Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [59a59b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 之患。[59a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … chi hoạn.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 正宜興兵間罪，懸首梟街。[59a*1*3]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Chính nghi hưng binh gián tội, huyền thủ kiêu nhai.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 臣不得已，祗徇眾情，恭行天罸。[59a*1*13]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Thần bất đắc dĩ, chi tuẫn chúng tình, cung hành thiên phạt.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 甲兵大舉于外，威權不少假人。[59a*2*6]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Giáp binh đại cử vu ngoại, uy quyền bất thiểu giả nhân.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 於本月，初六日，庚辰，分命征虜將軍麟郡公丁列、副將祈郡公黎念領水軍十萬先行。[59a*2*18]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Ư bản nguyệt, sơ lục nhật, Canh Thìn, phân mệnh Chinh lỗ tướng quân Lân quận công Đinh Liệt, phó tướng Kì quận công Lê Niệm lĩnh thủy quân thập vạn tiên hành.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 十六日，庚寅，臣督率水軍十五萬繼進。[59a*4*13]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Thập lục nhật, Canh Dần, thần đốc suất thủy quân thập ngũ vạn kế tiến.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 深入其地，不失其時。[59a*5*9]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thâm nhập kì địa, bất thất kì thời.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 上以繼祖宗皇考赫怒之心，下以救天萬流民倒懸之苦，為子孫計，殄祖宗讐。[59a*5*17]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Thượng dĩ kế tổ tông hoàng khảo hách nộ chi tâm, hạ dĩ cứu thiên vạn lưu dân đảo huyền chi khổ, vi tử tôn kế, điển tổ tông thù.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 伏望列聖在天之靈，陰相默佑，俾陳師鞠旅，帖海恬風。[59a*7*9]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Phục vọng liệt thánh tại thiên chi linh, âm tướng mặc hựu, tỉ trần sư cúc lữ, thiêm hải điềm phong.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 兵揚熊虎之威，賊築鯨鯢之觀。[59a*8*11]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Binh dương hùng hổ chi uy, tặc trúc kình nghê chi quan.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 妖氛頓掃，清廟告成，迄 [59a*9*4] 收平定之功，皆望 [59a*9*13] 聖臣之助。[59b*1*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Yêu phân đồn tảo, thanh miếu cáo thành, ngật thu bình định chi công, giai vọng thánh thần chi trợ.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 臣謹具奏聞。」[59b*1*5]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thần cẩn cụ tấu văn”.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 十六日，帝觀率大軍繼進。[59b*1*10]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Thập lục nhật, đế quan suất đại quân kế tiến.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 命左都督黎希葛、右都督黎景𧗼等居守。[59b*2*2]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Mệnh tả đô đốc Lê Hi Cát, Hữu đô đốc Lê Cảnh Huy đẳng cư thủ.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 是日，御駕𭛁行，小雨北風。[59b*2*18]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thị nhật, ngự giá phát hành, tiểu vũ bắc phong.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 司天監謝克諧奏曰：「雨為潤軍雨，風從北方為和風。」[59b*3*9]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Tư thiên giám Tạ Khắc Hài tấu viết: “Vũ vi nhuận quân vũ, phong tòng bắc phương vị hòa phong”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 故御駕𭛁行，有詩云：「百萬師徒遠啓行，󰉎蓬雨作潤軍聲。」[59b*4*10]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Cố ngự giá phát hành, hữu thi vân: “Bách vạn sư đồ viễn khải hành, Xao bồng vũ tác nhuận quân thanh”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 盖紀其實也。[59b*5*13]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Cái kỷ kì thực dã.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 命吏部尚書阮如堵祀丁先皇祠。[59b*5*18]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mệnh Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ tự Đinh Tiên Hoàng từ.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 凡道經神祠，命官致祭祈軍也。[59b*6*12]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Phàm đạo kinh thần từ, mệnh quan trí tế kì quân dã.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 二十五日，是夜，杜潤侍御前，上 [59b*7*5] 語及「道理」二字，謂：「道者，當然之事，明白易知，理者，所以然之故，徵妙難見。[59b*7*17]

