Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Hiến Tông Duệ Hoàng Đế [1a1b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 大𧻗史記本紀實録卷之十四 [1a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 ĐẠI VIỆT SỬ KÝ BẢN KỶ THỰC LỤC QUYỂN CHI THẬP TỨ

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 黎皇朝紀。[1a*2*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 LÊ HOÀNG TRIỀU KỶ

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 憲宗睿皇帝。[1a*3*1]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 HIẾN TÔNG DUỆ HOÀNG ĐẾ

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 （諱鏳，又諱暉，聖宗之長子也。在位七年，壽四十四歳而崩，塟裕陵。帝天資英睿，運撫隆平，纔七年間，而天下妟然，足爲守成之令主，享國不永，惜哉！）[1a*3*6]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 (Húy Sanh, hựu húy Huy, Thánh Tông chi trưởng tử dã. Tại vị thất niên, thọ tứ thập tứ tuế nhi băng, táng Dụ Lăng. Đế thiên tư anh duệ, vận phủ long bình, tài thất niên gian, nhi thiên hạ yến nhiên, túc vi thủ thành chi lệnh chủ, hưởng quốc bất vĩnh, tích tai!)

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 其母長樂聖慈皇太后阮氏，諱晅，宋山嘉苗外庄鄕，贈太尉貞國公德忠之第二女也。[1a*5*1]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Kì mẫu Trường Lạc Thánh Từ hoàng thái hậu Nguyễn thị, húy Huyên, Tống Sơn, Gia Miêu Ngoại trang hương, tặng Thái úy Trinh quốc công Đức Trung chi đệ nhị nữ dã.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 先是，聖宗未有繼嗣，光淑皇太后嘗爲祈禱，命德忠禱于佛跡山，徐公庵，夢至上帝前祈皇嗣。[1a*6*17]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Tiên thị, Thánh Tông vị hữu kế tự, Quang Thục hoàng thái hậu thường vi kì đảo, mệnh Đức Trung đảo vu Phật Tích sơn, Từ Công am, mộng chí Thượng đế tiền kì hoàng tự.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 上帝曰：「許天禄爲阮氏子」， 乃抱坐前。[1a*9*2]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thượng đế viết: “Hứa Thiên Lộc vi Nguyễn thị tử”, nãi bão tọa tiền.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 𠱾長 [1a*9*16] 樂皇太后居永寧宫，即有娠。[1b*1*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Thời Trường Lạc Hoàng thái hậu cư Vĩnh Ninh cung, tức hữu thần.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 及彌月，夢黄龍自天而下，𢒎入所居，少󰟸遂生帝。[1b*1*12]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Cập di nguyệt, mộng hoàng long tự thiên nhi hạ, phi nhập sở cư, thiếu khoảnh toại sinh đế.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 （光順二年辛巳，八月，初十日生。按阮伯朋《天福寺碑記》云：「長樂皇太后有黄龍入左脇之祥」。）[1b*2*14]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 (Quang Thuận nhị niên Tân Tị, bát nguyệt, sơ thập nhật sinh. Án Nguyễn Bá Bằng Thiên Phúc tự bi ký vân: “Trường Lạc Hoàng thái hậu hữu hoàng long nhập tả hiếp chi tường”).

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 帝之生也，天姿日表，隆凖龍顔，神釆端秀異常，聖宗深奇爱之。[1b*3*27]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Đế chi sinh dã, thiên tư nhật biểu, long chuẩn long nhan, thần thái đoan tú dị thường, Thánh Tông thâm kì ái chi.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 光順三年三月，冊立爲皇太子。[1b*5*5]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Quang Thuận tam niên tam nguyệt, sách lập vi Hoàng thái tử.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 洪德二十八年，正月，聖宗崩。[1b*5*17]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Hồng Đức nhị thập bát niên, chính nguyệt, Thánh Tông băng.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 於是即皇帝位，改元，大赦，以誕日爲天壽聖節，稱上陽洞主。[1b*6*11]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Ư thị tức Hoàng đế vị, cải nguyên, đại xá, dĩ đản nhật vi Thiên Thọ thánh tiết, xưng Thượng Dương động chủ.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 後追上尊謚，廟號憲宗。[1b*7*17]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Hậu truy thượng tôn thụy, miếu hiệu Hiến Tông.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 戊午，景統元年（明弘治十一年）[1498]。春，正月，十六日，勑諭内外 …… [1b*9*1] 

