Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (hạ) [75a75b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 子，男女同嫁為婚姻者，並不得置為一社社長。[75a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … tử, nam nữ đồng giá vi hôn nhân giả, tịnh bất đắc trí vi nhất xã Xã trưởng.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 若已為社長，宜擇某人䏻幹事者留，餘即奏却還前項。[75a*2*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Nhược dĩ vi Xã trưởng, nghi trạch mỗ nhân năng cán sự giả lưu, dư tức tấu khước hoàn tiền hạng.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 初四日，太宗皇帝忌辰。[75a*3*4]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Sơ tứ nhật, Thái Tông Hoàng Đế kị thì.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 是夜，大風雨，決水暴漲，散尽民産。[75a*3*13]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thị dạ, đại phong vũ, quyết thủy bạo trướng, tán tận dân sản.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 九月，以陶󰁮為翰林院侍講東閣𭓇士。[75a*5*1]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Cửu nguyệt, dĩ Đào Cử vi Hàn lâm viện thị giảng Đông các học sĩ.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 上賜以《天南餘暇》一部，并賜和《梁江夜興詩》一首，及賜錢二十五貫。[75a*5*16]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Thượng tứ dĩ Thiên Nam dư hạ nhất bộ, tịnh tứ họa Lương Giang dạ hứng thi nhất thủ, cập tứ tiền nhị thập ngũ quán.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 二十三日，修作牧馬塲，馬厩例。[75a*7*6]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Nhị thập tam nhật, tu tác mục mã trường, mã cứu lệ.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 冬，十一月，十七日，帝弗豫。[75a*8*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đông, thập nhất nguyệt, thập thất nhật, đế phất dự.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 諭行在東閣大学士申仁忠，𭓇士陶󰁮云：「雲去天中，月懸空際，雲來 [75a*8*11] 則月暗，雲去則月明，人󰰽不見之？其䏻道得者觧。[75b*1*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Dụ hành tại Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung, Học sĩ Đào Cử vân: “Vân khứ thiên trung, nguyệt huyền không tế, vân lai tắc nguyệt ám, vân khứ tắc nguyệt minh, nhân thục bất kiến chi? Kì năng đạo đắc giả giải.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 吾仰觀天上情動于中，言刑于外，有句云：『素蟾皎皎玉盤清，雲弄寒光暗復明。』[75b*2*2]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Ngô ngưỡng quan thiên thượng, tình động vu trung, ngôn hình vu ngoại, hữu câu vân: “Tố thiềm hạo hạo ngọc bàn thanh, Vân lộng hàn quang ám phục minh”.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 凣人𡸈䏻道之乎？歐王¹脩云：『廬山髙名節之篇，』杜子羙亦不䏻為，唯吾䏻之，𡸈云妄想。[75b*3*14]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Phàm nhân khởi năng đạo chi hồ? Âu Vương Tu vân: “Lư sơn cao danh tiết chi thiên”, Đỗ Tử Mĩ diệc bất năng vi, duy ngô năng chi, khởi vân vọng tưởng.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 申仁忠、陶󰁮詠詩句云：『瓊島夢殘春萬頃，寒江詩落夜三更。』[75b*5*11]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thân Nhân Trung, Đào Cử vịnh thi câu vân: “Quỳnh đảo mộng tàn xuân vạn khoảnh, Hàn giang thi lạc dạ tam canh”.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 𨿽李、杜、歐、蘇復生，未必䏻之，唯吾䏻之。[75b*6*16]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Tuy Lý, Đỗ, Âu, Tô phục sinh, vị tất năng chi, duy ngô năng chi.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 昔《錦瑟》詩云：『莊生曉夢迷蝴蝶，望帝春心託杜鵑。[75b*7*13]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Tích Cẩm sắt thi vân: “Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp, Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 凔海月明珠有淚，籃田日暖玉生煙。』[75b*8*14]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ, Lam Điền nhật noãn ngọc sinh yên”.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 真奇麗精美，可𭁈吾侔，…… [75b*9*10]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Chân kì lệ tinh mĩ, khả dữ ngô mâu, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 … [75a] và thông gia cùng gả bán cho nhau đều không được cùng làm Xã trưởng trong 1 xã. Nếu đã có Xã trưởng rồi, cũng nên chọn người nào có thể làm được việc thì lưu lại, còn thì tâu lên để cho về hạng cũ.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Ngày mồng 4 là ngày kỵ của Thái Tông Hoàng Đế. Đêm hôm ấy, mưa gió to, nước lũ lên mạnh, trôi hết sản nghiệp của dân.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tháng 9, lấy Đào Cử làm Hàn Lâm viện thị giảng Đông các học sĩ. Vua ban cho một bộ Thiên Nam dư hạ tập và cho họa lại một bài thơ Lương Giang dạ hứng, lại cho 25 quan tiền.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Ngày 23, sửa lại lệ làm bãi chăn ngựa và tàu nuôi ngựa.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Mùa đông, tháng 11, ngày 17, vua không khỏe. Dụ cho Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung và Học sĩ Đào Cử ở hành tại¹ rằng:

