Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Duệ Tông Hoàng Đế [BK7, 44a44b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 󱴨闍槃城外，遣小臣牧󰜏摩詐降，言蓬峩已遁，但留空城，宜速進兵，無失機會。[44a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … sách Đồ Bàn thành ngoại, khiến tiểu thần Mục Bà Ma trá hàng, ngôn Bồng Nga dĩ độn, đản lưu không thành, nghi tốc tiến binh, vô thất cơ hội.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 二十四日，帝衣皁服，騎泥驄馬，令御溝王朂衣白衣騎白馬，承命進軍。[44a*2*12]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhị thập tứ nhật, Đế y tạo phục, kị nê thông mã, lệnh Ngự Câu vương Húc y bạch y kị bạch mã, thừa mệnh tiến quân.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 大将杜禮諫曰：「彼既受降，欲以全國爲上，官軍深入攻賊城，在不得以。[44a*4*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đại tướng Đỗ Lễ gián viết: “Bỉ ký thụ hàng, dục dĩ toàn quốc vi thượng, quan quân thâm nhập công tặc thành, tại bất đắc dĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 姑令一辨士持尺書問罪，以察虜情虚實，如韓信破燕之策，不勞而有功。[44a*5*9]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cô lệnh nhất biện sĩ trì xích thư vấn tội, dĩ sát lỗ tình hư thực, như Hàn Tín phá Yên chi sách, bất lao nhi hữu công.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 古人有言：『虜情難測。』[44a*6*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Cổ nhân hữu ngôn: “Lỗ tình nan trắc”.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 臣願陛下審之。」[44a*7*7]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thần nguyện bệ hạ thẩm chi”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 帝曰：「我被堅執鋭，冐風沐雨，跋涉山川，深入賊境，無一人敢嬰其鋒者。[44a*7*13]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đế viết: “Ngã bị kiên chấp duệ, mạo phong móc vũ, bạt thiệp sơn xuyên, thâm nhập tặc cảnh, vô nhất nhân cảm anh kì phong giả.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 是天之所資。况今賊主聞風迯竄，無有鬪心。古 [44a*9*2] 言曰：『兵貴神速』，今逗遛不進，是天與而不取，彼有異圖，悔之安及。爾乃婦人，[44b*1*1] 以婦人衣衣之。」[44b*2*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thị thiên chi sở tư. Huống kim tặc chủ văn phong đào thoán, vô hữu đấu tâm. Cổ ngôn viết: “Binh quý thần tốc”, kim đậu lưu bất tiến, thị thiên dữ nhi bất thủ, bỉ hữu dị đồ, hối chi an cập. Nhĩ nãi phụ nhân, dĩ phụ nhân y y chi”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 軍遂魚貫而行，[44b*2*17] 前後󰘌絶。[44b*3*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Quân toại ngư quán nhi hành, tiền hậu cách tuyệt.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 賊乘勢突出截之。[44b*3*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tặc thừa thế đột xuất tiệt chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 巳時官軍大潰，帝𨺻于陣崩。[44b*3*15]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tị thời quan quân đại hội, Đế hãm vu trận băng.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 大将杜禮、[44b*4*7] 阮納和，[44b*4*11] 行遣范玄齡 [44b*4*14] 等皆死之。[44b*4*19]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đại tướng Đỗ Lễ, Nguyễn Nạp Hòa, Hành khiển Phạm Huyền Linh đẳng giai tử chi.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 賊生擒御溝王，以女妻之。[44b*5*4]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tặc sinh cầm Ngự Câu vương, dĩ nữ thê chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 杜子平領後軍，不救得脱。[44b*5*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Đỗ Tử Bình lĩnh hậu quân, bất cứu đắc thoát.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 黎季犛督粮軍，聞帝崩，先自迯歸。[44b*6*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Lê Quý Ly đốc lương quân, văn Đế băng, tiên tự đào quy.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 是日，京師晝暗，市肆燃燭以相貿易。[44b*6*18]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thị nhật, kinh sư trú ám, thị tứ nhiên chúc dĩ tương mậu dị.