Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Tuyên Hoàng Đế [BK11, 83a83b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 秋七月，改火筒二軍為神雷、神電軍；善倬各軍為海鴻、海馬、海鯨、海鰍軍，󰈫撓爲海鶻軍。[83a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 Thu thất nguyệt, cải Hỏa đồng nhị quân vi Thần lôi, Thần điện quân; Thiện trạo các quân vi Hải hồng, Hải mã, Hải kình, Hải thu quân, Bát nạo vi Hải cốt quân.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 置遠州配所於宣光、歸化二鎮，外州於安󰘊太棠縣，以徙海西二撫犯罪人，若各路罪人仍在舊所。[83a*2*17]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Trí viễn châu phối sở ư Tuyên Quang, Quy Hóa nhị trấn, ngoại châu ư An Bang Thái Đường huyện, dĩ tỉ Hải Tây nhị phủ phạm tội nhân, nhược các lộ tội nhân nhưng tại cựu sở.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 占城使臣逋沙破貪卒等𭁈阮有光偕來，命司㓂黎刻復、納言阮夢荀詰占城使以弑君之罪。[83a*5*2]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Chiêm Thành sứ thần Bô Sa Phá Tham Tốt đẳng dữ Nguyễn Hữu Quang giai lai, mệnh Tư khấu Lê Khắc Phục, Nạp ngôn Nguyễn Mộng Tuân cật Chiêm Thành sứ dĩ thí quân chi tội.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 占城使不能對，但拜謝而已。[83a*7*3]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Chiêm Thành sứ bất năng đối, đán bái tạ nhi dĩ.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 遣上書程昱、翰林直學士鄭堅使占城，奉書諭之。且索我國人口前在占城者。[83a*7*14]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Khiển Thượng thư Trình Dục, Hàn lâm trực học sĩ Trịnh Kiên sứ Chiêm Thành, phụng thư dụ chi. Thả sách ngã quốc nhân khẩu tiền tại Chiêm Thành giả.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 其書畧曰：「凡有國則有君 [83a*9*9] 臣，此綱常之道也。[83b*1*1]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Kì thư lược viết: “Phàm hữu quốc tắc hữu quân thần, thử cương thường chi đạo dã.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 尔占城人何故乖嘗道而致若此？[83b*1*8]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Nhĩ Chiêm Thành nhân hà cố quai thường đạo nhi trí nhược thử?