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 “Mây bay giữa trời, trăng treo lơ lửng, mây đến [75b] thì trăng mờ, mây đi thì trăng sáng, ai mà chẳng thấy? Nhưng rất ít người diễn tả được. Ta ngẩng nhìn trời cao cảm hứng rung động trong lòng, thể hiện ra bằng ngôn từ, trong đó có câu:

Tố thiềm hạo hạo ngọc bàn thanh,

Vân lộng hàn quang ám phục minh.

(Vầng thiềm vằng vặc như mâm ngọc,

Mây giỡn hàn quang sáng lại mờ).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Người người thường có thể diễn tả được như thế không? Bài thơ của Âu Dương Tu² có câu: “Lư Sơn cao danh tiết” (Núi Lư Sơn làm cho danh tiết cao lên), thì Tử Mỹ³ cũng không làm nổi, duy có ta làm được, có phải là nghĩ càn đâu. Câu thơ vịnh của Thân Nhân Trung, Đào Cử viết:

Quỳnh đảo mộng tàn xuân vạn khoảnh,

Hàn giang thi lạc tam canh.

(Đảo Quỳnh tỉnh mộng xuân muôn khoảnh,

Sông lạnh thơ thành trống điểm ba).

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Dù Lý, Đỗ, Âu, Tô⁴ sống lại, vị tất đã làm nổi, duy có ta làm được: Bài thơ Cẩm sắt⁵ ngày xưa viết rằng:

Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp,

Vọng Đế xuân tâm thác đỗ quyên.

Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ,

Lam Điền nhật noãn ngọc sinh yên.

(Trang sinh⁶ mộng sáng mê hồn bướm,

Vọng Đế⁷ lòng xuân gửi quyên.

Trăng sáng biển xanh châu lệ ngấn,

Lam Điền⁸ nắng ấm, ngọc hơi lên).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Thực là kỳ lạ, tươi đẹp, thực là tinh tế, có thể sánh với thơ ta …

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 1 Dịch theo nguyên văn. Chữ “hành tại” ở đây có lẽ thừa.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 2 Âu Dương Tu: là một nhà thơ đời Tống, nổi tiếng về thơ và từ.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 3 Tử Mỹ: là Đỗ Phủ, nhà thơ lớn thời Đường, Trung Quốc.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ⁴ Lý: tức là Lý Bạch, Đỗ: tức là Đỗ Phủ, nhà thơ lớn thời Đường; Âu: tức là Âu Dương Tu; Tô: tức là Tô Đông Pha, nhà thơ nổi tiếng thời Tống.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ⁵ Bài thơ Cẩm sắt là của Lý Thương Ẩn thời Đường, Trung Quốc.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 6 Trang Chu nằm mơ thấy mình hóa bướm, khi tỉnh dậy, mơ màng không biết mình là bướm hay chính là Trang Chu.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 7 Vọng Đế: là vua nước Thục, Trung Quốc, tương truyền ông vua này bỏ nước đi ở ẩn, sau lại hối hận, nên khi chết hóa thành chim đô quyên tức chim cuốc, kêu suốt mùa xuân và chỉ kêu một tiếng “quốc” (nước).

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 [8]: Lam Điền: là tên một ngọn núi, ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, tương truyền là nơi sản sinh ra ngọc quý.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 1 Văn bản in khắc nhầm chữ Vương 王 thay vì Dương 陽.