Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Tuyên Hoàng Đế [BK11, 58a58b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 仁宗宣皇帝

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 NHÂN TÔNG TUYÊN HOÀNG ĐẾ

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 （諱󰘊基，太宗第三子也。母宣慈皇后阮氏，諱英，清化東山布衛人。[58a*1*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 (Húy Bang Cơ, Thái Tông đệ tam tử dã. Mẫu Tuyên Từ Hoàng hậu Nguyễn thị, húy Anh, Thanh Hóa Đông Sơn Bố Vệ nhân.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 帝太以大寶二年辛酉六月九日甲戌誕生。[58a*1*30]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Đế Thái dĩ Đại Bảo nhị niên Tân Dậu lục nguyệt cửu nhật Giáp Tuất đản sinh.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 三年六月六日立為皇太子。[58a*2*16]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Tam niên lục nguyệt lục nhật lập vi Hoàng thái tử.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 八月，十二日，即位，改太和，以誕日為憲天聖節。[58a*2*27]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Bát nguyệt, thập nhị nhật, tức vị, cải Thái Hòa, dĩ đản nhật vi Hiến Thiên thánh tiết.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 在位十七年，壽一十九，塟穆陵。[58a*3*12] 

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Tại vị thập thất niên, thọ nhất thập cửu, táng Mục Lăng.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 帝以童稚之年有天資明，神釆端俊，容止莊重，崇儒納諫，憫農愛民，真守成之令主也。不幸遭於簒弑，悲夫！[58a*3*24]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Đế dĩ đồng trĩ chi niên, hữu thiên tư minh, thần thái đoan tuấn, dung chỉ trang trọng, sùng Nho nạp gián, mẫn nông ái dân, chân thủ thành chi lệnh chủ dã. Bất hạnh tao ư soán thí, bi phu!

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 癸亥，太和元年（明正統八年）。[58a*4*31]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Quý Hợi, Thái Hòa nguyên niên (Minh Chính Thống bát niên).

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 春，正月，初八日，酉時有星隕于南方。[58a*5*13]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Xuân, chính nguyệt, sơ bát nhật, Dậu thời hữu tinh vẫn vu Nam phương.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 時帝年三歲，因請太后垂簾聽政，權决國事。[58a*6*5]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Thời Đế niên tam tuế, nhân thỉnh Thái hậu thùy liêm thính chính, quyền quyết quốc sự.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 二月，初二日，詔曰：「此者皇天示变，星隕地震。[58a*8*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhị nguyệt, sơ nhị nhật, chiếu viết: “Thử giả Hoàng thiên thị biến, tinh vẫn địa chấn.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 朕甚優惧，思所以致此者，其知其由。[58a*8*18]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Trẫm thậm ưu cụ, tư sở dĩ trí thử giả, kì tri kì do.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 抑朕臨政之 [58a*9*14] 初，未䏻輕徭薄賦事，有不便於民󰊹？將輔國大臣爕理失宜，隂陽乖和而致然󰊹？將獄訟七當，賄賂公行，刑多寬濫而𦤶然󰊹？將守令未得其人，率行非法，擾害民間而致然󰊹？將怨女未出，有傷和氣而致然󰊹？抑讒夫猾謀，功臣受屈，未能伸雪而致然󰊹？將土木興而宫室崇󰊹？小人進而君子退󰊹？言路塞兒上澤壅󰊹？[58b*1*1]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Ức trẫm lâm chính chi sơ, vị năng khinh giao bạc phú sự, hữu bất tiện ư dân dư? Tương phụ quốc đại thần nhiếp lí thất nghi, âm dương quai hòa nhi trí nhiên dư? Tương ngục tụng thất đáng, hối lộ công hành, hình đa khoan lạm nhi trí nhiên dư? Tương thủ lệnh vị đắc kì nhân, suất hành phi pháp, nhiễu hại dân gian nhi trí nhiên dư? Tương oán nữ vị xuất, hữu thương hòa khí nhi trí nhiên dư? Ức sàm phu hoạt mưu, công thần thụ khuất, vị năng thân tuyết nhi trí nhiên dư? Tương thổ mộc hưng nhi cung thất sùng dư? Tiểu nhân tiến nhi quân tử thoái dư? Ngôn lộ tắc nhi thượng trạch ung dư?

