Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Văn Hoàng Đế [BK11, 53a53b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 德、子󰀩、李晟之下乎？苟能如是，則我之君臣尽保全勳業於始終，共享福祿於悠久，庶乎不負『黄河如帶，泰山如礪』之言，𡸈不偉哉。[53a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Đức, Tử Nghi, Lý Thạnh chi hạ hồ? Cẩu năng như thị, tắc ngã chi quân thần tận bảo toàn huân nghiệp ư thủy chung, cộng hưởng phúc lộc ư du cửu, thứ hồ bất phụ “Hoàng Hà như đái, Thái Sơn như lệ” chi ngôn, khởi bất vĩ tai.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 凡尔有官，欽予是命。」[53a*3*15]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Phàm nhĩ hữu quan, khâm dư thị mệnh”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝親征宣光收物縣叛人何宗來。[53a*4*5]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế thân chinh Tuyên Quang Thu Vật huyện phản nhân Hà Tông Lai.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 十九日，擒獲宗來子宗茂。[53a*5*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thập cửu nhật, cầm hoạch Tông Lai tử Tông Mậu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 二十日，斬獲何宗來，乃𤤻師。[53a*5*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nhị thập nhật, trảm hoạch Hà Tông Lai, nãi ban sư.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 献捷于太廟。[53a*6*4]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hiến tiệp vu Thái miếu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 二十一日，立長子宜民為皇太子。[53a*6*9]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhị thập nhất nhật, lập trưởng tử Nghi Dân vi Hoàng thái tử.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 三月，帝親征家興鎮，安順每州土官逆各儼。[53a*7*4]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tam nguyệt, Đế thân chinh Gia Hưng trấn, an Thuận Mỗi châu thổ quan nghịch danh Nghiễm.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 選壯充軍。[53a*8*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tuyển tráng sung quân.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 攅造户籍。[53a*8*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Toàn tạo hộ tịch.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 夏，五月，十五日，帝𤤻師自順每州，以儼進牛象 [53a*9*1] 乞降，并雨暑方盛故也。[53b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hạ, ngũ nguyệt, thập ngũ nhật, Đế ban sư tự Thuận Mỗi châu, dĩ Nghiễm tiến ngưu tượng khất hàng, tịnh vũ thử phương thịnh cố dã.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 六月，󰀋封吳氏為捷妤，居慶芳宫，即光淑皇太后也。[53b*2*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Lục nguyệt, sách phong Ngô thị vi Tiệp dư, cư Khánh Phương cung, tức Quang Thục Hoàng thái hậu dã.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 清化路大水。[53b*3*3]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thanh Hóa lộ đại thủy.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 辛酉二年（明正統六年）。春，正月，運粮。[53b*4*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tân Dậu nhị niên (Minh Chính Thống lục niên). Xuân, chính nguyệt, vận lương.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 三月，再征順每州逆儼，生擒哀牢将道𫎇及妻子於羅洞，并獲儼子生象、撞銅，儼計󰠃出降。[53b*4*16]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tam nguyệt, tái chinh Thuận Mỗi châu nghịch Nghiễm, sinh cầm Ai Lao tướng Đạo Mông cập thê tử ư La động, tịnh hoạch Nghiễm tử Sinh Tượng, Chàng Đồng, Nghiễm kế cùng xuất hàng.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 帝乃𤤻師献捷於太廟。[53b*6*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đế nãi ban sư hiến tiệp ư Thái miếu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 降楊氏賁為庶婦。[53b*7*2]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Giáng Dương Thị Bí vi thứ phụ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 初楊氏賁生子宜民，[53b*7*9] 帝立為太子。[53b*7*17]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sơ Dương Thị Bí sinh tử Nghi Dân, Đế lập vi Thái tử.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 陽氏賁自恃益賜驕矜。