Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (hạ) [80a80b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 毛燎，尸耐血流。[80a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … mao liệu, Thi Nại huyết lưu.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 茶全授首，清廟献俘。[80a*1*7]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Trà Toàn thụ thủ, Thanh miếu hiến phù.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 萬里闢天，古復讐。[80a*1*15]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Vạn lý tịch địa, Thiên cổ phục thù.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 蠢蠢老撾，挭吾聲教。[80a*2*6]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Xuẩn xuẩn Lão Qua, Cánh ngô thanh giáo.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 帝怒爰赫，師興致討。[80a*2*14]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Đế nộ viên hách, Sư hưng trí thảo.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 白旗一麾，前戈盡倒。[80a*3*5]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Bạch kì nhất huy, Tiền qua tận đảo.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 竹破灰飛，庭犁穴掃。[80a*3*13]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Trúc phá hôi phi, Đình lê huyệt tảo.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 三垂息侵，九夷通道。[80a*4*4]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Tam thùy tức xâm, Cửu di thông đạo.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 盛登軒世，俗媲󰔄周。[80a*4*12]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Thịnh đăng Hiên Thế, Tục bễ Ngu Chu.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 深仁厚澤，垂四十秋。[80a*5*3]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Thâm nhân hậu trạch, Thùy tứ thập thu.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 二月，初一日，皇太子令諭公侯伯文武官等：「聖父皇帝光啓中興，克篤前烈，在位三十八年，夙夜祗勤。[80a*6*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhị nguyệt, sơ nhất nhật, Hoàng thái tử lệnh dụ công hầu bá văn võ quan đẳng: “Thánh phụ Hoàng Đế, quang khải trung hưng, khắc đốc tiền liệt, tại vị tam thập bát niên, túc dạ chi cần.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 迺於徃年，冬，十一月，二十七日，得風腫疾。[80a*8*4]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Nãi ư vãng niên, đông, thập nhất nguyệt, nhị thập thất nhật, đắc phong thũng tật.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 至今年，春，正月，三十日，辰時，崩于寶光宮。[80a*9*2]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Chí kim niên, xuân, chính nguyệt, tam thập nhật, Thìn thời, băng vu Bảo Quang cung.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 予 [80a*9*18] 𢙇慕痛切，已權勾當宫中各事。[80b*1*1]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Dự hoài mộ thống thiết, dĩ quyền câu đáng cung trung các sự.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 内外臣民守職如故，每日太早就東長安待令，候有司擇日行禮。[80b*1*13]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Nội ngoại thần dân thủ chức như cố, mỗi nhật thái tảo tựu Đông Trường An đãi lệnh, hầu Hữu ti trạch nhật hành lễ.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 特諭卿等知之。[80b*3*2]

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Đặc dụ khanh đẳng tri chi.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 仍僃榜文武朝參，並著烏紗帽，黒圓領衣，進詣景門外，朝時一次侯，行禮如󰀩。」[80b*3*8]

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Nhưng bị bảng văn võ triều tham, tịnh trước ô sa mạo, hắc viên lĩnh y, tiến nghệ Cảnh Môn ngoại, triêu thời nhất thứ, hầu hành lễ như nghi”.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 初三日，臨哭。[80b*5*2]

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Sơ tam nhật, lâm khốc.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 皇太子諭朝臣曰：「子生三年，然後免父母之𢙇。[80b*5*7]

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Hoàng thái tử dụ triều thần viết: “Tử sinh tam niên, nhiên hậu miễn phụ mẫu chi hoài.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 故古者居父母䘮以三年爲制。[80b*6*8]

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Cố cổ giả cư phụ mẫu táng dĩ tam niên vi chế.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 上自天子，下至庶人。[80b*7*2]

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Thượng tự thiên tử, hạ chí thứ nhân.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 漢文不師古訓，遺命短䘮，以日易月。[80b*7*10]

