Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ nhà Lê [34a34b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 史臣吳士連曰：《書》稱堯曰放勳，舜曰重華，後世人臣，以實行尊稱君上，至十餘字，已多矣。

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thư xưng Nghiêu viết Phóng Huân, Thuấn viết Trùng Hoa, hậu thế nhân thần, dĩ thật hành tôn xưng quân thượng, chí thập dư tự, dĩ đa hỷ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 當時人臣上尊號，至五十字，是不稽古學，而務諛其君，太祖受而不却，是欲誇大而使後世無以加，胥失之矣。

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đương thì nhân thần thượng tôn hiệu, chí ngũ thập tự, thị bất kê cổ học, nhi vụ du kì quân, Thái Tổ thụ nhi bất khước, thị dục khoa đại nhi sứ hậu thế vô dĩ gia, tư thất chi hỷ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 後，尊太宗，近至五十字，蓋效尤乎此。

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hậu, tôn Thái Tông, cận chí ngũ thập tự, cái hiệu vưu hồ thử.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0
追封父曰顯慶王，母曰明德太后。

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Truy phong phụ viết Hiển Khánh Vương, mẫu viết Minh Đức Thái Hậu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 黎文休曰：有周典王，其追封則曰大王、王季。

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Lê Văn Hưu viết: Hữu Chu điển vương, kì truy phong tắc viết Đại Vương, Vương Quý.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 大宋稱帝，其追封則曰僖祖翼祖，蓋父為子貴之義。

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đại Tống xưng đế, kì truy phong tắc viết Hy Tổ, Dực Tổ, cái phụ vi tử quý chi nghĩa.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 我李太祖既稱帝，而追封其父曰顯慶王，當時禮官不能正之，所謂自卑矣。[34a*7*14]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Ngã Lý Thái Tổ kí xưng đế, nhi truy phong kì phụ viết Hiển Khánh Vương, đương thì lễ quan bất năng chính chi, sở vị tự ti hỷ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 立皇后六，惟嫡夫人為立教皇后，車服之制，特異於諸宮。

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Lập hoàng hậu lục, duy đích phu nhân vi Lập Giáo Hoàng hậu, xa phục chi chế, đặc dị ư chư cung.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 册長子佛瑪為皇太子，其餘悉封侯。

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sách trưởng tử Phật Mã vi Hoàng thái tử, kì dư tất phong hầu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 皇女十三人皆封公主，以長女安國公主嫁陶甘沐，封為義信侯；

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hoàng nữ thập tam nhân giai phong công chúa, dĩ trưởng nữ An Quốc công chúa giá Đào Cam Mộc, phong vi Nghĩa Tín hầu;

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 以皇兄為武威王、皇叔為武道王、武威王子徵顯為太尉、翊聖王子副為總管、陳鎬為相公、吳丁為樞密使、陶碩輔為太保、鄧文孝為太傅、費車磊為左金吾、衞竹為右金吾、譚坦為左武衞、杜簡為右武衛，餘悉如故。

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 dĩ hoàng huynh vi Vũ Uy vương, hoàng thúc vi Vũ Đạo vương, Vũ Uy vương tử Trưng Hiển vi Thái Úy, Dực Thánh vương tử Phó vi Tổng quản, Trần Cảo vi Tướng công, Ngô Đinh vi Khu mật sứ, Đào Thạc Phụ vi Thái bảo, Đặng Văn Hiếu vi Thái phó, Phí Xa Lỗi vi Tả kim ngô, Vệ Trúc vi Hữu kim ngô, Đàm Thản vi Tả vũ vệ, Đỗ Giản vi Hữu vũ vệ, dư tất như cố. 

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 頒衣服賜僧道。

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Ban y phục tứ tăng đạo.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 [34a] Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Kinh Thư tôn xưng vua Nghiêu là Phóng Huân, vua Thuấn là Trùng Hoa. Bề tôi đời sau lấy đức hạnh thực mà tôn xưng vua, đến hơn mười chữ đã là nhiều lắm rồi. Bấy giờ bầy tôi dâng tôn hiệu đến 50 chữ, thế là không biết kê cứu cổ học mà chỉ biết nịnh vua. [Lý] Thái Tổ nhận mà không từ, đó là muốn khoe khoang để cho đời sau không ai hơn được. Thế là sai. Sau, tôn Thái Tông cũng đến gần 50 chữ là vì bắt chước ở đây.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Truy phong cha là Hiển Khánh Vương, mẹ là Minh Đức Thái Hậu.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Lê Văn Hưu nói: Nhà Chu dấy nghiệp vương, truy phong là Thái Vương, Vương Quý, nhà Tống xưng đế truy phong là Hy Tổ, Dực Tổ, là theo nghĩa cha vì con mà được tôn quý. Lý Thái Tổ ta đã xưng đế mà truy phong cha là Hiển Khánh Vương, bấy giờ [34b] lễ quan không biết cải chính, thế là tự ti vậy.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Lập sáu hoàng hậu, duy có đích phu nhân gọi là Lập Giáo Hoàng Hậu, quy chế xe kiệu và y phục khác hẳn với các cung khác. Sách lập con trưởng là Phật Mã làm Hoàng thái tử, các con khác đều phong tước hầu. Con gái 13 người đều phong công chúa. Gả con gái trưởng là công chúa An Quốc cho Đào Cam Mộc, phong Cam Mộc làm Nghĩa Tín hầu, phong cho anh làm Vũ Uy Vương, chú làm Vũ Đạo Vương, con Vũ Uy Vương là Trưng Hiển làm Thái úy, con Dực Thánh Vương¹ là Phó làm Tổng quản, Trần Cảo làm Tướng công, Ngô Đinh làm Khu mật sứ, Đào Thạc Phụ làm Thái bảo, Đặng Văn Hiếu làm Thái phó, Phí Xa Lỗi² làm Tả kim ngô, Vệ Trúc làm Hữu kim ngô, Đàm Thản làm Tả vũ vệ, Đỗ Giản làm Hữu vũ vệ, các người khác đều như cũ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Ban y phục cho các tăng đạo.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 1 Soát lại việc Lý Công Uẩn phong tước ghi tại đây, ngờ Toàn thư chép sót về người được phong là Dực Thánh Vương. Đại Việt sử lược (q.2, tờ 2b) ghi vua phong “cho anh làm Vũ Uy Vương, phong cho em làm Dực Thánh Vương”. Cương mục (CB2, 8a) không thấy dẫn Đại Việt sử lược, nhưng dẫn Nam Thiên trung nghĩa lục (của Phạm Phi Kiến) nói Dực Thánh Vương là con thứ của Lý Thái Tổ. Phối hợp cả Toàn thư ghi tại đây và Đại Việt sử lược, ngờ Cương mục chú nhầm.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ^⇡ 2 Phí Xa Lỗi: Đại Việt sử lược (q.2, 2b) chép là Bùi Xa Lỗi.