[53b*8*5]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Dương Thị Bí tự thị ích tứ kiêu căng.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 帝含蓄忍容，降為昭󰀩，欲其改過。[53b*8*14]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Đế hàm súc nhẫn dung, giáng vi Chiêu nghi, dục kì cải quá.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 而楊氏賁愈𢙇快快，無所 …… [53b*9*9]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nhi Dương Thị Bí dũ hoài khoái khoái, vô sở …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [53a] Đức, Tử Nghi, Lý Thạnh¹ hay sao? Nếu được như vậy thì vua tôi sẽ giữ được trọn vẹn công lao sự nghiệp từ đầu tới cuối, cùng hưởng phúc lộc dài lâu mãi mãi, để khỏi phụ lời thề “Hoàng Hà như đái, Thái Sơn như lệ”², như thế há chẳng tốt đẹp hay sao? Tất cả quan lại các ngươi, hãy kính theo mệnh lệnh này của ta”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Vua đích thân đi đánh tên phản nghịch Hà Tông Lai ở huyện Thu Vật, thuộc Tuyên Quang.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Ngày 19, bắt được Tông Mậu, con Tông Lai.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Ngày 20, chém được Hà Tông Lai rồi đem quân về. Dâng tù cáo thắng lợi ở Thái miếu.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Ngày 21, lập con trưởng là Nghi Dân làm Hoàng thái tử.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tháng 3, vua thân đi đánh viên thổ quan phản nghịch tên là Nghiễm ở châu Thuận Mỗi, trấn Gia Hưng.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Tuyển tráng đinh bổ sung quân ngũ.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Làm sổ hộ tịch.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Mùa hạ, tháng 5, ngày 15, vua đem quân từ châu Thuận Mỗi trở về, vì tên Nghiễm dâng trâu và voi [53b] xin hàng, và vì đương mưa nắng dữ.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Tháng 6, sách phong Ngô thị³ làm Tiệp dư, được ở cung Khánh Phương, tức là Quang Thục Hoàng thái hậu sau này.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Lộ Thanh Hóa lụt to.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Tân Dậu, [Đại Bảo] năm thứ 2 [1441], (Minh Chính Thống năm thứ 6). Mùa xuân, tháng giêng, vận chuyển quân lương.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Tháng 3, vua lại đi đánh tên phản nghịch Nghiễm ở châu Thuận Mỗi, bắt sống viên tướng Ai Lao là Đạo Mông cùng vợ con nó ở động La⁴, lại bắt được con của tên Nghiễm là Sinh Tượng và Chàng Đồng. Nghiễm kế cùng ra hàng. Vua bèn đem quân về, dâng tù báo thắng trận ở Thái Miếu.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Giáng Dương Thị Bí xuống làm thứ nhân.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Trước đây, Dương Thị Bí sinh con là Nghi Dân. Vua lập làm Thái tử. Dương Thị Bí cậy thế, càng lăng loàn kiêu căng. Vua vẫn nín nhịn bao dong, giáng xuống làm Chiêu nghi, muốn cho thị sửa bỏ lỗi lầm. Nhưng Dương Thị Bí lại càng hằn học trong lòng, không …

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 1 Trần Bình, Chu Bột, Vương Lăng: là công thần của Hán Cao Tổ Lưu Bang. Hoắc Quang: tên tự là Tử Mạnh, nhân di chiếu lập Hán Chiêu Đế mới có 8 tuổi lên ngôi, Chiêu Đế chết, lại lập Tuyên Đế. Gia Cát: chỉ Gia Cát Lượng, tướng giỏi của Lưu Bị, lập nên nhà Thục. Kính Đức: tức Uất Trì Kính Đức, Tử Nghi: tức Quách Tử Nghi. Kính Đức, Tử Nghi và Lý Thạnh đều là công thần đời Đường.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 2 Lời thề của Hán Cao Tổ khi phong công thần. Đại ý nói: Ta cùng các ngươi mãi mãi cùng hưởng phúc lộc lâu dài truyền nối đến muôn đời con cháu, cho tới khi sông Hoàng Hà chỉ còn như cái đai, núi Thái Sơn chỉ còn như hòn đá mài.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 3 Ngô thị: tức bà Ngô thị Ngọc Dao, sinh ra hoàng tử Tư Thành, sau là vua Lê Thánh Tông.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 4 Tức Mường La, ở Sơn La.