Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (hạ) [42a42b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 典書潘裏等奉勑書。[42a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … điển thư Phan Lý đẳng phụng sắc thư.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 金光門待詔蘇碍奉勑篆。[42a*1*9]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Kim quang môn đãi chiếu Tô Ngại phụng sắc triện.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 按：杜潤記云：「帝王政治之大莫急於人材，國家制度之詳，悉待夫後聖。[42a*2*1]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Án: Đỗ Nhuận ký vân: “Đế vương chính trị chi đại, mạc cấp ư nhân tài, quốc gia chế độ chi tường, tất đãi phu hậu thánh.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 蓋為治而不本於人材，制作而不資於後聖皆苟焉耳，烏足致治效風化之隆，文物典章之備哉？」[42a*3*10]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Cái vi trị nhi bất bản ư nhân tài, chế tác nhi bất tư ư hậu thánh, giai cẩu yên nhĩ, ô túc trí trị hiệu phong hóa chi long, văn vật điển chương chi bị tai?”.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 粵自太祖順天紀年首飭學政太宗大寶三祀肇闡儒科，仁宗󰱇賢任能，恪遵成憲。[42a*5*11]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Việt tự Thái Tổ Thuận Thiên kỷ niên, thủ sức học chính, Thái Tông Đại Bảo tam tự, triệu xiển nho khoa, Nhân Tông tuyển hiền nhiệm năng, khác tuân thành hiến.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 至於樹（一作附）太學碑，闕典未鬏，僃物盡文，[42a*7*7] 時若有待。[42a*8*4]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Chí ư thụ (nhất tác phụ) Thái học bi, khuyết điển vị tu, bị vật tận văn, thời nhược hữu đãi.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 今聖天啓中興，躬任斯道隆儒一事㔫所惓惓。[42a*8*8]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Kim Thánh thiên khải trung hưng, cung nhiệm tư đạo, long Nho nhất sự, vưu sở quyền quyền.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 况乎列聖涵養之深，加以十 [42a*9*8] 年振作之力。[42b*1*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Huống hồ liệt thánh hàm dưỡng chi thâm, gia dĩ thập niên chấn tác chi lực.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 向也六年一大比，今則酌從周制，定以三年矣。[42b*1*6]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Hướng dã lục niên nhất đại tỉ, kim tắc chước tòng Chu chế, định dĩ tam niên hĩ.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 向也取士，率不過二三十名，今廣覈實才，不患數倍矣。[42b*2*6]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Hướng dã thủ sĩ, suất bất quá nhị tam thập danh, kim quảng hạch thực tài, bất hoạn sổ bội hĩ.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 以至崇奬作興德意之厚，恩榮次第節目之詳，渾然粲然，度越古今。[42b*3*9]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Dĩ chí sùng tưởng tác hưng đức ý chi hậu, ân vinh thứ đệ tiết mục chi tường, hồn nhiên sán nhiên, độ việt cổ kim.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 所以堅珉有刻，記實有文，置在賢關，用勸多士，皇王制作，猗歟休哉。[42b*4*17]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Sở dĩ kiên mân hữu khắc, ký thực hữu văn, trí tại hiền quan, dụng khuyến đa sĩ, hoàng vương chế tác, ỷ dư hưu tai.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 然則黎朝文明之詳，科目之政，肇於順天，始於大寶，行於太和，而特盛於洪德也。[42b*6*7]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Nhiên tắc Lê triều văn minh chi tường, khoa mục chi chính, triệu ư Thuận Thiên, thủy ư Đại Bảo, hành ư Thái Hòa, nhi đặc thịnh ư Hồng Đức dã.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 向非聖上盡君師之責，親制作之權，安䏻成先志之未成，僃前聖之未僃耶。」[42b*8*2]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Hướng phi Thánh thượng tận quân sư chi trách, thân chế tác chi quyền, an năng thành tiên chí chi vị thành, bị tiền thánh chi vị bị da”.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 … [42a] cùng điển thư Phạm Lý vâng sắc chỉ viết chữ. Kim quang môn đãi chiếu Tô Ngai vâng sắc chỉ viết chữ triện.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Xét bài văn bia của Đỗ Nhuận:

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 “Sự nghiệp trị nước lớn lao của Đế vương, không gì cần kíp hơn nhân tài, điển chương chế độ đầy đủ của nhà nước, tất phải chờ ở bậc hậu thánh. Là bởi trị nước mà không lấy nhân tài làm gốc, chế tác mà không dựa vào thánh nhân đời sau thì đều chỉ là cẩu thả tạm bợ mà thôi, sao có thể đạt tới chính trị phong hóa phồn vinh, văn vật điểm chương đầy đủ?

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Kể từ Thái Tổ bắt đầu sửa sang việc học vào kỷ nguyên Thuận Thiên, Thái Tông mở khoa thi đầu vào năm Đại Bảo thứ 3, Nhân Tông chọn người hiền, dùng bậc giỏi, kính cẩn tôn theo phép cũ. Đến như việc dựng (có sách chép là “phụ”) bia ở nhà Thái học thì vẫn để đó chưa làm; văn vật đầy đủ, như còn chờ bậc hậu thánh.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nay Thánh thượng như trời mở vận trung hưng, tự mình gánh vác đạo lớn, việc tôn sùng Nho giáo càng thành khẩn chăm lo. Huống chi nhân tài đã được các tiên thánh nuôi dạy từ lâu, hơn nữa lại nhờ công sức mười [42b] năm nâng vực. Trước đây 6 năm một lần thi lớn, nay thi châm chước theo chế độ nhà Chu đã định là 3 năm. Trước kia lấy đỗ đều không quá hai ba chục người, nay thi rộng xét thực tài, không lo nhiều quá.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Cho nên tôn trọng biểu dương, đức ý rất hậu, ân vinh thứ bậc, tiết mục tận tường, vẹn toàn, rực rỡ, vượt cả xưa nay. Cho nên bia đá khắc tên, vẫn ghi việc thực, đặt ở cửa hiền, tưởng lệ kẻ sĩ, công việc làm của nhà vua tốt đẹp nhường nào.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thế thì triều Lê ta văn minh đầy đủ, khoa mục mở mang, mở nguồn từ thời Thuận Thiên, bắt đầu từ năm Đại Bảo, thịnh hành từ đời Thái Hòa, mà thịnh nhất vào đời Hồng Đức vậy. Nếu như không phải do Thánh thượng làm tròn trách nhiệm bậc thầy, thân hành nắm giữ quyền hành chế tác, thì sao có thể thực hiện cái chí của người trước chưa thực hiện được, hoàn thành sự nghiệp mà người trước chưa hoàn thành”.