Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Tuyên Hoàng Đế [BK11, 96a96b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 潘般、陳陵唱率無賴之人凡百餘，丞夜作梯入城范宮禁，帝遂遇害。[96a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … Phan Ban, Trần Lăng xướng suất vô lại chi nhân phàm bách dư, thừa dạ tác thê nhập thành phạm cung cấm, đế toại ngộ hại.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 明日，皇太后亦遇害。[96a*2*9]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Minh nhật, Hoàng thái hậu diệc ngộ hại.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 内人侍侯副掌陶表死之。[96a*2*17]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Nội nhân thị hầu phó chưởng Đào Biểu tử chi.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 時黎得寧以都旨揮典禁兵當直，不能出先衛杜，乃擁兵助逆，故宜民得僣位號，而文武臣僚飲恨茹痛，四方百姓如䘮考妣。[96a*3*9]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thời Lê Đắc Ninh dĩ đô chỉ huy điển cấm binh đương trực, bất năng xuất tiên vệ đỗ, nãi ủng binh trợ nghịch, cố Nghi Dân đắc tiếm vị hiệu, nhi văn võ thần liêu ẩm hận nhự thống, tứ phương bách tính như tang khảo tỉ.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 至光順元年，冬十月，二十四日，招魂塟于籃山穆陵，廟號仁宗，其上尊睿號曰：欽文仁孝宣明聰睿宣皇帝。[96a*6*3]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Chí Quang Thuận nguyên niên, đông thập nguyệt, nhị thập tứ nhật, chiêu hồn táng vu Lam Sơn Mục Lăng, miếu hiệu Nhân Tông, kì thượng tôn duệ hiệu viết: Khâm Văn Nhân Hiếu Tuyên Minh Thông Duệ Tuyên Hoàng Đế.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 潘孚先論曰：仁宗以幼冲嗣位，内有母后垂簾 [96a*9*1] 聽政，外有大臣同心輔治，故十七年間天下平，安居樂業，称為仁慈之主。及其晚年，遭屯、般無賴之徒唱率厲德侯宜民夜間梯城盗入禁，帝及宣德皇太后俱被害，悲夫。[96b*1*1]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Phan Phu Tiên luận viết: Nhân Tông dĩ ấu xung tự vị, nội hữu mẫu hậu thùy liêm thính chính, ngoại hữu đại thần đồng tâm phụ trị, cố thập thất niên gian thiên hạ bình, an cư lạc nghiệp, xưng vi nhân từ chi chủ. Cập kì vãn niên, tao Đồn, Ban vô lại chi đồ xướng suất Lệ Đức hầu Nghi Dân dạ gian thê thành đạo nhập cấm, Đế cập Tuyên Đức hoàng thái hậu cụ bị hại, bi phu.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 又按光順《 中興記》云：仁宗年方二歲裔（未也）履五乾，太后阮氏牝鷄司晨，都督黎犬狡兔執命。[96b*5*1]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Hựu án Quang Thuận Trung hưng ký vân: Nhân Tông niên phương nhị tuế duệ (vị dã) lí ngũ càn, Thái hậu Nguyễn Thị tẫn kê tư thần, Đô đốc Lê Khuyển giảo thỏ chấp mệnh.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 女君眛目，坐閨内以垂簾；戚里貪饕，自寰中而噓虐；權倖用事，賄賂公行。文教闇闇 [96b*7*1] 以氷消，賢才屈翅，宿儒如李子晋、程舜俞投之散地，靣墻营 …… [96b*8*14]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Nữ quân muội mục, tọa khuê nội dĩ thùy liêm; thích lí tham thao, tự hoàn trung nhi hư ngược; quyền hạnh dụng sự, hối lộ công hành. Văn giáo ám ám dĩ băng tiêu, hiền tài khuất sí, túc nho như Lý Tử Tấn, Trình Thuấn Du đầu chi tán địa, diện tường dinh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 … [96a] Phan Ban, Trân Lăng xướng xuất bọn vô lại gồm hơn trăm đứa, lợi dụng đêm tối, bắc thang trèo thành, lẻn vào cung cấm. Thế là vua bị hại. Hôm sau, Hoàng thái hậu cũng bị hại. Nội nhân thị thái hậu phó chưởng Đào Biểu chết.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Bấy giờ, Lê Đắc Ninh là Đô chỉ huy giữ cấm binh đương phiên trực, đã không chịu dẫn quân ra trước ngăn giữ, lại đem giúp kẻ phản nghịch. Cho nên Nghi Dân mới tiếm đoạt được ngôi báu, mà các quan văn võ phải nuốt hận ngậm đau, trăm họ bốn phương như mất cha mất mẹ.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đến năm Quang Thuận thứ 1, mùa đông, tháng 10, ngày 21, làm lễ chiêu hồn và táng vua vào Mục Lăng ở Lam Sơn, miếu hiệu là Nhân Tông, dâng tôn hiệu là Khâm Văn Nhân Hiếu Tuyên Minh Thông Duệ Tuyên Hoàng Đế.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Phan Phu Tiên bàn: Nhân Tông lên nối ngôi vào tuổi ấu thơ, bên trong có mẫu hậu buông rèm [96b] trông coi chính sự, bên ngoài các đại thần đồng lòng phò tá trị nước, cho nên trong khoảng 17 năm, thiên hạ thái bình, an cư lạc nghiệp, xứng đáng là vua nhân từ. Đến lúc cuối đời bị lũ vô lại Đồn, Ban xướng xuất, khiến Lệ Đức hầu Nghi Dân đang đêm bắc thang trèo thành, lẻn vào cung cấm, vua và Tuyên Từ hoàng thái hậu đều bị hại. Thương thay!

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Lại xét bài Trung hưng ký năm Quang Thuận viết: Nhân Tông mới lên hai tuổi đã sớm nối ngôi vua, Thái hậu Nguyễn Thị là gà mái gáy sớm, Đô đốc Lê Khuyển như thỏ khôn giữ mệnh. Vua đàn bà mắt quáng buông rèm ngồi chốn thâm khuê, bọn họ ngoại lòng tham, khoác lác hoành hành khắp cõi, kẻ thân yêu nắm quyền vị, nạn hối lộ được công khai. Việc văn giáo lặng lẽ như băng hàn, người hiền từ phải bó cánh. Bậc túc nho như Lý Tử Tấn, Trình Thuấn Du thì đẩy vào chỗ nhàn, phường dốt đặc ồn …