Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Cao Tông Hoàng Đế [20a20b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 癸卯，八年（宋淳熙十年）。[20a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Quý Mão, bát niên (Tống Thuần Hi thập niên).

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 春，正月，以吳履信爲督将伐哀牢。[20a*1*10]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Xuân, chính nguyệt, dĩ Ngô Lý Tín vi Đốc tướng phạt Ai Lao.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 冬，十一月，壬午，朔，日食。[20a*2*2]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đông, thập nhất nguyệt, Nhâm Ngọ, sóc, nhật thực.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 甲辰，九年（宋淳熙十一年）。[20a*3*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Giáp Thìn, cửu niên (Tống Thuần Hi thập nhất niên).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 春，三月，占城來貢。[20a*3*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Xuân, tam nguyệt, Chiêm Thành lai cống.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 暹羅、三佛齊等國商人入雲屯鎮，進寳物，乞行買賣。[20a*3*18]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tiêm La, Tam Phật Tề đẳng quốc thương nhân nhập Vân Đồn trấn, tiến bảo vật, khất hành mải mại.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 冬，十月，思𫎇等󰀋叛，自相攻擊。[20a*4*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đông, thập nguyệt, Tư Mông đẳng sách phản, tự tương công kích.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 乙巳，十年（宋淳熙十二年）。[20a*6*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Ất Tị, thập niên (Tống Thuần Hi thập nhị niên).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 春，正月，試天下士人，自十五歲，能通詩書者侍學御筵，取裴國愾、鄧嚴等三十人，其餘並留學。[20a*6*11]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Xuân, chính nguyệt, thí thiên hạ sĩ nhân, tự thập ngũ tuế, năng thông thi thư giả thị học ngự diên, thủ Bùi Quốc Khái, Đặng Nghiêm đẳng tam thập nhân, kì dư tịnh lưu học.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 秋，七月，命建康王龍益率師討󰀋諸蠻，平之。[20a*8*6]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thu, thất nguyệt, mệnh Kiến Khang vương Long Ích suất sư thảo sách chư Man, bình chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 丙午，十一年（七月以後天資嘉瑞元年，宋淳熙十三年）。[20b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Bính Ngọ, thập nhất niên (thất nguyệt dĩ hậu Thiên Tư Gia Thụy nguyên niên, Tống Thuần Hi thập tam niên).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 春，正月，宋封帝爲安南國王，制畧曰：「即樂國以肇封，既從世襲，極真王而錫命，何待次陛，盖異禮也。」[20b*1*22]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Xuân, chính nguyệt, Tống phong đế vi An Nam quốc vương, chế lược viết: “Tức lạc quốc dĩ triệu phong, ký tòng thế tập, cực chân vương nhi tích mệnh, hà đãi thứ bệ, cái dị lễ dã.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 三月，󰀋譚氏爲安全元妃（妃将軍時奉女子也）。[20b*3*15]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tam nguyệt, sách Đàm thị vi An Toàn nguyên phi (Phi tướng quân Thì Phụng nữ tử dã).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 秋，七月，獲白象，賜名天資，詔改元天資嘉瑞元年。[20b*4*15]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Thu, thất nguyệt, hoạch bạch tượng, tứ danh Thiên Tư, chiếu cải nguyên Thiên Tư Gia Thụy nguyên niên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 遣黎槐卿如宋報聘。[20b*5*12]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Khiển Lê Hòe Khanh như Tống báo sính.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 丁未，天資嘉瑞元年（宋淳熙十四年）。[20b*7*1]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đinh Mùi, Thiên Tư Gia Thụy nguyên niên (Tống Thuần Hi thập tứ niên).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 夏，四月，雷震太廟。[20b*7*15]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hạ, tứ nguyệt, lôi chấn Thái Miếu.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 西域僧來。[20b*8*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tây Vực tăng lai.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 詔問其所能，以䏻伏虎對，試之不驗。[20b*8*5]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Chiếu vấn kì sở năng, dĩ năng phục hổ đối, thí chi bất nghiệm.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 戊申，三年（宋淳熙十五年）。[20b*9*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mậu Thân, tam niên (Tống Thuần Hi thập ngũ niên).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 夏，五月，旱。[20b*9*11]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Hạ, ngũ nguyệt, hạn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 帝親幸瀛婆法雲寺 …… [20b*9*15]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Đế thân hạnh Duềnh Bà Pháp Vân tự …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 [20a] Quý Mão, [Trinh Phù] năm thứ 8 [1183], (Tống Thuần Hy năm thứ 10).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng giêng, cho Ngô Lý Tín làm Đốc tướng đi đánh Ai Lao.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa đông, tháng 11, ngày mồng 1 Nhâm Ngọ, nhật thực.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Giáp Thìn, [Trinh Phù] năm thứ 9 [1184], (Tống Thuần Hy năm thứ 11).

