Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Cao Tông Hoàng Đế [24a24b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 安大潰，子者無筭。[24a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … An đại hội, tử giả vô toán.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 池大掠而㱕。[24a*1*8]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Trì đại lược nhi quy.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 九月，大皇江人又叛。[24a*1*13]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Cửu nguyệt, Đại Hoàng giang nhân hựu phản.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 初，大皇江人費郎、保良奏譚以𫎇󰔦國害民等罪，以𫎇怒笞之。[24a*2*3]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Sơ, Đại Hoàng giang nhân Phí Lang, Bảo Lương tấu Đàm Dĩ Mông đố quốc hại dân đẳng tội, Dĩ Mông nộ si chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 郎等由是積怨，因天下愁苦向亂，遂叛。[24a*3*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Lang đẳng do thị tích oán, nhân thiên hạ sầu khổ hướng loạn, toại phản.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 命祗侯陳令馨爲元帥，将兵討之。[24a*4*4]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Mệnh Chi hầu Trần Lệnh Hinh vi Nguyên soái, tương binh thảo chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 仍遣尙書徐英珥率清化府同時進討費郎，戦于路布江口，敗積皆死之。[24a*4*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhưng khiển Thượng thư Từ Anh Nhĩ suất Thanh Hóa phủ đồng thời tiến thảo Phí Lang, chiến vu Lộ Bố giang khẩu, bại tích giai tử chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 甲子，三年（宋嘉泰四年）。[24a*7*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Giáp Tí, tam niên (Tống Gia Thái tứ niên).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 春，正月，命杜敬脩討大皇江叛人，不克。[24a*7*10]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Xuân, chính nguyệt, mệnh Đỗ Kính Tu thảo Đại Hoàng giang phản nhân, bất khắc.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 乙丑，四年（三月以後治平龍應元年，宋開禧元年）。[24a*9*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ất Sửu, tứ niên (tam nguyệt dĩ hậu Trị Bình Long Ứng nguyên niên, Tống Khai Hi nguyên niên).

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 春，三月，改元治平 [24a*9*20] 龍應元年。[24b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Xuân, tam nguyệt, cải nguyên Trị Bình Long Ứng nguyên niên.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 宋人㓂邉，我民罷於奔命，盗賊漸起，帝頗徇財貨，羣臣多賣官鬻獄。[24b*1*5]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tống nhân khấu biên, ngã dân bãi ư bôn mệnh, đạo tặc tiềm khởi, đế pha tuẫn tài hóa, quần thần đa mại quan dục ngục.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 丙寅，治平龍應二年（宋開禧二年）。[24b*3*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Bính Dần, Trị Bình Long Ứng nhị niên (Tống Khai Hi nhị niên).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 春，二月，拜譚以𫎇爲太保，戴拱辰冠。[24b*3*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Xuân, nhị nguyệt, bái Đàm Dĩ Mông vi Thái bảo, đái Củng Thần quán.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 時，帝營造不息，盤逰無度，日與宮女觀逰爲樂，聞城外有盗竊，伴爲不知，又性畏雷，聞之輟驚。[24b*4*7]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thời, đế doanh tạo bất tức, bàn du vô độ, nhật dữ cung nữ quan du vi lạc, văn thành ngoại hữu đạo thiết, bạn vi bất tri, hựu tính úy lôi, văn chi chuyết kinh.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 幸臣阮餘自言有禁雷之述。[24b*6*6]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Hạnh thần Nguyễn Dư tự ngôn hữu cấm lôi chi thuật.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 會雷鳴，使餘試之，餘仰天誦咒，而雷益厲。[24b*6*17]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hội lôi minh, sử Dư thí chi, Dư ngưỡng thiên tụng chú, nhi lôi ích lệ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝詰之，對曰：「臣戒之久矣，天益髙，而彼猶強暴如此。」[24b*7*14]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế cật chi, đối viết: “Thần giới chi cửu hĩ, thiên ích cao, nhi bỉ do cường bạo như thử”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 丁卯，三年（宋開禧三年）。[24b*9*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Đinh Mão, tam niên (Tống Khai Hi tam niên).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 春，正月，盗賊蜂起。[24b*9*10]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Xuân, chính nguyệt, đạo tặc phong khởi.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 詔選丁男壮 …… [24b*9*18]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Chiếu tuyển đinh nam tráng …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [24a] An tan vỡ, chết không xiết kể. Bố Trì thả sức cướp bóc rồi về.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Tháng 9, người ở Đại Hoàng giang¹ lại làm phản. Trước đây người Đại Hoàng giang là Phí Lang và Bảo Lương² tâu các tội mọt nước hại dân của Đàm Dĩ Mông, Dĩ Mông giận lấy roi đánh. Bọn Lang vì thế chứa chất oán giận, nhân khi thiên hạ sầu khổ muốn làm loạn, mới cùng nhau phản, Vua sai Chi hậu Trần Lệnh Hinh làm Nguyên soái đem quân đi đánh. Lại sai Thượng thư Từ Anh Nhữ đem quân phủ Thanh Hóa đồng thời tiến đánh Phí Lang, giao chiến ở cửa sông Lộ Bố³, bị thua, [Lệnh Hinh và Anh Nhữ] đều chết cả.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Giáp Tý, [Thiên Gia Bảo Hựu] năm thứ 3 [1204], (Tống Gia Thái năm thứ 4).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng giêng, sai Đỗ Kính Tu đi đánh bọn làm phản ở Đại Hoàng giang, không thắng.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ất Sửu, [Thiên Gia Bảo Hựu] năm thứ 4 [1204], (từ tháng 3 về sau là niên hiệu Trị Bình Long Ứng năm thứ 1; Tống Khai Hy năm thứ 1).

