Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [44a44b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 罸，雖唐󰔄不能以治天下。[44a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … phạt, tuy Đường Ngu bất năng dĩ trị thiên hạ.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 今吾重寄托于汝，汝惟『勤、成、敦、懿』四字而已。[44a*1*11]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Kim ngô trọng ký thác vu nhữ, nhữ duy “cần, thành, đôn, ý” tứ tự nhi dĩ.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 汝將不黾勉讀書，以𧥾明哲保身之道乎？」[44a*2*9]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Nhữ tương bất mãnh miễn độc thư, dĩ thí minh triết bảo thân chi đạo hồ?”.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 命檢占人歸順户口，及束約禁戢官私奴婢等項人。[44a*3*6]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Mệnh kiểm Chiêm nhân quy thuận hộ khẩu, cập thúc ước cấm tập quan tư nô tì đẳng hạng nhân.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 命東軍權右都督鄭公路等督五府軍砌皇城，以皇城卑陋故也。[44a*4*8]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Mệnh Đông quân quyền Hữu đô đốc Trịnh Công Lộ đẳng đốc Ngũ phủ quân thế Hoàng thành, dĩ Hoàng thành ti lậu cố dã.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 降北道等處承宣使黎公恪等各一等，以本處多蝗蟲，不能先奏，坐視民瘼也。[44a*5*15]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Giáng Bắc đạo đẳng xứ Thừa tuyên sứ Lê Công Khác đẳng các nhất đẳng, dĩ bản xứ đa hoàng trùng, bất năng tiên tấu, tọa thị dân mạc dã.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 申明功臣子孫還祖父姓。[44a*7*8]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thân minh công thần tử tôn hoàn tổ phụ tính.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 待制楊如珠以𭓇業不進，出鴻臚寺丞。[44a*8*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đãi chế Dương Như Châu dĩ học nghiệp bất tiến, xuất Hồng Lư tự thừa.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 十二月，甲午日，冬祭，初稱曰：「孝孫國皇。」[44a*8*16]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Thập nhị nguyệt, Giáp Ngọ nhật, Đông tế, sơ xưng viết: “Hiếu tôn Quốc hoàng”.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 「國皇」之號自此始。[44a*9*13]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 “Quốc hoàng” chi hiệu tự thử thủy.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 以行北軍都督僉事黎解為殿前司都檢點；兵部尚書黎伯籌為左檢點。[44b*1*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Dĩ hành Bắc quân đô đốc thiêm sự Lê Giải vi Điện tiền ti đô kiểm điểm; Binh bộ thượng thư Lê Bá Trù vi Tả kiểm điểm.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 還西軍左都督黎舌聀。[44b*2*11]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Hoàn Tây quân tả đô đốc Lê Thiệt chức.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 初舌以犯贓失律罷。[44b*3*2]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Sơ Thiệt dĩ phạm tang thất luật bãi.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 至是，帝以才可用，命頒前所收制命還之。頒詔收制勑自舌始。[44b*3*10]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Chí thị, đế dĩ tài khả dụng, mệnh ban tiền sở thu chế mệnh hoàn chi. Ban chiếu thu chế sắc tự thiệt thủy.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 勑玉籍秘書省奉行。[44b*4*15]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Sắc Ngọc Tịch bí thư sảnh phụng hành.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 頒給都檢點黎觧等制誥之命，並曰：「皇上制誥之命。」[44b*5*5]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Ban cấp Đô kiểm điểm Lê Giải đẳng chế cáo chi mệnh, tịnh viết: “Hoàng thượng chế cáo chi mệnh”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 曰「皇上」自此始。[44b*6*7]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Viết “Hoàng thượng” tự thử thủy.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 命朝臣舉縣官聀有剛直能觸邪者各一員。[44b*6*13]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Mệnh triều thần cử huyện quan chức hữu cương trực năng xúc tà giả các nhất viên.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 吏部尚書阮如堵以世家親識人阮世羙等八人應󰱇。[44b*7*12]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ dĩ thế gia thân thức nhân Nguyễn Thế Mĩ đẳng bát nhân ứng tuyển.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 帝以為皆新進常才。[44b*8*15]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Đế dĩ vi giai tân tiến thường tài.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 翌日又命󰁮内任各聀十員，太保黎念󰁮 …… [44b*9*4]

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Dực nhật hựu mệnh cử nội nhiệm các chức thập viên, Thái bảo Lê Niệm cử …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 … [44a] phạt thì dẫu Đường Ngu¹ cũng không thể trị được thiên hạ. Nay ta ký thác trách nhiệm nặng nề cho nhà ngươi, ngươi cốt giữ lấy 4 chữ “cần, thành, đôn, ý”² mà thôi, chả lẽ ngươi lại không gắng gỏi đọc sách để sáng tỏ đạo giữ mình hay sao?”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Sai kiểm xét hộ khẩu của người Chiêm đã quy thuận và ước thúc ngăn cấm các hạng nô tỳ công và tư.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Sai bọn Đông quân quyền hữu đô đốc Trịnh Công Lộ đốc thúc quân Ngũ phủ xây Hoàng thành, vì Hoàng thành thấp hẹp.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Giáng chức bọn Thừa tuyên sứ các xứ Bắc đạo Lê Công Khác, mỗi người một bậc vì trong sứ có nhiều sâu cắn lúa mà không biết tâu lên trước, chỉ ngồi nhìn tai họa của dân.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nhắc lại lệnh cho con cháu các công thần trở lại họ của ông cha.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Đãi chế Dương Như Châu vì học nghiệp không tiến bộ phải ra làm Hồng lô tự thừa.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tháng 12, ngày Giáp Ngọ, làm lễ tế mùa đông, vua xưng là “Hiếu tôn quốc hoàng”. Danh hiệu “Quốc hoàng” có từ đây.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 [44b] Lấy hành Bắc quân đô đốc thiêm sự Lê Giải làm Điện tiền ty đô kiểm điểm; Binh bộ thượng thư Lê Bá Trù làm Tả kiểm điểm.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Trả lại chức cho Tây quan tả đô đốc Lê Thiệt.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Trước đây, Thiệt phạm tang trái luật phải bãi chức. Đến đây, vua cho là Thiệt có tài, có thể dùng được, sai trả lại chế mệnh đã bị tịch thu khi trước. Ban lại chiếu thư chế sắc bắt đầu từ Thiệt.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Lệnh cho Bí thư sảnh làm ngọc tịch³.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Ban lệnh cấp chế cáo cho bọn Đô kiểm điểm Lê Giải, trong lệnh đều ghi là “Hoàng thượng chế cáo chi mệnh”.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Vua xưng là “Hoàng thượng” bắt đầu từ đây.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Sai triều thần tiến cử chức quan huyện cương trực biết trị kẻ gian tà, mỗi người cử một viên.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ đưa 8 người thế gia thân quen là bọn Nguyễn Thế Mỹ ra để vua chọn. Vua cho rằng họ là bọn mới lên, tài năng bình thường. Hôm sau lại sai cử 10 người đang giữ các chức trách trong kinh. Thái bảo Lê Niệm cử …

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 1 Tức là vua Nghiêu, nhân ban đầu được phong ở đất Đường nên gọi là Đường Ngu.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 2 ”Cần”: là siêng năng, “thành” là chắc chắn, “đôn” là thành thực, “ý” là tốt đẹp.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 3 Ngọc tịch: là sổ hộ khẩu của họ nhà vua.