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa xuân, tháng 3, nước Chiêm Thành sang cống.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Người buôn các nước Xiêm La và Tam Phật Tề¹ vào trấn Vân Đồn dâng vật báu để xin buôn bán.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa đông, tháng 10, các sách Tư Mông v. v… làm phản, đánh lẫn nhau².

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Ất Tỵ, [Trinh Phù] năm thứ 10 [1185], (Tống Thuần Hy năm thứ 12).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa xuân, tháng giêng, thi sĩ nhân trong nước, người nào từ 15 tuổi mà thông thi thư thì được vào hầu học ở ngự điện. Lấy đỗ bọn Bùi Quốc Khái, Đặng Nghiêm 30 người, còn thì đều ở lại học.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mùa thu, tháng 7, sai Kiến Khang Vương Long Ích đem quân đánh người Man ở sách Viêm, dẹp được.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 [20b] Bính Ngọ, [Trinh Phù] năm thứ 11 [1186], (từ tháng 7 về sau là niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy năm thứ 1, Tống Thuần Hy năm thứ 13).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Mùa xuân, tháng giêng, nhà Tống phong vua làm An Nam Quốc Vương, chế thư đại khái nói: “Ngay bắt đầu đã phong cho tước ấp ở một nước yên vui, được theo lệ cha truyền con nối ban sắc mệnh cho được thực thụ tước vương, cần gì phải đợi thăng dần theo thứ tự”³. Đó là lễ đặc biệt.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Tháng 3, sách phong Đàm thị làm An Toàn nguyên phi (Phi là con gái của tướng quân [Đàm] Thì Phụng).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa thu, tháng 7, bắt được voi trắng, đặt cho tên là Thiên Tư. Xuống chiếu đổi niên hiệu là Thiên Tư Gia Thụy năm thứ 1.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Sai Lê Hòe Khanh sang nhà Tống đáp lễ.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Đinh Mùi, [Thiên Tư Gia Thụy] năm thứ 2 [1187], (Tống Thuần Hy năm thứ 14).

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Mùa hạ, tháng 4, sét đánh nhà Thái Miếu.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Có nhà sư Tây Vực⁴ đến. Vua xuống chiếu hỏi sư ấy có tài năng gì, trả lời là có tài phục được hổ. Bảo làm thử, không hiệu nghiệm.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 Mậu Thân, [Thiên Tư Gia Thụy] năm thứ 3 [1188], (Tống Thuần Hy năm thứ 15).

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Mùa hạ, tháng 5, đại hạn. Vua thân ngự đến chùa Pháp Vân ở Duềnh Bà ⁵ …

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 1 Tam Phật Tề: tức vương quốc Srivijaya ở đảo Smatra, được nhắc đến với tên Thất Lợi Phật Thệ từ thế kỷ VII trong thư tịch Trung Quốc và với tên Tâm Phật Tề từ thế kỷ V trong thư tịch Trung Quốc.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 2 Các sách Tư Mông… : Đại Việt sử lược chép sách Tư Mông, sách Trịnh, sách Ô Mễ, vua sai thái phó Vương Nhân Từ đi đánh. Nhân Từ lấy người trong châu là Phạm Phẩm đóng ở ải Ông Trọng, Trương Nhạn, Phạm Đỗ đóng ở hương Bái, Đoàn Tùng đóng ở ải Khả Lão. Khi đến trại La Biều, quan quân bị người Lão đánh úp, thua to, Nhân Từ chết trận. Cuộc hành quân năm sau (1185) do Kiến Khang Vương (Đại Việt sử lược chép là Kiên Ninh Vương) chỉ huy là để báo thù việc thất trận ở La Biều (ĐVSL3,10b,11a). các sách, trại ghi ở đây đều chưa rõ ở đâu, nhưng có khả năng là ở vùng núi Hà Sơn Bình. Đại Việt sử lược chép đến các quan lang họ Đinh ở vùng này.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 3 Nhà Tống đối với các vua nước ta lúc mới lên ngôi thường chỉ phong tước Giao Chỉ Quận Vương, rồi Nam Bình Vương, sau mới phong An Nam Quốc Vương. Riêng với Lý Cao Tông, ngay lần đầu nhà Tống đã phong tước ấy, vì vậy chế thư có câu: “Tức lạc quốc dĩ triện phong…” (ngay bắt đầu đã phong…). Theo Tống sử (q.488) thì tước ấy đã phong ngay năm đầu khi Cao Tông mới lên ngôi (1177).

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 4 Tây Vực: chỉ các nước ở miền Trung và Nam Á.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 5 Chùa Pháp Vân: tức chùa Dâu, ở xã Thanh Khương, tỉnh Hà Bắc. Đào Duy Anh chú bản dịch cũ đoán Duềnh Bà là chép nhầm từ chữ Luy Lâu. Nhưng Duềnh Bà cũng có thể là tên Nôm thời bấy giờ của vùng này. (Duềnh chỉ sông Dâu, Bà chỉ Bà Dâu, nữ thần thờ ở chùa Dâu).