Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (hạ) [78a78b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 陽，經󰘊論道，亦未嘗進一君沮，退一小人，不於『羊裘逍遙之誚』乎？」[78a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … dương, kinh bang luận đạo, diệc vị thường tiến nhất quân tử, thoái nhất tiểu nhân, bất ư “dương cầu tiêu dao chi tiếu” hồ?”.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 史臣武瓊曰：帝天資髙邁，英明果断，有䧺才大畧，緯武經文，而聖學尤勤，手不釋卷。[78a*3*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Sử thần Vũ Quỳnh viết: Đế thiên tư cao mại, anh minh quả đoán, hữu hùng tài đại lược, vĩ võ kinh văn, nhi thánh học vưu cần, thủ bất thích quyển.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 經史篇集，曆數筭章，聖神之事，莫不貫精。[78a*4*16]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Kinh sử thiên tập, lịch số toán chương, thánh thần chi sự, mạc bất quán tinh.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 詩文𡕷出詞臣之表。[78a*5*15]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thi văn quýnh xuất từ thần chi biểu.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 𭁈阮直、武永謨、申仁忠、郭廷保、杜潤、陶󰁮、覃文禮為《天南餘暇》，自號「天南洞主」，「道庵主人。」[78a*6*6]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Dữ Nguyễn Trực, Vũ Vĩnh Mô, Thân Nhân Trung, Quách Đình Bảo, Đỗ Nhuận, Đào Cử, Đàm Văn Lễ vi Thiên Nam dư hạ, tự hiệu “Thiên Nam động chủ”, “Đạo Am chủ nhân”.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 又崇尚儒述，振拨英才。[78a*8*6]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Hựu sùng thượng nho thuật, chấn bạt anh tài.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 取士之科不一而定，三年大比之󰁮，自帝始之其得 [78a*8*15] 人之盛振古有光。[78b*1*1]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thủ sĩ chi khoa bất nhất nhi định, tam niên đại tỉ chi cử, tự đế thủy chi kì đắc nhân chi thịnh chấn cổ hữu quang.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 文武並用，各隨所長。[78b*1*8]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Văn võ tịnh dụng, các tùy sở trường.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 故䏻脩政立事，制禮作樂，號令文章，焕然可述。[78b*1*16]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Cố năng tu chính lập sự, chế lễ tác nhạc, hiệu lệnh văn chương, hoán nhiên khả thuật.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 初帝在藩邸時，𨿽自養晦，及國遭大变，群臣倉卒迎立。[78b*2*17]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Sơ đế tại phiên để thời, tuy tự dưỡng hối, cập quốc tao đại biến, quần thần thương tốt nghinh lập.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 入󰱥大統，帝知屯、般之軰已就誅夷，諒山親王又被其害，慘然不楽，有戚傷心，咎其骨肉相残，至使外人乘釁，一門兄第，俱被其禍。[78b*4*4]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhập kế đại thống, đế tri Đồn, Ban chi bối dĩ tựu tru di, Lạng Sơn thân vương hựu bị kì hại, thảm nhiên bất lạc, hữu thích thương tâm, cữu kì cốt nhục tương tàn, chí sử ngoại nhân thừa hấn, nhất môn huynh đệ, cụ bị kì họa.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 初帝不以得位為楽，亦不以時當变故為憂。[78b*7*3]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Sơ đế bất dĩ đắc vị vi lạc, diệc bất dĩ thời đương biến cố vi ưu.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 故一時豪傑，莫不推服。[78b*8*3]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Cố nhất thời hào kiệt, mạc bất thôi phục.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 諸侯驕恣，相󰱥誅夷，遂鍳前失，内外謹嚴。[78b*8*12]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Chư hầu kiêu tư, tương kế tru di, toại giám tiền thất, nội ngoại cẩn nghiêm.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 置錦衣、金吾二衛，…… [78b*9*11]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Trí Cẩm y, Kim ngô nhị vệ, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 … [78a] dương, sửa việc nước, bàn đạo trời, cũng chưa từng tiến cử được một người quân tử, đuổi bỏ được một kẻ tiểu nhân, chẳng như câu chế giễu của người xưa “áo mặt da cừu mà nhởn nhơ thoả thích” đó sao?”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Sử thần Vũ Quỳnh nói: Vua tư trời cao siêu, anh minh quyết đoán, có hùng tài, đại lược, võ giỏi văn hay mà cái học của thánh hiền lại đặc biệt siêng năng, tay không lúc nào rời quyển sách. Các tập kinh, sử, các sách lịch, toán, những việc thánh thần, không có gì không bao quát tinh thông. Văn thơ thì vượt trên cả những khuôn mẫu của các văn thần. Cùng với bọn Nguyễn Trực, Vũ Vĩnh Mô, Thân Nhân Trung, Quách Đình Bảo, Đỗ Nhuận, Đào Cử, Đàm Văn Lễ biên soạn bộ Thiên Nam dư hạ, tự đặt hiệu là “Thiên Nam động chủ”, “Đạo Am chủ nhân”. Lại sùng chuộng nho thuật, nâng đỡ nhân tài. Khoa thi chọn kẻ sĩ không phải chỉ có 1 khóa, lệ định 3 năm một lần thi lớn là bắt đầu từ vua. Người hiền tài chọn được [78b] nhiều hơn cả đời xưa. Văn võ đều dùng, tùy theo sở trường của từng người. Vì thế, có thể sửa dựng chính sự, chế tác lễ nhạc, hiệu lệnh văn chương rõ ràng, có thể cho người sau noi theo.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Trước đây, khi vua còn làm phiên vương, vẫn tự giấu tài; đến khi nước gặp đại biến, các quan lật đật đón lập lên. Khi vào nối đại thống, vua biết bọn Đồn, Ban đã bị giết, nhưng Lạng Sơn thân vương lại bị hại, ngài bùi ngùi không vui, cò lòng thương xót, trách là cốt nhục tương tàn để cho người ngoài lợi dụng, anh em một nhà đều bị tai họa.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Ban đầu, vua không lấy việc được làm vua là vui, cũng không vì những biến cố lúc đó mà lo. Cho nên, hào kiệt bấy giờ, ai cũng suy tôn, kính phục. Các tướng lĩnh rông rỡ kiêu ngạo lần lượt bị giết, vì thế, lấy tội lỗi người trước làm gương, trong ngoài đều nghiêm cẩn. Đặt hai vệ Cẩm y, Kim ngô …