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa xuân, tháng 3, đổi niên hiệu làm Trị Bình [24b] Long Ứng năm thứ 1.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Người Tống sang cướp ở biên giới. Dân ta mệt nhọc chạy nạn, gặp cướp dần nổi. Vua thì ham thích tiền của, các quan phần nhiều bán quan buôn ngục.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Bính Dần, [Trị Bình Long Ứng] năm thứ 2 [1206], (Tống Khai Hy năm thứ 2).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa xuân, tháng 2, phong Đàm Dĩ Mông làm Thái bảo, được đội mũ củng thần.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Bấy giờ vua xây dựng không ngớt, rong chơi vô độ, hàng ngày cùng cung nữ dạo chơi làm vui, nghe ngoài thành có trộm cướp thì lờ đi như không biết, tính lại sợ sấm, nghe sấm là kinh hoảng. Người bề tôi được vua yêu là Nguyễn Dư nói mình có phép cấm được sấm. Gặp khi sấm động, vua sai Dư thử phép, Dư ngửa mặt lên trời đọc thần chú, mà sấm càng to thêm. Vua vặn hỏi, Dư trả lời: “Thần răn cấm mãi rồi, nhưng vì trời cao nên nó còn dữ tợn như thế!”.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Đinh Mão, [Trị Bình Long Ứng] năm thứ 3 [1207], (Tống Khai Hy năm thứ 3).

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Mùa xuân, tháng giêng, giặc cướp nổi như ong. Xuống chiếu chọn các đinh nam, người nào khoẻ mạnh, …

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 1 Đại Hoàng: là tên châu, vừa là tên sông ở châu ấy, nay là sông Hoàng Long ở huyện Hoàng Long, tỉnh Ninh Bình.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 2 Đại Việt sử lược (q.3, 14b) ghi Bảo Lương họ Nguyễn, tức họ Lý (văn bản Đại Việt sử lược theo lệ kiêng húy đời Trần đổi Lý thành Nguyễn), giữ chức Thượng tướng quân.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 3 Sông Lộ Bố: Cương mục dẫn Thiên hạ quận quốc lợi bệnh thư nói Lộ Bố là sông ở địa phận Y Yên, (CMCB3, 30a). Xác định như vậy khá hợp lý. Dựa vào các chi tiết được chép rõ hơn ở Đại Việt sử lược, có thể cho rằng sông Lộ Bố là đoạn sông Đáy chảy qua huyện Ý Yên, tỉnh Nam Hà và cửa sông Lộ Bố là ở chỗ sông Hoàng Long gặp sông Đáy.