Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [60a60b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 曰：「帝之理𭓇緝熙光明；於混然之中有粲然之别，精徵藴奥，形諸聲詩，𡸈尋常𭓇士經生窺仰所及。」[60a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … viết: “Đế chi lí học, tập hi quang minh; ư hỗn nhiên chi trung, hữu xán nhiên chi biệt, tinh trưng uẩn áo, hình chư thanh thi, khởi tầm thường học sĩ kinh sinh, khuy ngưỡng sở cập”.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 上又語天文之𭓇，詳指二十八宿、五星運行，皆有所犯。[60a*3*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Thượng hựu ngữ thiên văn chi học, tường chỉ Nhị thập bát tú, Ngũ tinh vận hành, giai hữu sở phạm.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 犯于某星則某事應。[60a*4*3]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Phạm vu mỗ tinh tắc mỗ sự ứng.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 帝之𭓇博，槩見其端。[60a*4*11]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Đế chi học bác, khái kiến kì đoan.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 上覧占國地圖，改定山川名號。[60a*5*1]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Thượng lãm Chiêm quốc địa đồ, cải định sơn xuyên danh hiệu.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 十二月，初三日，大駕𭛁鉄山，賞按察使丁叔通、阮才等錢有差。[60a*5*13]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Thập nhị nguyệt, sơ tam nhật, đại giá Phát Thiết sơn, thưởng Án sát sứ Đinh Thúc Thông, Nguyễn Tài đẳng tiền hữu sai.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 帝勑奬諭之曰：「六師勝敗之事任在將軍，一營利害之機責㱕按察。[60a*6*19]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Đế sắc tưởng dụ chi viết: “Lục sư thắng bại chi sự nhiệm tại tướng quân, nhất dinh lợi hại chi cơ trách quy Án sát.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 太師丁列軰兵無紀律，事若而戲，爾等䏻露章奏之，予惟嘉尔，賞賜官錢，可至而領 [60a*8*7] 也。」[60b*1*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Thái sư Đinh Liệt bối binh vô kỷ luật, sự nhược nhi hí, nhĩ đẳng năng lộ chương tấu chi, dư duy gia nhĩ, thưởng tứ quan tiền, khả chí nhi lĩnh dã.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 初七日，玉麻府土官琴麗來朝，進貢方物，盖倣古者方岳之禮。[60b*1*2]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Sơ thất nhật, Ngọc Ma phủ thổ quan Cầm Lệ lai triều, tiến cống phương vật, cái phỏng cổ giả phương nhạc chi lễ.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 按察使丁叔通、范永裕、裴叔史、阮才等奏議于妄。[60b*2*8]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Án sát sứ Đinh Thúc Thông, Phạm Vĩnh Dụ, Bùi Thúc Sử, Nguyễn Tài đẳng tấu nghị vu vọng.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 召詣行在，詰以腐儒敗事之罪，免帽溺以辱之。[60b*3*9]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Triệu nghệ hành tại, cật dĩ hủ nho bại sự chi tội, miễn mạo nịch dĩ nhục chi.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 上諭征虜将軍丁列、黎念等曰：「一󰁮兵機，百端而戲，失火而傷死三十餘人。[60b*4*8]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thượng dụ Chinh lỗ tướng quân Đinh Liệt, Lê Niệm đẳng viết: “Nhất cử binh cơ, bách đoan nhi hí, thất hỏa nhi thương tử tam thập dư nhân.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 予心揆之，實為少矣。[60b*5*19]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Dư tâm quỹ chi, thực vi thiếu hĩ.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 賫勑告諭，爾其思之。」[60b*6*8]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Tê sắc cáo dụ, nhĩ kì tư chi”.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 十八日，水軍入占城。[60b*6*16]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thập bát nhật, thủy quân nhập Chiêm Thành.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 定考課該内令。[60b*7*6]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Định khảo khóa cai nội lệnh.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 一、内外各衙門長官考課該内詳勘歷任事跡。[60b*7*10]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Nhất, nội ngoại các nha môn trưởng quan khảo khóa cai nội, tường khám lịch nhiệm sự tích.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 果䏻有心撫恤人民愛慕，井管内迯亡數少，方稱職。[60b*8*12]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Quả năng hữu tâm phủ tuất, nhân dân ái mộ, tỉnh quản nội đào vong số thiểu, phương xưng chức.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 若攪擾誅求，徇私 …… [60b*9*13]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Nhược giảo nhiễu tru cầu, tuẫn tư, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 … [60a] rằng:

