài cửa Đông Hoa để đợi gọi vào hỏi, khi nhận được chỉ mới được về nhà.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Tháng 5, ra lệnh cho Lễ bộ yết bảng khuyên giữ phong hóa.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Mùa thu, tháng 7, làm sổ hộ tịch. Phép làm: Đều lấy 6 năm làm mức. Đến kỳ, quan các phủ, huyện, châu, gọi các xã quan lên, mỗi người đem sổ hộ khẩu của xã mình đến kinh đối chiếu mà viết.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Bắt đầu đặt ngạch nữ đinh khiêng kiệu.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Tháng 8, sai Hoàng thái tử vào học. Vua làm thơ đưa cho như sau:

Chí thân hạp bất tận thành ái,

Tiện bế cương trường nhiễu chỉ nhu.

Sở quốc Phàn Cơ quang [19b] phụ đức,

Trưởng Tôn hoàng hậu hữu gia mưu.

Đầu sàng trùng sử Tần Vương hận,

Dương túy thời tri Vệ Quán ưu.

Chúng khẩu hưu hưu thông nhĩ quát,

Hà tằng nhất kiến Tiết Cư Châu.

(Thân yêu há chẳng hết lòng này,

Xiểm nịnh làm cho dạ đổi thay¹.

Nước Sở Phàn Cơ nêu đức tốt².

Trưởng Tôn hoàng hậu có mưu hay³.

Tần Vương hận chuyện lăn ra sập⁴.

Vệ Quán lo âu khéo giả say⁵,

Trăm miệng ồn ào tai phải điếc,

Cư Châu⁶ đâu thấy được người ngay⁷).

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Bây giờ Hoàng thái hậu là người nhân huệ có thừa mà không đủ quả quyết, răn dạy con cháu chưa bao giờ đổi sắc mặt, có khi đánh bằng roi vọt, nhưng chỉ một lát lại thương xót. Vua sợ Tranh dần dà trở nên phóng túng kiêu ngạo, nên làm bài thơ này đưa cho.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Đổi Đô sảnh đường thành Khâm hình thượng thư, Tri từ tụng sự thành Tả hữu thị lang. Trung thư khoa đổi thành Lại khoa, Hải khoa đổi thành Hộ khoa, Đông khoa đổi thành Lễ khoa, Nam khoa đổi thành Binh khoa, Tây khoa đổi thành Hình khoa, Bắc khoa đổi thành Công khoa, Biên Khoa đổi thành Thượng bảo tự, Hành khiển các đạo đổi thành Tuyên chính sứ ty.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Dựng điện Cẩn Đức.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Tháng 9, ra sắc chỉ rằng: Người nào cố ý giết voi nhà nước …

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 1 Nguyên văn “Cương trường nhiễu chỉ nhu” lấy ý từ hai câu thơ: “Hà ý bách luyện kim, hóa tác nhiễu chỉ nhu” (Ngờ đâu loại kim cứng trăm lần tôi lại hóa thành chất mềm, vòng vào ngón tay được) của Lưu Công. Câu này dịch ý.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 2 Phàn Cơ: là bà phi của Sở Trang Vương. Trang Vương hay đi săn, Phàn Cơ can không được, bèn nhất định không ăn thịt những con vật Trang Vương săn được.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 3 Trưởng Tôn hoàng hậu: là bà hậu của Đường Thái Tông, tính khiêm nhường kiệm ước, làm gương cho phi tần trong cung, có tài văn học, thường bàn việc với Thái Tông.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 4 Đuờng Thái Tông muốn lập Tấn Vương Trị làm thái tử. Một hôm, sau khi tan chầu, chỉ còn Trưởng Tôn Vô Kỵ và Phòng Huyền Linh ngồi lại. Thái Tông nói với hai người: “Ta có hai con và một em, không biết lập ai, lòng ta buồn lắm”, rồi nằm lăn ra sập, lấy con dao tự dí vào cổ. Bọn Vô Kỵ sợ hãi chạy tới ôm lấy Thái Tông, giằng lấy con dao đưa cho Tấn Vương và hỏi Thái Tông muốn lập ai. Thái Tông nói: “Muốn lập Tấn Vương”. Bọn Vô Kỵ nói: “Chúng tôi xin vâng mệnh, ai bàn cách khác thì chém”. Thái Tông quay sang bảo Tấn Vương: “Cậu đã bằng lòng lập con rồi đấy, phải tạ cậu đi”.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 5 Vệ Quán: là bề tôi của Tấn Vũ Đế, biết Huệ Đế tư chất kém không làm vua được, nhưng chưa dám nói với Vũ Đế. Sau nhân khi dự yến, giả say, vỗ vào sập của Vũ Đế ngồi mà nói: “Chỗ ngồi này thực đáng tiếc”.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 6 Tiết Cư Châu: là thiện sĩ người nước Tống thời Chiến Quốc.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 7 Thơ dịch của bản cũ, có sửa một đôi chữ.