Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [32a32b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 隘，𭁈土官盗琴蘿督率土兵守僃。[32a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … ải, dữ thổ quan đạo Cầm La đốc suất thổ binh thủ bị.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 打等班師而還。[32a*1*14]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Đả đẳng ban sư nhi hoàn.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 是役也，徃𨑰纔十八日，經行之處，鷄犬不驚。[32a*2*1]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Thị dịch dã, vãng đãi tài thập bát nhật, kinh hành chi xứ, kê khuyển bất kinh.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 献俘之日，帝欲将賊眾回本處誅之，以警其餘。[32a*2*18]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Hiến phù chi nhật, đế dục tương tặc chúng hồi bản xứ tru chi, dĩ cảnh kì dư.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 太保丁列等對曰：「道銅果於誠服來降，則待之不死，以勸後來。[32a*3*17]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Thái bảo Đinh Liệt đẳng đối viết: “Đạo Đồng quả ư thành phục lai hàng, tắc đãi chi bất tử, dĩ khuyến hậu lai.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 若迫於馳逐，以圖免死，誅之可也。」[32a*5*3]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Nhược bách ư trì trục, dĩ đồ miễn tử, tru chi khả dã”.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 詔監道銅於御前獄。[32a*5*16]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Chiếu giám Đạo Đồng ư ngự tiền ngục.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 初明人李茂實等二十九人，有船二隻，載米二百五斛，送廣東布政司，漂到安󰘊。[32a*6*5]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Sơ Minh nhân Lý Mậu Thực đẳng nhị thập cửu nhân, hữu thuyền nhị chích, tải mễ nhị bách ngũ hộc, tống Quảng Đông bố chính ti, phiêu đáo An Bang.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 巡司獲之，送詣行在。[32a*7*18]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Tuần ti hoạch chi, tống nghệ hành tại.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 都御史阮居道奏宜放回本國。[32a*8*7]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Đô ngự sử Nguyễn Cư Đạo tấu nghi phóng hồi bản quốc.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 帝不從。[32a*8*19]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Đế bất tòng.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 至是，以其米給本船人各一斛，充屯田司。[32a*9*3]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Chí thị, dĩ kì mễ cấp bản thuyền nhân các nhất hộc, sung Đồn điền ti.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 其 [32a*9*19] 餘米令四城兵馬裝載，分行宣光、歸化、陀江等處，給會其軍人飢困者。[32b*1*1]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Kì dư mễ lệnh tứ thành binh mã trang tải, phân hành Tuyên Quang, Quy Hóa, Đà Giang đẳng xứ, cấp hội kì quân nhân cơ khốn giả.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 以御史󰱑僉都御史陽宗海為都给事中權上寶寺卿。[32b*2*9]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Dĩ Ngự sử đài thiêm đô ngự sử Dương Tông Hải vi Đô cấp sự trung quyền Thượng bảo tự khanh.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 翰林院直學士權工科給事中梁世榮劾鎮殿將軍裴訓。[32b*3*12]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Hàn lâm viện trực học sĩ quyền Công khoa cấp sự trung Lương Thế Vinh hặc Trấn điện tướng quân Bùi Huấn.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 奏畧曰：「人之大倫有五：朋友、夫婦實居其一。[32b*4*16]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Tấu lược viết: “Nhân chi đại luân hữu ngũ: bằng hữu, phu phụ thực cư kì nhất.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 今訓在妻䘮，而納輩行子前已娶女為妻，薄伉儷之恩，蔑綱常之道。[32b*5*14]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Kim Huấn tại thê tang, nhi nạp bối hành tử tiền dĩ thú nữ vi thê, bạc kháng lệ chi ân, miệt cương thường chi đạo.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 事關封化，係是紊乱彜倫，送法司治罪。」[32b*7*2]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Sự quan phong hóa, hệ thị vặn loạn di luân, tống pháp ti trị tội”.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 從之。[32b*7*17]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Tòng chi.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 初置五經博士。[32b*8*1]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Sơ trí Ngũ kinh bác sĩ.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 時監生治《詩》、《書》經者多，習《禮記》、《周易》、《春秋》者少，故制五經博士，專治一經以授諸生。[32b*8*7]

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Thời Giám sinh trị “Thi”, “Thư” kinh giả đa, tập “Lễ Kí”, “Chu Dịch”, “Xuân Thu” giả thiểu, cố chế Ngũ kinh bác sĩ, chuyên trị nhất kinh dĩ thụ chư sinh.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 … [32a] cùng với thổ quan là phụ đạo Cầm La đốc suất thổ binh canh giữ. Bọn Đả đem quân trở về.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Trong chiến dịch này, cả đi lẫn về chỉ có 18 ngày, hành quân tới đâu, hàng ngũ nghiêm chỉnh, đến gà chó cũng không bị kinh động. Ngày dâng tù, vua muốn đưa bọn giặc trở về xứ sở của chúng giết đi để răn đe kẻ khác. Bọn Thái bảo Đinh Liệt thưa rằng:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Đạo Đồng nếu quả thực lòng hàng phục thì tha tội chết cho hắn để khuyên dụ kẻ sau. Nếu do bị săn đuổi bức bách quá mà ra hàng để mong khỏi chết thì giết đi là phải”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Xuống chiếu giam Đạo Đồng ở ngục ngự tiền.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Trước đây, người nước Minh là bọn Lý Mậu Thực 29 tên có hai chiếc thuyền chở 205 hộc gạo đưa đến Bá chính ty Quảng Đông bị trôi giạt tới An Bang. Tuần ty bắt được giải tới hành tại. Đô ngự sử Nguyễn Cư Đạo tâu nên thả chúng về nước.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Vua không nghe. Đến đây, sai người lấy gạo ấy cấp cho số người trong thuyền đó, mỗi người một hộc, bắt sung vào ty Đồn điền.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 [32b] Số gạo còn lại, sai Tứ thành binh mã chở lên các xứ Tuyên Quang, Quy Hóa, Đà Giang, cấp cho những quân nhân về hội quân mà túng đói.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Lấy Ngự sử đài thiêm đô ngự sử Dương Tông Hải làm Đô cấp sự trung quyền Thượng bảo tự khanh.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Hàn lâm viện trực học sĩ quyền Công khoa cấp sự trung Lương Thế Vinh hặc tội Trấn điện tướng quân Bùi Huấn. Tờ tâu đại khái nói:

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Luân thường lớn của con người có 5 điều thì đạo bè bạn, vợ chồng đều chiếm một điều trong đó. Nay Huấn đương lúc còn tang vợ mà đi lấy con gái của người về hàng bạn hữu, hơn nữa trước đã lấy con gái của người ấy làm vợ cả rồi. Tệ bạc trong ân ái vợ chồng, khinh miệt đạo cương thường đến thế. Việc này quan hệ tới phong hóa, làm rối loạn nhân luân, xin giao cho pháp ty trị tội. Vua y theo.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Bắt đầu đặt Ngũ kinh bác sĩ¹. Bấy giờ các giám sinh học Kinh Thi, Kinh Thư thì nhiều, học Lễ Ký, Chu Dịch, Xuân Thu thì ít, cho nên đặt chức Ngũ kinh bác sĩ, mỗi người chuyên nghiên cứu một kinh để dạy học trò.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Ngũ kinh bác sĩ: chức học quan, chuyên nghiên cứu về năm bộ sách kinh điển của Nho gia (Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Dịch, Kinh Lễ, Kinh Xuân Thu) để dạy học trò ở Quốc tử giám.