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 昔王提卒，尔等不能立其子，而立賁該，尔等又不能引君當道，敬事大國，以至敗亡。[83b*2*3]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Tích Vương Đề tốt, nhĩ đẳng bất năng lập kì tử, nhi lập Bí Cai, nhĩ đẳng hựu bất năng dẫn quân đương đạo, kính sự đại quốc, dĩ chí bại vong.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 尔等已請立貴來為主，不旋踵又廢而立貴由。[83b*3*17]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Nhĩ đẳng dĩ thỉnh lập Quý Lai vi chủ, bất toàn chủng hựu phế nhi lập Quý Do.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 尔等反覆不忠，視君如棊子，然是何道也。」[83b*4*17]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Nhĩ đẳng phản phú bất trung, thị quân như kì tử, nhiên thị hà đạo dã.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 八月，皇太后懿旨諭大臣等曰：「自寡人聽政以來，見大臣忠愛支心，左右輔國。[83b*6*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Bát nguyệt, Hoàng thái hậu ý chỉ dụ đại thần đẳng viết: “Tự quả nhân thính chính dĩ lai, kiến đại thần trung ái chi tâm, tả hữu phụ quốc.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 内修外攘，以安天下。[83b*7*13]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Nội tu ngoại nhương, dĩ an thiên hạ.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 寡人夙夜思有以報其功。[83b*8*3]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Quả nhân túc dạ tư hữu dĩ báo kì công.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 然德甚菲薄，愧不如馬、鄧、宣仁之賢，以盡優待大臣之道。[83b*8*13]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Nhiên đức thậm phỉ bạc, quý bất như Mã, Đặng, Tuyên Nhân chi hiền, dĩ tận ưu đãi đại thần chi đạo.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 今將 …… [83b*9*17]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Kim tương …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 [83a] Mùa thu, tháng 7, đổi hai quân Hỏa đồng thành quân Thần lôi, Thần điện; các quân Thiện trạo thành quân Hải hồng, Hải mã, Hải kinh, Hải thu, quân Bát náo thành quân Hải cốt.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Đặt phối sở của các châu xa ở hai trấn Tuyên Quang và Quy Hóa¹, của ngoại châu ở huyện Thái Đường, trấn An Bang² để dời những người phạm tội của hai phủ thuộc đạo Hải Tây ra đó. Còn tội nhân của các lộ thì vẫn để nơi cũ.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sứ thần Chiêm Thành là bọn Bô Sa Phá Tham Tốt cùng đi với Nguyễn Hữu Quang sang ta.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Vua sai Tư khấu Lê Khắc Phục, Nạp ngôn Nguyễn Mộng Tuân vặn hỏi sứ Chiêm Thành về tội giết vua. Sứ Chiêm Thành không trả lời được, chỉ lạy tạ mà thôi.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Sai Thượng thư Trình Dục, Hàn lâm trực học sĩ Trịnh Kiên đi sứ Chiêm Thành, mang thư sang dụ và đòi lại người nước ta trước ở Chiêm Thành.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Bức thư đại ý là: “Đã có nước là có vua [83b] tôi. Đó là đạo cương thường. Người Chiêm Thành các ngươi cớ sao lại vi phạm luân thường đến như thế? Trước kia, Vương Đề chết, các ngươi đã không chịu lập con của Đề mà lập Bí Cai làm vua, rồi bọn ngươi lại không biết dẫn dắt vua mình đi theo chính đạo, kính thờ nước lớn, để đến nỗi bại vong. Các ngươi đã xin lập Quý Lai làm vua, chưa quay xong gót đã lại phế đi và lập Quý Do. Các ngươi là bọn phản phúc bất trung, xem vua như con cờ, thế là đạo gì vậy?”.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tháng 8, Hoàng thái hậu viết chỉ dụ bọn đại thần rằng:

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 “Từ khi quả nhân coi chính sự đến nay, thấy rõ lòng trung quân ái quốc của các đại thần đã hết sức phò tá giúp rập. Bên trong sửa sang trị nước, bên ngoài đánh dẹp di địch, để giữ yên thiên hạ. Quả nhân sớm khuya suy nghĩ có cách nào báo đền công lao ấy. Nhưng vì tài hèn đức bạc, thẹn mình không được giỏi bằng các Thái hậu họ Mã, họ Đặng và bà Tuyên Nhân³ ngày xưa, để làm trọn đạo ưu đãi đại thần. Nay sẽ …

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 1 Phối sở: nơi đày các tội nhân, tùy mức độ phạm tội, có thể đày ra châu xa hoặc châu gần. Hồi ấy Tuyên Quang bao gồm cả phần đất tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang ngày nay; Quy Hóa bao gồm cả phần đất của tỉnh Yên Bái, Lào Cai ngày nay.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 2 An Bang: đất tỉnh Quảng Ninh hiện nay. An Bang không có huyện Thái Đường. Có lẽ nhầm từ huyện Thủy Đường, tức huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng hiện nay.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 3 Thái hậu họ Mã: là hoàng hậu của Hán Minh Đế, tính cần kiệm, hay đọc sách, bàn luận chính sự rất sáng suốt, Thương Đế¹ lên ngôi phong làm Hoàng thái hậu. Thái hậu họ Đặng là hoàng hậu của Hán Hòa Đế, Thương Đế còn bé lên ngôi, buông rèm coi chính sự. Thương Đế chết, lập An Đế, vẫn trông coi chính sự, chọn dùng người giỏi. Bà Tuyên Nhân: bà hoàng hậu của Tống Anh Tông. Triết Tông còn bé lên ngôi, bà buông rèm coi chính sự 9 năm, được coi là Nghiêu Thuấn trong giới phụ nữ.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 1 nhầm, Chương Đế (xem Hán Chương Đế – phần Gia quyến – Wikipedia)