Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [27a27b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 玉論王侯及文武臣僚曰：「不幸先帝奄棄群臣，天位弗可久虚。[27a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Ngọc luận vương hầu cập văn vũ thần liêu viết: “Bất hạnh tiên đế yểm khí quần thần, thiên vị phất khả cửu hư.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 惟予冲人，黾勉嗣之，卿等宜永肩乃心，夾輔王室，非特不輔先帝注望之意，亦使世世子孫享其禄位。」[27a*2*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Duy dư xung nhân, mãnh miễn tự chi, khanh đẳng nghi vĩnh khiên nãi tâm, giáp phụ vương thất, phi đặc bất phụ tiên đế chú vọng chi ý, diệc sử thế thế tử tôn hưởng kì lộc vị”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 群臣皆拜賀慟哭。[27a*4*7]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Quần thần giai bái hạ đỗng khốc.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 使内人杜善，舍人蒲崇以其事告崇賢侯。[27a*4*14]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Sử nội nhân Đỗ Thiện, xá nhân Bồ Sùng dĩ kì sự cáo Sùng Hiền hầu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 詔天夏諸鄕邑，各依本業如故，毋得藏匿迯亡盗賊，及鬪敺殺人者。[27a*5*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Chiếu thiên hạ chư hương ấp, các y bản nghiệp như cố, vô đắc tàng nặc đào vong đạo tặc, cập đấu ẩu sát nhân giả.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 壬午，群臣上表殯于壼天殿。[27a*6*18]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nhâm Ngọ, quần thần thượng biểu tẫn vu Hồ Thiên điện.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 癸未，群臣受䘮服于永平各外。[27a*7*11]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Quý Mùi, quần thần thụ tang phục vu Vĩnh Bình các ngoại.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 甲申，群臣上表請御正殿。[27a*8*4]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Giáp Thân, quần thần thượng biểu thỉnh ngự chính điện.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 乙酉，始御天安殿視朝。[27a*8*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Ất Dậu, thủy ngự Thiên An điện thị triều.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 詔群臣除䘮服。[27a*9*4]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Chiếu quần thần trừ tang phục.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 是日，幸那岸，觀宫女上火 [27a*9*10] 壇殉大行皇帝。[27b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thị nhật, hạnh Na Ngạn, quan cung nữ thượng hoả đàn tuẫn Đại Hành Hoàng Đế.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 黎文休曰：「人子生三年，然後出於𢙇抱，而免於父母。故自天子至於󰱃人，雖貴賎不同，而三年哀慕之情則一，盖所以報其劬勞也。[27b*2*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Lê Văn Hưu viết: “Nhân tử sinh tam niên, nhiên hậu xuất ư hoài bão, nhi miễn ư phụ mẫu. Cố tự thiên tử chí ư thứ nhân, tuy quý tiện bất đồng, nhi tam niên ai mộ chi tình tắc nhất, cái sở dĩ báo kì cù lao dã.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 矧神宗之於仁宗，鞠在宫中，恩莫厚矣。義當慎終追遠，其報可也。[27b*4*15]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thẫn Thần Tông chi ư Nhân Tông, cúc tại cung trung, ân mạc hậu hĩ. Nghĩa đương thận chung truy viễn, kì báo khả dã.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 今未閲月，而遽命群臣除服，未卒哭，而迎两妃后入宫。不知當時将何以儀刑四海，表率百官哉。[27b*6*4]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Kim vị duyệt nguyệt, nhi cự mệnh quần thần trừ phục, vị tốt khốc, nhi nghênh lưỡng phi hậu nhập cung. Bất tri đương thời tương hà dĩ nghi hình tứ hải, biểu suất bách quan tai.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 神宗雖幼弱，而在朝之臣，亦幸其短䘮無一言及之者。[27b*8*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Thần Tông tuy ấu nhược, nhi tại triều chi thần, diệc hạnh kì đoản tang vô nhất ngôn cập chi giả.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 可謂朝無人矣。」[27b*9*8]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Khả vị triều vô nhân hĩ”.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 … [27a] Ngọc truyền bảo các vương hầu và các quan văn võ rằng: “Không may tiên đế lìa bỏ bầy tôi, ngôi trời không thể bỏ không lâu ngày. Ta còn ít tuổi, cố gượng nối ngôi, các khanh nên bền mãi một lòng¹, giúp đỡ nhà vua, không những để không phụ lòng tiên đế chú ý trông mong mà còn để con cháu các khanh đời đời hưởng lộc vị”. Các quan đều lạy mừng và thương khóc. Sai nội nhân là Đỗ Thiện, xá nhân là Bồ Sùng đem việc ấy báo với Sùng Hiền hầu. xuống chiếu cho các hương ấp trong nước đều yên nghiệp như cũ, không được chứa giấu giặc cướp trốn tránh và những kẻ đánh nhau giết người.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Ngày Nhâm Ngọ, các quan dâng biểu xin quàn linh cữu ở điện Hồ Thiên. Ngày Quý Mùi, các quan mặc áo trở ở ngoài gác Vĩnh Bình. Ngày Giáp Thân, các quan dâng biểu xin vua ngự chính diện.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Ngày Ất Dậu, vua bắt đầu ngự điên Thiên An coi chầu. Xuống chiếu cho các quan bỏ áo trở. Ngày hôm ấy vua ngự giá đi Na Ngạn² xem các cung nữ lên [27b] dàn thiêu để chết theo Đại Hành Hoàng Đế.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Lê Văn Hưu nói: Trẻ nhỏ lên 3 tuổi thôi bế ẵm mới rời khỏi cha mẹ, cho nên từ thiên tử cho đến dân thường, tuy sang hèn khác nhau, mà tình thương nhớ 3 năm thì là một. Thế là để báo đền công khó nhọc của cha mẹ vậy. Huống chi Thần Tông được Nhân Tông nuôi nấng trong cung, không ơn gì hậu bằng, đáng lẽ phải tang hết mức buồn, tế hết mức kính, để báo đáp mới phải. Nay chưa được một tháng mà đã bảo các quan bỏ áo trở, chưa đến lễ tốt khốc mà đã đón hai phi hậu vào cung, không hiểu bấy giờ lấy gì để làm khuôn mẫu cho thiên hạ và biểu đạt với các quan? Thần Tông còn nhỏ tuổi, bầy tôi trong triều cũng lấy việc để tang ngắn làm may, không ai có một lời nói đến. Có thể bảo là trong triều không có người vậy.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 1 Nguyên văn: “Vĩnh kiên nãi tâm”; chữ 堅 Kiên là vững bền do đồng âm mà khắc lầm ra chữ 肩 Kiên là vai.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 2 Na Ngạn: nay là đất huyện Lục Ngạn, tỉnh Hà Bắc.