Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Hiến Tông Duệ Hoàng Đế [3a3b] (beta)

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 士劉興孝󰱇文。[3a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 sĩ Lưu Hưng Hiếu tuyển văn.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 是日帝命女官女史十人送金枢安厝而出。[3a*1*7]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Thị nhật Đế mệnh nữ quan nữ sử thập nhân tống kim xu an thố nhi xuất.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 放宫女数百人。[3a*2*6]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Phóng cung nữ sổ bách nhân.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 遣使往四方追勘貧乏，老弱在軍者，繞汰之；賦役工程偏重者，輕减之；放𤯝灾，伸寃屈，録失職，褒有功，蠲逋負，寬刑罸，旌節義，賑孤貧，擢廉絜，進賢才，中外大悅。[3a*2*12]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Khiển sứ vãng tứ phương truy khám bần phạp, lão nhược tại quân giả, nhiễu thải chi; phú dịch công trình thiên trọng giả, khinh giảm chi; phóng sảnh tai, thân oan khuất, lục thất chức, bao hữu công, quyên bô phụ, khoan hình phạt, tinh tiết nghĩa, chẩn cô bần, trạc liêm khiết, tiến hiền tài, trung ngoại đại duyệt.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 帝在東宫三十六年，德業日進，仁孝聞於天下，故初政藹有可觀。[3a*6*2]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Đế tại Đông cung tam thập lục niên, đức nghiệp nhật tiến, nhân hiếu văn ư thiên hạ, cố sơ chính ái hữu khả quan.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 乂安，順化部中，羣盗並起，鄰郡攻討不䏻定。[3a*7*9]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Nghệ An, Thuận Hoá bộ trung, quần đạo tịnh khởi, lân quận công thảo bất năng định.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 帝勑所司，悉去設捕兵，撫諭許出首復業。[3a*8*9]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Đế sắc sở ti, tất khử thiết bộ binh, phủ dụ hứa xuất thú phục nghiệp.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 帝覽户曹所上錢榖簿，及詢 …… [3a*9*7]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đế lãm Hộ tào sở thượng tiền cốc bộ, cập tuân..

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 左右知公私儲蓄状。[3b*1*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 tả hữu tri công tư trữ súc trạng.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 於是，尤加意農事，手勑承憲，府，縣官廵行勸課築堤防，濬畎澮，立田界以僃水旱。[3b*1*9]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Ư thị, vưu gia ý nông sự, thủ sắc thừa hiến, phủ, huyện quan tuần hành khuyến khoá trúc đê phòng, tuấn quyến quái, lập điền giới dĩ bị thuỷ hạn.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 又命朝臣檢察之。[3b*3*4]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Hựu mệnh triều thần kiểm sát chi.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 每社置社村長一人，專於農桑，又率社軍農長以紏督之。[3b*3*11]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Mỗi xã trí xã thôn trưởng nhất nhân, chuyên ư nông tang, hựu suất xã quân nông trưởng dĩ củ đốc chi.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 外任官以事赴京及朝使自外至者，必召問農榖豊斂，百姓樂苦如何。[3b*4*15]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Ngoại nhiệm quan dĩ sự phó kinh cập triều sứ tự ngoại chí giả, tất triệu vấn nông cốc phong liễm, bách tính lạc khổ như hà.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 其軍匠之上番者，如前例，六月，十月分半㱕農。[3b*6*6]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Kì quân tượng chi thượng phiên giả, như tiền lệ, lục nguyệt, thập nguyệt phân bán quy nông.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 十六日，詔内官及外官無子而假養子並照職品許蔭克如所生子。[3b*7*6]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thập lục nhật, chiếu nội quan cập ngoại quan vô tử nhi giả dưỡng tử tịnh chiếu chức phẩm hứa ấm khắc như sở sinh tử.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 定保󰁮總兵例。[3b*8*15]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Định bảo cử Tổng binh lệ.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 詔曰：「總兵之官一方重寄，不可委非其 …… [3b*9*4]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Chiếu viết: “Tổng binh chi quan nhất phương trọng kí, bất khả uỷ phi kì..

Dịch Quốc Ngữ

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 … [3a] sĩ Lưu Hưng Hiếu¹ soạn văn bia. Ngày hôm ấy, vua sai nữ quan và nữ sử 10 người đưa linh cữu vào an táng xong rồi ra.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Thả vài trăm cung nữ.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sau sứ đi khắp bốn phương, truy xét những người nghèo túng, già yếu còn trong quân ngũ thì thải cho về, những người chịu thuế khoá và phục dịch công trình quá nặng thì giảm nhẹ cho; tha những kẻ lầm lỡ, xét rõ người oan khuất, bổ dùng kẻ mất chức, khen thưởng người có công; tha nợ thuế, nới hình phạt, nêu gương người tiết nghĩa, giúp đỡ kẻ côi cút, người đói nghèo, cất nhắc người liêm khiết, tiến cử bậc hiền tài, trong ngoài ai cũng thỏa lòng. Vua ở Đông cung 36 năm, đức hạnh, học nghiệp ngày càng tăng tiến, nhân hiếu nổi tiếng khắp trong nước, cho nên chính sự bước đầu đã tốt đẹp, khả quan.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Trong hạt Nghệ An, Thuận Hóa, bọn trộm cướp đều nổi lên, quận bên cạnh đánh dẹp không yên được. Vua ra sắc lệnh cho quan có trách nhiệm, triệt bỏ hết toán lính đi tiễu bắt, chiêu an phủ dụ cho chúng ra thú tội trở lại nghề nghiệp cũ² .

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Vua xem sổ tiền thóc của Hộ tào dâng lên và hỏi [3b] các quan tả hữu, biết được tình trạng dự trữ của nhà nước và tư nhân. Từ đấy lại càng để ý đến việc nông tang, tự tay viết sắc lệnh sai các quan thừa hiến, phủ, huyện đi tuần hành khuyên bảo nhân dân đắp đê điều, đào ngòi lạch, khơi bờ ruộng, để phòng hạn, lụt. Lại sai triều thần đi kiểm tra, xem xét những việc đó. Mỗi xã đặt một người xã trưởng hay thôn trưởng chuyên trông nom việc nông tang, lại đem xã quân và nông trưởng đi đốc thúc. Quan bên ngoài ai có việc về Kinh và sứ của triều đình từ ngoài trở về, vua đều cho gọi vào hỏi về mùa màng được hay mất, trăm họ sướng khổ ra sao. Còn lính ở thợ đến phiên thì cứ theo lệ trước, tháng 6, tháng 10 chia một nửa về làm ruộng.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Ngày 16, có chiếu quy định rằng các quan trong ngoài, người nào không có con mà nuôi con nuôi, đều chiếu theo chức phẩm, cho được tập ấm bổ quan như con đẻ.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Định lệ bảo cử chức Tổng binh. Có chiếu chỉ rằng: Chức Tổng binh giữ trọng trách cả một phương, không thể trao cho kẻ không xứng đáng.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 1 Bản dịch cũ và Cương mục đều ghi là Đông các học sĩ Lưu Hưng Hiếu.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 2 Nguyên văn: “Đế sắc sở ty tất khử thiết bộ binh phủ dự hứa xuất thú phục nghiệp”. Bản dịch cũ là: “Vua sắc cho quan có trách nhiệm đặt quân đi bắt tại các nơi và phủ dụ cho ra thú tội làm ăn”.