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 女謁行而私門啓󰊹？其令有司軍人等，各盡乃心，條其可以回天心，弭災變者，直言無隐，以匡朕之不逮。」[58b*7*15]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Nữ yết hành nhi tư môn khải dư? Kì lệnh hữu tư quân nhân đẳng, các tận nãi tâm, điều kì khả dĩ hồi thiên tâm, nhĩ tai biến giả, trực ngôn vô ẩn, dĩ khuông trẫm chi bất đãi”.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 [58a] NHÂN TÔNG TUYÊN HOÀNG ĐẾ

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Tên húy là Bang Cơ, con thứ ba của Thái Tông, mẹ là Tuyên Từ hoàng thái hậu Nguyễn thị, tên húy là Anh, người làng Bố Vệ, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa. Vua sinh năm Tân Dậu, Đại Bảo năm thứ 2 [1441], tháng 6, ngày Giáp Tuất mồng 9. Năm thứ 3 [1442], tháng 6, ngày 6 được lập làm hoàng thái tử; đến tháng 8, ngày 12 lên ngôi, đổi niên hiệu là Thái Hòa, lấy ngày sinh làm Hiến Thiên thánh tiết. Ở ngôi 17 năm, thọ 19 tuổi, táng ở Mục Lăng. Vua tuổi còn thơ ấu đã có thiên tư sáng suốt, vẻ người tuấn tú đường hoàng, dáng điệu nghiêm trang, sùng đạo Nho, nghe can gián, thương người làm ruộng, yêu nuôi muôn dân, thực là bậc vua giỏi, biết giữ cơ đồ, không may bị cướp ngôi giết hại. Thương thay!

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Quý Hợi, Thái Hòa, năm thứ 1 [1443], (Minh Chính Thống năm thứ 8). Mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 8, giờ Dậu, có sao sa ở phương nam. Bấy giờ vua mới ba tuổi, nên Thái hậu buông rèm coi chính sự nắm quyền đoán việc nước.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Tháng 2, ngày mồng 2, xuống chiếu rằng:

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 “Mới rồi trời hiện điềm tai biến như sao sa, động đất. Trẫm rất lo sợ, suy nghĩ nguyên nhân tai biến, không biết bởi đâu. Có phải vì trẫm mới cầm quyền, [58b] chưa biết giảm nhẹ lao dịch thuế khóa, có điều không lợi cho dân không? Hay là phụ quốc đại thần điều hòa trái lẽ nên khí âm dương không hài hòa mà đến thế chăng? Hay là việc ngục tụng không công bằng, hối lộ công khai, xử án còn nhiều oan uổng mà đến nỗi thế chăng? Hay là chức thú lệnh chưa được người giỏi, làm bừa trái phép, nhiễu hại dân chúng mà đến nỗi thế chăng? Hay là bọn cung nữ oán hờn chưa thả chúng ra nên hại tới hòa khí mà đến nỗi thế chăng? Có phải là bọn gièm pha âm mưu xảo quyệt, để công thần chịu oan khuất chưa được rửa oan mà đến nỗi thế chăng? Hay là vì bày việc thổ mộc, xây dựng cung điện chăng? Kẻ tiểu nhân được tiến dùng, còn người quân tử phải lui ẩn chăng? Đường nói năng bịt kín mà ơn trên bị che lấp chăng. Bọn phi tần lộng hành mà cửa sau bỏ ngỏ chăng. Lệnh cho khắp quan lại, quân dân, đều phải hết lòng bày tỏ những điều có thể xoay được lòng trời, dập hết tai biến, hãy thẳng thắn nói ra, chớ nên ẩn dấu, để giúp trẫm sửa những điều thiếu sót”.