Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Lê Hy và việc hoàn thành bộ “Đại Việt sử ký toàn thư”

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 Năm 1676, triều đình đã giao cho Hồ Sĩ Dương lúc bấy giờ giữ chức Thượng thư bộ Công “trông coi việc sửa Quốc sử” ¹. Nhưng công việc chưa xong thì năm 1681, Hồ Sĩ Dương chết. Nhiệm vụ đó được giao cho Lê Hy.

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 Lê Hy (1646 – 1702), hiệu Trạm Khê, người xã Thạch Khê, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1664, ông đỗ tiến sĩ lúc mới 18 tuổi. Khi được giao biên soạn quốc sử, Lê Hy giữ chức Tham tụng, Hình bộ thượng thư tri Trung thư giám. Cùng tham gia biên soạn với ông có 12 người là: Nguyễn Quý Đức, Nguyễn Công Đồng, Vũ Thành, Hà Tông Mục, Nguyễn Hành, Nguyễn Trí Trung, Nguyễn Đương Bao, Nguyễn Mại, Nguyễn Hồ, Ngô Công Trạc, Trần Phụ Dực, Đỗ Công Bật.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Trong bài Tựa Đại Việt sứ ký tục biên viết vào năm Chính Hòa thứ 18 (1697), Lê Hy nói rõ nhiệm vụ của nhóm biên soạn là:

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 “Khảo đính sử cũ, chỗ nào sai thì sửa lại, chỗ nào đúng thì chép lấy. Về thế thứ, phàm lệ, niên biểu, hết thảy đều theo như trước đã trước thuật. Lại sưu tầm sự tích cũ, tham khảo các dã sử, biên chép từ Huyền Tông Mục Hoàng Đế niên hiệu Cảnh Trị năm đầu (1663) đến Gia Tông Mỹ Hoàng Đế năm Đức Nguyên thứ 2 (1675), tất cả sự thực trong 13 năm gọi là Bản kỷ tục biên“.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Phần biên soạn mới của nhóm Lê Hy là quyển 19, bao gồm lịch sử trong 13 năm từ năm 1663 đến năm 1675 và được coi như tiếp tục phần Bản kỷ tục biên của Phạm Công Trứ. Trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư bản Chính Hòa, đây là quyển duy nhất giữ nguyên dạng biên soạn đầu tiên của nó cho đến nay. Tuy trên đầu sách không ghi tên tác giả, nhưng có thể khẳng định tác giả của nó là Lê Hy và 12 người công sự của ông. Phan Huy Chú gọi quyển này là “Sử ký tục biên: 10 quyển”². Có lẽ đó là cách gọi tắt tên sách chính thức là Đại Việt sử ký bản kỷ tục biên. Còn con số 10 quyển, thì rõ ràng là nhầm lẫn trong khi viết hoặc sao chép về sau³.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Tuy phần biên soạn thêm không bao nhiêu so với những tác giả trước, nhưng nhóm Lê Hy đã giữ vai trò kết thúc công việc biên soạn kéo dài qua nhiều đời và do đó, đã quyết định bộ mặt của bộ Đại Việt sử ký toàn thư bản Chính Hòa như chúng ta có hiện nay.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Mức độ “khảo đính sử cũ” của nhóm Lê Hy có lẽ cũng không nhiều. Trong lời tựa, Lê Hy có nhắc lại quá trình biên soạn từ Lê Văn Hưu đến Phạm Công Trứ, nhưng văn bản trực tiếp và chủ yếu tác giả dựa vào để khảo đính hẳn là công trình của Phạm Công Trứ. Trên cơ sở văn bản này, nhóm Lê Hy đã soát lại và chỉnh lý theo phương thức “chỗ nào sai thì sửa lại, chỗ nào đúng thì chép lấy”. Còn về “thế thứ, phàm lệ, niên biểu” nghĩa là về cấu trúc, quan điểm và nguyên tắc biên soạn, nhóm Lê Hy “hết thảy đều theo như trước đã trước tác”. Tuy mức độ khảo đính chỉ như vậy, nhưng phần biên soạn của những tác giả trước Lê Hy còn lại đến nay đều đã qua ngòi bút chỉnh lý – dù ít hay nhiều – của nhóm Lê Hy.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Ngoài ra, nhóm Lê Hy còn thêm vào quyển thủ của bộ Quốc sử một bài tựa của nhóm này, bổ sung vào mục lục kỷ niên cho đến quyển 19 kết thúc với triều Lê Gia Tông (1672 – 1675) và sắp xếp lại lần cuối trình tự các đề mục của phần mở đầu, trong đó bài tựa của Lê Hy đặt đầu tiên.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Tháng 11 năm Đinh Sửu, niên hiệu Chính Hòa 18, tức khoảng cuối năm 1697 (hay có thể đầu năm 1698, vì tháng 11 Đinh Sửu tính ra dương lịch là từ 13-12-1697 đến 11-1-1698), công việc biên soạn đã hoàn thành, Lê Hy đem bộ sử dâng nộp lên triều đình và được triều đình cho:

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 “…sai thợ khắc in, ban bố trong thiên hạ, để cho những sự tích trước đây trăm ngàn năm chưa tập hợp lại, nay được hoàn thành”.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 (Quyển thủ, Tựa của Lê Hy, 3a-b)

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Đấy chính là bộ Đại Việt sử ký toàn thư bản Chính Hòa còn truyền lại đến ngày nay.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Kể từ khi Lê Văn Hưu viết xong Đại Việt sử ký năm 1272 cho đến lúc nhóm Lê Hy hoàn thành Đại Việt sử ký toàn thư năm 1697, quá trình biên soạn bộ quốc sử này đã kéo dài 425 năm. Người đặt cơ sờ đầu tiên là Lê Văn Hưu và người tập đại thành cuối cùng là Lê Hy. Giữa quá trình đó, công trình biên soạn của Ngô Sĩ Liên và nhóm Phạm Công Trứ giữ vài trò quan trọng trong việc xác định phạm vi lịch sử dân tộc khởi đầu từ họ Hồng Bàng và xây dựng hệ thống phân kỳ, định ra nguyên tắc, thể lệ, định hình về cơ bản cấu trúc của bộ Đại Việt sử ký toàn thư. Có thề coi Đại Việt sử ký toàn thư là sản phẩm tiêu biểu của nền sử học chính thống từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVI, chung kết ở trong đó, đóng góp của những nhà sử học nổi tiếng nhất trong thời kỳ lịch sử bấy giờ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Có thể tóm lược quá trình biên soạn và chỉnh lý để đi đến bộ Đại Việt sử ký toàn thư bản Chính Hòa bằng bảng đối chiếu sau đây:

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 ^⇡ 1 Sử quán triều Nguyễn, Việt sử thông giám cương mục, CB34, 1a.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 ^⇡ 2 Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí, đd, t.4, tr.48.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 ^⇡ 3 Cũng có thể nghĩ là quyển này khi tách ra thành một tập sách riêng, các tác giả đã chia làm 10 quyển như Phan Huy Chú đã chép. Nhưng chẳng lẽ chỉ có 13 năm lịch sử, 44 tờ (theo bản Chính Hòa), mà chia nhỏ ra đến 10 quyển?