Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [57a57b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 爵。[57a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … tước.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 臧󰱐我男婦，淵薮我迯亡。[57a*1*2]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Tàng hoạch ngã nam phụ, uyên tẩu ngã đào vong.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 流民蹐地而啣冤，闔境告天而無路。[57a*1*12]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Lưu dân tích địa nhi hàm oan, hạp cảnh cáo thiên nhi vô lộ.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 族焚其次，播奸宂而冐化風，帝用不臧，逞凶殘而行正事。[57a*2*7]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Tộc phần kì thứ, bá gian nhũng nhi mạo hoá phong, đế dụng bất tàng, sính hung tàn nhi hành chính sự.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 小人在位，大󰘊為讐。[57a*3*10]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Tiểu nhân tại vị, đại bang vi thù.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 内竊窺窬，外揚貫献。[57a*3*18]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Nội thiết khuy du, ngoại dương quán hiến.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 借使孤鳴帝里，誠所甘心，𡸈期蟻聚神州，竟将肆志。[57a*4*7]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Tá sử cô minh đế lí, thành sở cam tâm, khởi kì nghị tụ Thần Châu, cánh tương tứ chí.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 我弛則嘯群入㓂，我張則掉尾乞怜。[57a*5*8]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Ngã thỉ tắc khiếu quần nhập khấu, ngã trương tắc trác vĩ khất lệnh.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 為宗社讐，為生民患。[57a*6*3]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Vi tông xã thù, vi sinh dân hoạn.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 謂鞭场不及馬腹，謂風末不舉鴻毛。[57a*6*11]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Vị tiên trường bất cập mã phục, vị phong mạt bất cử hồng mao.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 敢𢙇好亂之心，正犯必誅之令。[57a*7*6]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Cảm hoài hảo loạn chi tâm, chính phạm tất tru chi lệnh.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 豪傑聞之而切齒，忠義見之而傷心。[57a*7*18]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Hào kiệt văn chi nhi thiết xỉ, trung nghĩa kiến chi nhi thương tâm.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 原始反終，智小謀大，有典 [57a*8*13] 有則，造逆無赦於國章，不威不懲，除暴󰰽 [57a*9*4] 分於夷服。[57b*1*1]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Nguyên thủy phản chung, trí tiểu mưu đại, hữu điển hữu tắc, tạo nghịch vô xá ư quốc chương, bất uy bất trừng, trừ bạo thục phân ư di phục.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 朕仰體上天之道，近繼黄考之心。[57b*1*5]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Trẫm ngưỡng thể thượng thiên chi đạo, cận kế hoàng khảo chi tâm.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 殄《  春秋》九世之仇，定國家萬全之計。[57b*1*18]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Điển Xuân Thu cửu thế chi cừu, định quốc gia vạn toàn chi kế.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 救兆姓倒懸之苦，安積年反道之󰘊。[57b*2*13]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Cứu triệu tính đảo huyền chi khổ, an tích niên phản đạo chi bang.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 伐叛救民，聖哲以之而耀武；栽培傾覆，天地以之而為心。[57b*3*8]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Phạt phản cứu dân, thánh triết dĩ chi nhi diệu vũ; tài bồi khuynh phú, thiên địa dĩ chi nhi vi tâm.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 盖自古夷狄為患國中，故聖王孤矢以威天下。[57b*4*11]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Cái tự cổ Di Địch vi hoạn quốc trung, cố thánh vương cô thỉ dĩ uy thiên hạ.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 九黎亂德，黄帝治兵，三苗不恭，大禹誓眾。[57b*5*10]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Cửu Lê loạn đức, Hoàng Đế trị binh, Tam Miêu bất cung, Đại Vũ thệ chúng.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 𨿽用兵乃聖人之不得已，而立法使愚婦之所共知。[57b*6*7]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Tuy dụng binh nãi thánh nhân chi bất đắc dĩ, nhi lập pháp sử ngu phụ chi sở cộng tri.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 務小何蔽日明，榻邉𡸈容鼾睡。[57b*7*8]

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Vụ tiểu hà tế nhật minh, tháp biên khởi dung han thụy.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 󰱇斗量之𢒎将，募雲集之健 [57b*8*1] 兒，貔虎萬夫，舳艫千里。[57b*8*12]

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Tuyển đấu lượng chi phi tướng, mộ vân tập chi kiện nhi, tì hổ vạn phu, trục lô thiên lí.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 士百其勇，人一厥心。[57b*9*2]

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Sĩ bách kì dũng, nhân nhất quyết tâm.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 莫不扼腕争先，持䋲待試。[57b*9*10]