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 子平檻車回過天長，人以瓦礫投船而罵之者。[44b*7*13]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tử Bình hạm xa hồi quá Thiên Trường, nhân dĩ ngõa lịch đầu thuyền nhi mạ chi giả.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 師還，治子平罪，免死，徒為兵。[44b*8*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sư hoàn, trị Tử Bình tội, miễn tử, đồ vi binh.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 先是，御史大夫張杜（一作社）諫曰：「占城逆命，…… [44b*9*4]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tiên thị, Ngự sử đại phu Trương Đỗ (nhất tác xã) gián viết: “Chiêm Thành nghịch mệnh, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [44a] trại bên ngoại thành Đồ Bàn¹, sai viên quan nhỏ là Mục Bà Ma đến trá hàng, nối dối là Bồng Nga đã chạy trốn, chỉ còn lại thành không, nên tiến quân gấp, đừng để lỡ cơ hội.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ngày 24, vua mặc áo đen, cưỡi ngựa nê thông², sai Ngự Câu vương Húc mặc áo trắng, cưỡi ngựa trắng, kíp truyền lệnh tiến quân.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Đại tướng Đỗ Lễ can rằng:

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 “Nó đã chịu hàng, là muốn bảo toàn dất nước làm đầu. Quan quân vào sâu đánh phá thành giặc là việc bất đắc dĩ. Xin hãy sai một biện sĩ cầm mảnh thư đến hỏi tội, để xem tình hình hư thực của giặc, như kế sách của Hàn Tín phá nước Yên ngày trước, không phải khó nhọc mà thành công. Cổ nhân có nói: “Lòng giặc khó lường”. Thần xin bệ hạ hãy xét kỹ lại”.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Vua nói:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Ta mình mặc giáp cứng, tay mang gươm sắc, dãi gió dầm mưa, lội sông trèo núi, vào sâu trong đất giặc, không ai dám đương đầu với ta. Thế là cái cơ trời giúp cho ta đó. Huống chi nay chúa giặc nghe tin đã chạy trốn, không còn lòng dạ đánh nhau. Cổ nhân [44b] nói: “Dùng binh quý thần tốc”. Nay nếu dừng lại không tiến, thì thực là trời cho mà không lấy, để nó lại cơ mưu khác thì hối sao kịp. Ngươi chính là hạng đàn bà”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Rồi sai lấy áo đàn bà mặc cho Lễ. Quân lính bèn nối gót nhau như xâu cá mà đi. Cánh quân đi trước và cánh quân ở sau hoàn toàn cách biệt. Giặc thừa thế xông ra đánh chặn.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Giờ Tỵ, quan quân tan vỡ. Vua bị hãm trong trận mà chết. Bọn đại tướng Đỗ Lễ, Nguyễn Nạp Hòa, hành khiển Phạm Huyền Linh đều chết cả. Giặc bắt sống được Ngự Câu vương, đem con gái gả cho³. Đỗ Tử Bình chỉ huy hậu quân, không đến cứu nên thoát chết. Lê Quý Ly đốc quân chở lương, nghe tin vua băng, bỏ trốn về nước.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ngày hôm ấy ở kinh sư, ban ngày mà trời tối om, chợ búa phải đốt đuốc để mua bán. Xe cũi chở Tử Bình về qua Thiên Trường, người ta lấy gạch ngói ném vào thuyền mà chửi hắn⁴. Quân trở về, trị tội Tử Bình, tha cho hắn tội chết, phạt tội đồ làm lính. Trước đây, ngự sử đại phu Trương Đỗ (có sách chép là Xã) can vua rằng:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Chiêm Thành chống lệnh, …

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 1 Đồ Bàn: hay Chà Bàn, là kinh đô của nước Chiêm Thành hồi đó. Dấu vết của thành ngày nay vẫn còn ở Bình Định.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 2 Ngựa nê thông: ngựa lông sắc trắng, sắc đen chen nhau như màu bùn.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 3 Theo CMCB 10, 41, thì Ngự Câu vương Húc đầu hàng giặc.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 4 Theo CMCB 10, 41, thượng hoàng sai đem xe tù đi bắt Tử Bình. Khi về qua phủ Thiên Trường, người ta tranh nhau chửi hắn, lấy gạch ngói ném vào xe hắn.