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Nhị thập ngũ nhật, thị dạ, Đỗ Nhuận thị ngự tiền, thượng ngữ cập “đạo lí” nhị tự, vị: “Đạo giả, đương nhiên chi sự, minh bạch dị tri, lí giả, sở dĩ nhiên chi cố, trưng diệu nan kiến.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 予嘗作此二詩，積日乃成。」[59b*9*8]

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Dư thường tác thử nhị thi, tích nhật nãi thành”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 潤對 …… [59b*9*18]

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Nhuận đối …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 [59a] Phải kíp đem quân hỏi tội, treo thủ cấp nó bên đường. Thần bất đắc dĩ, theo nguyện vọng của mọi người, đem đại quân đi hỏi tội. Giáp binh rầm rập kéo ra ngoài cõi, uy quyền mảy may không mượn tay ai.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ngày Canh Thìn mồng 6 tháng này, lệnh sai Chinh lỗ tướng quân Lân quận công Đinh Liệt, Phó tướng Kỳ quận công Lê Niệm đem 10 vạn thủy quân đi trước.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Ngày 16 Canh Dần, thần đốc xuất 15 vạn thủy quân tiếp sau. Tiến sâu vào đất giặc, không bỏ lỡ thời cơ. Trên là nối chí căm thù của tổ tông ông cha, dưới lo cứu nguy cho muôn vàn lưu dân điêu đứng, tính mưu kế cho con cháu, diệt kẻ thù của tổ tông.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Cúi mong anh linh của các thánh ở trên trời phù hộ cho, để trong khi dàn quân bày trận được biển lặng gió im. Quân ta trổ oai phong hùm gấu, xác giặc chất thành đống kình nghê¹. Khí yêu ma quét sạch, chốn thanh miếu² cáo thành. Thu công bình định được mau; nhờ [59b] ở thánh thần giúp đỡ. Thần kính dâng bản tâu lên”.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Ngày 16, vua thân hành dẫn quân đại quân tiến tiếp sau. Sai bọn Tả đô đốc Lê Huy Cát, Hữu đô đốc Lê Cảnh Huy ở lại kinh giữ nước.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Ngày hôm ấy, ngự giá khởi hành, trời mưa nhỏ, gió bấc. Tư thiên giám Tạ Khắc Hải tâu rằng:

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 “Mưa là mưa nhuần quân, gió từ phương bắc là gió hòa”. Cho nên khi thuyền đi vua đi, có câu thơ rằng:

Bách vạn sư đồ viễn khai hành,

Xao bồng vũ tác nhuận quân thanh.

(Trăm vạn quân đi đánh cõi xa,

Mui thuyền mưa dội thấm quân ta)³.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Đó là ghi sự thực.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Sai Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ tế đền Đinh Tiên Hoàng. Dọc đường, hễ qua đền thờ thần nào đều sai quan tới dâng lễ tế, để cầu cho quân đi thắng trận.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Ngày 25 đêm ấy, Đỗ Nhuận hầu trước mặt vua. Nhân nói đến hai chữ “Đạo lý”, vua bảo rằng:

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 “Đạo là việc đương nhiên, rõ ràng dễ hiểu, lý là cớ dĩ nhiên, mầu nhiệm khó thấy. Ta từng làm bài thơ về hai chữ ấy, lâu ngày mới xong”.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Nhuận thưa …

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 1 Ngày xưa, sau trận đánh, người ta thu xác chết của quân thù thành từng đống lớn, lấp đất lên, gọi là “Kình nghê quán” hay “Kình nghê kinh quán”.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 2 Tức là Thái miếu. “Thanh” có nghĩa là trong sạch, tôn nghiêm.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 3 Theo bản dịch cũ.