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mạc bất ách uyển tranh tiên, trì thằng đãi thí.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 [57a] Đàn ông, đàn bà của ta nó bắt làm nô lệ, tù tội trốn tránh của ta nó hết thảy bao dung. Dân lưu vong¹ phải chụm chân mà chịu oan, suốt cả nước muốn kêu trời nhưng không lối. Đứa ngủ trọ, nhà sắp bị đốt², càng giở trò gian, mạo xưng phong hóa; kẻ làm ác, trời không cho yên, vẫn thói hung tàn mà làm chính sự.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Tiểu nhân lên ngôi báu, nước lớn thành kẻ thù. Trong lòng vẫn dòm ngó trẫm, ngoài mặt cống hiến giả vờ. Ví phỏng cáo kêu nơi đế lý³ thì mới cam lòng, nào ngờ kiến họp đất Thần Châu⁴ để hòng thỏa chí. Ta buông lỏng, nó kéo đàn đến cướp, ta giương cung, lại đuôi vẫy xin tha. Thực là kẻ thù của tông miếu xã tắc, là tai họa của sinh dân muôn đời. Nó nghĩ là roi dẫu dài không quất đến bụng ngựa⁵, gió cuối cơn không cuốn nổi lông hồng. Mang dã tâm gây loạn làm càn, thực phải tội đáng phải giết, đáng phải trị.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Bậc hào kiệt nghe tin mà nghiến răng tức giận, người trung nghĩa thấy thế mà trong dạ đau thương. Nó đảo lộn hết lẽ thủy chung, trí cỏn con mà đòi mưu lớn. Ta điển chương phép tắc còn đó, gây phản nghịch luật pháp không tha. Không ra oai thì nó không chừa, trừ tàn bạo man di cũng trị.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 [57b] Trẫm thể lòng thượng đế, nối chí vua cha. Giết kẻ thù chín đời theo nghĩa Xuân Thu⁶, định mưu kế vạn toàn cho yêu đất nước. Cứu muôn dân thoát khỏi vòng điêu đứng, dẹp nước loạn đã trái đạo lâu năm. Đánh phản nghịch, cứu sinh dân, thánh triết phải tỏ bày uy vũ; trồng mầm nhân, nhổ cội ác, đất trời cũng lấy đó làm lòng.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Bởi vì Di, Địch xưa là mối lo cho nước, cho nên thánh vương khi trước, cung nỏ phải ra oai. Cửu Lê loạn đức, Hoàng Đế phải dùng binh⁷, Tam Miêu bất kính, Đại Vũ gọi quân sĩ⁸. Tuy dụng binh là điều thánh nhân cực chẳng đã, nhưng lập pháp cốt để bọn ngoan ngu phải hay. Sương mù sao che nổi ánh mặt trời, giường mình há để kẻ ngoài nằm ngáy?

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Ta đã chọn hàng loạt tướng tài, đã mộ vô vàn quân giỏi. Tỳ hổ vạn người, thuyền ghe ngàn dặm. Binh sĩ trăm lần dũng cảm, người người chỉ một quyết tâm. Ai cũng nắm tay đua nhau lên trước, tuân lệnh đợi lúc ra tay.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 1 Nguyên văn “lưu dân”, ở đây chỉ người Việt ở vùng đất mới là châu Thuận, châu Hóa để khai phá, sinh sống.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 2 Câu này lấy điển ở hào Cửu tam, quẻ Lữ trong Kinh dịch. Ý nói kẻ trú ngụ mà lấn quyền tất bị đốt nhà mà bản thân bị hại. Vì Trà Duyệt là người ở Thi Nại nên nói là “đứa ngủ trọ”.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 3 Cáo kêu nơi đế lý: nghĩa là đế đô thành nơi hoang tàn. Câu này ý nói phải đánh tan kinh đô nước Chiêm thì mới cam lòng.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 4 Thần Châu: chỉ đất nước nói chung. Câu này ý nói: Giặc họp quân vào cướp nước ta.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 5 Ý hai câu này là: Chiêm Thành cho là ta ở xa, ta đã yếu, không đánh tới được.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 6 Tề Tương công diệt nước Kỷ, trả thù cho ông tổ 9 đời của mình là Tể Ai công, được sách Xuân Thu khen ngợi.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 7 Cửu Lê: tên tộc người cổ ở phía đông Trung Quốc có tù trưởng là Xuy Vưu.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 8 Tam Miêu: tên tộc người cổ ở phía nam Trung Quốc. Đại Vũ: là ông vua đầu tiên của nhà Hạ. Nguyên văn: “Đại Vũ thệ chúng”, tức là làm lễ tuyên thệ khi bắt đầu ra quân.