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 “Lý học của đức vua rất sáng tỏ uyên bác; trong chỗ hỗn nhiên mà phân biệt rất rõ ràng, rất tinh vi hàm súc, thể hiện ra ở lời thơ, không phải người học vấn tầm thường có thể mong mà theo kịp được”.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Vua lại nói về thiên văn học, chỉ ra rằng sự vận hành của Nhị thập bát tú¹ và Ngũ tinh² đều có xâm phạm tới nhau. Nếu sao nọ phạm vào sao nào đó thì ứng với một việc nào đó.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Xem thế, có thể thấy được đôi nét về tầm học rộng hiểu sâu của vua.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Vua xem địa đồ nước Chiêm, đổi lại tên sông tên núi.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Tháng 12, ngày mồng 3, đại giá xuất phát từ Thiết Sơn³, thưởng tiền cho bọn Án sát sứ Đinh Thúc Thông, Nguyễn Tài theo thứ bậc khác nhau. Vua ban sắc dụ khen rằng:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Việc được thua của sáu quân là trách nhiệm của tướng quân, mà cơ lợi hại trong một dinh trách nhiệm thuộc về án sát. Bọn Thái sư Đinh Liệt nắm quân không có kỷ luật, nhu nhơ như trò trẻ con, các ngươi biết làm sớ ngỏ tâu lên, ta khen bọn các ngươi, thưởng cho tiền công, hãy đến mà nhận [60b] lấy”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ngày mồng 7, thổ quan phủ Ngọc Ma là Cầm Lệ đến chầu, tiến cống sản vật, đó là bắt chước lễ ngày xưa, vua đi tuần đến núi lớn ở địa phương thì chư hầu đến chầu.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Bọn Án sát sứ Đinh Thúc Thông, Phạm Vĩnh Dụ, Bùi Thúc Sử, Nguyễn Tài tâu bàn càn bậy. Vua cho gọi đến hành tại hỏi về tội hủ nho làm hỏng việc, bắt bỏ mũ xuống đái vào mũ để làm nhục.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Vua dụ bọn Chinh lỗ tướng quân Đinh Liệt và Lê Niệm rằng:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Vua mới ra quân mà lắm chuyện như trò trẻ con, có một vụ cháy mà bị chết, bị thương tới gần 30 người. Cứ ý ta xét thì thực là kém quá. Cho đem sắc đến cáo dụ, ngươi hãy nghĩ xem”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Ngày 18, thủy quân vào đến đất Chiêm Thành.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Định lệ khảo khóa quan lại nơi cai quản.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Trưởng quan các nha môn trong ngoài khi khảo khóa các quan viên trong phạm vi cai quản thì phải xét kỹ thành tích trong công việc mà viên đó đã làm. Nếu quả là có lòng chăm nom yêu thương, được nhân dân yêu mến, và trong nơi cai quản ít kẻ trốn tránh, thì mới là xứng chức. Nếu vơ vét, quấy nhiễu, gây tệ riêng tư …

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 1 Nhị thập bát tú: 28 chòm sao. Thiên văn học cổ Trung Quốc chia sao trên trời thành 28 chòm gọi là “tú”; 4 phương, mỗi phương có 7 chòm; Phương Đông có các chòm: Dốc, Cương, Chi, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ; Phương Bắc: Đẩu, Ngưu, Nữ, Hư, Nguy, Thất, Bích; Phương Tây: Khuê, Lâu, Vị, Mão, Tát, Chủy, Sâm; Phương Nam: Tinh, Quỷ, Liễu, Tinh, Trương, Dực, Chẩn.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 2 Ngũ tinh: là năm hành tinh: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 3 Thiết Sơn: theo Cương mục, núi này ở huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An (CMCB 21, 40).