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Hán Văn bất sư cổ huấn, di mệnh đoản tang, dĩ nhật dị nguyệt.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 自是而後，踵而行之。[80b*8*6]

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tự thị nhi hậu, chủng nhi hành chi.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 是棄典禮薄彜倫，殊不足取。[80b*8*14]

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Thị khí điển lễ bạc di luân, thù, bất túc thủ.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 我國家列聖，𨿽遵而行，然其間 …… [80b*9*7]

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Ngã quốc gia liệt thánh, tuy tuân nhi hành, nhiên kì gian …

Dịch Quốc Ngữ

… [80a] cháy trụi,

Thi Nại huyết lưu.

Trà Toàn nộp mạng,

Thanh miếu dâng tù.

Muôn dặm mở đất,

Nghìn xưa trả thù,

Ngu xuẩn Lão Qua,

Chống lại thanh giáo.

Vua nổi thịnh nộ,

Dấy quân chinh thảo.

Cờ mao phất lên,

Giặc đều quay giáo.

Trúc chẻ, tro bay,

Quét tan hang cáo.

Ba cõi lặng yên,

Chín di thông đạo,

Thịnh ngang Hoàng Đế¹,

Tục sánh Ngu Chu².

Nhân sâu, ơn nặng,

Trải bốn mươi thu.

¶ 71 Leave a comment on paragraph 71 0 Tháng 2, ngày mồng 1, Hoàng thái tử xuống lệnh dụ các bậc công, hầu, bá và các quan văn võ rằng:

¶ 72 Leave a comment on paragraph 72 0 “Thánh phụ Hoàng Đế, mở vận trung hưng rực rỡ, làm trọn công liệt người trước, ở ngôi 38 năm, khuya sớm, kính cẩn siêng năng. Đến ngày 27, tháng 11, mùa đông năm ngoái, bị chứng phong thũng, tới giờ Thìn ngày 30, tháng giêng năm nay băng ở cung Bảo Quang.

¶ 73 Leave a comment on paragraph 73 0 Ta [80b] thương nhớ đau xót, đã tạm cáng đáng các việc trong cung. Các thần dân trong ngoài đều giữ chức phận như cũ, sáng sớm mỗi ngày tới cửa Đông Trường An đợi lệnh, chờ Hữu ty chọn ngày làm lễ. Đặc dụ cho các khanh biết. Lại yết bảng cho các quan văn võ biết, khi triều tham đều phải đội mũ sa đen, mặc áo cổ tròn màu đen, tiến đến ngoài cửa Cảnh Môn, mỗi buổi sáng một lần, đợi làm lễ như nghi thức”.

¶ 74 Leave a comment on paragraph 74 0 Ngày mồng 3, làm lễ khóc. Hoàng thái tử dụ các triều thần rằng:

¶ 75 Leave a comment on paragraph 75 0 “Con sinh ra 3 năm mới khỏi cha mẹ bế ẵm trong lòng. Vì thế, ngày xưa để tang cha mẹ, có quy định là 3 năm. Trên từ Thiên tử, dưới đến thứ dân đều theo thế cả. Hán Văn Đế không theo phép cổ, có di mệnh để tang ngắn hạn, lấy ngày thay cho tháng. Từ đó về sau, người ta theo mà làm. Như vậy là vứt bỏ điển lễ, xem nhẹ luân thường, rất không đáng theo. Các tiên thánh nước ta, tuy có theo lễ mà làm, nhưng các lễ tiết trong đó …

¶ 76 Leave a comment on paragraph 76 0 ^⇡ 1 Hoàng Đế: Một ông vua nổi tiếng trong truyền thuyết của Trung Quốc.

¶ 77 Leave a comment on paragraph 77 0 ^⇡ 2 Ngu Chu: thời đại của Ngu Thuấn và Chu Văn Vương, được coi là thời kỳ “thịnh trị” lý tưởng, theo quan niệm của sử gia phong kiến.