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Mậu Ngọ, Cảnh Thống nguyên niên (Minh Hoằng Trị thập nhất niên) [1498]. Xuân, chính nguyệt, thập lục nhật, sắc dụ nội ngoại …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 [1a] Đại Việt sử ký bản kỷ thực lục quyển 14

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 KỶ NHÀ LÊ

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 HIẾN TÔNG DUỆ HOÀNG ĐẾ

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Tên húy là Sanh¹ lại húy là Huy, là con trưởng của Thánh Tông, ở ngôi 7 năm, thọ 44 tuổi thì băng, táng ở Dụ Lăng.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Vua thiên tư anh minh thông tuệ, giữ vận thịnh trị, thái bình, mới trong khoảng 7 năm mà thiên hạ bình yên, xứng đáng là bậc vua giỏi giữ cơ đồ, thế mà ở ngôi không lâu, đáng tiếc thay!

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Mẹ ngài là Trường Lạc Thánh Từ Hoàng thái hậu họ Nguyễn, tên húy là Huyên², người ở trang Gia Miêu Ngoại, huyện Tống Sơn, là con gái thứ hai của tặng Thái úy Trinh quốc công [Nguyễn] Đức Trung. Trước đây, Thánh Tông chưa có con nối, Quang Thục hoàng thái hậu³ đã từng cầu đảo, sai Đức Trung đến cầu ở am Từ Công núi Phật Tích⁴ , chiêm bao thấy đến trước mặt thượng đế cầu hoàng tự. Thượng đế phán: “Cho sao Thiên Lộc làm con Nguyễn thị”. Nói rồi cho ẵm đến ngồi ở trước. Bấy giờ, Trường [1b] Lạc hoàng thái hậu ở cung Vĩnh Ninh, tức thì có mang. Đến khi đủ ngày tháng, chiêm bao thấy rồng vàng từ trên trời sa xuống, bay vào trong phòng, một lát sau thì sinh ra vua. (Vua sinh vào ngày mồng 10 tháng 8, năm Tân Tỵ, Quang Thuận năm thứ 2 [1461]).

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 (Xét bài Thiên Phúc tự bi ký⁵ của Nguyễn Bá Bằng có nói: Trường Lạc Hoàng thái hậu có điềm rồng vàng nhập vào sườn bên tả).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Vua sinh ra, dáng vẻ thiên tử, mũi cao, mặt rồng, thần thái trang nghiêm, tươi đẹp khác thường, Thánh Tông yêu quý lắm. Năm Quang Thuận thứ 3 [1462], tháng 3, sách lập làm Hoàng thái tử.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Năm Hồng Đức thứ 28 [1497], tháng giêng, Thánh Tông băng, vua lên ngôi Hoàng đế, đổi niên hiệu, đại xá, lấy ngày sinh làm Thiên Thọ thánh tiết, tự xưng là Thượng Dương động chủ. Sau vua được truy dâng tôn thụy miếu hiệu là Hiến Tông.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Mậu Ngọ, Cảnh Thống năm thứ 1 [1498], (Minh Hoằng Trị năm thứ 11). Mùa xuân, tháng giêng, ngày 16, có sắc dụ cho …

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 1 Chữ 鏳 có hai cách đọc: Sanh (Quảng vận: Sĩ canh thiết) và Tranh (Tập vận: Trừ canh thiết).

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 ^⇡ 2 Chữ 晅 có hai cách đọc: Huyên và Huyến.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 ^⇡ 3 Tức bà Ngô Thị Ngọc Dao, bà hậu của Lê Thái Tông, mẹ của Lê Thánh Tông.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 ^⇡ 4 Am Từ Công: tức chùa Thầy, thờ Từ Đạo Hạnh, nhà sư đời Lý. Núi Phật Tích: tức núi Sài Sơn, nay thuộc huyện Quốc Oai, Hà Sơn Bình.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 ^⇡ 5 Bài ký khắc trên bia đá ở chùa Thiên Phúc, nay là chùa Thầỵ