Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [23a23b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 道，翰林院學士行海西道宣政使司參知兼秘書監學士武永禎讀卷。擢楊如珠等八名爲進士，阮仁浹等十九名為同進士，三年一科自此始。二十六日，唱進士楊如珠等名。頒恩命。禮步捧黄榜揭於東化門外。[23a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … Đạo, Hàn lâm viện học sĩ hành Hải Tây đạo Tuyên chính sứ ti tham tri kiêm Bí thư giám học sĩ Vũ Vĩnh Trinh độc quyển. Trạc Dương Như Châu đẳng bát danh vi tiến sĩ, Nguyễn Nhân Thiếp đẳng thập cửu danh vi đồng tiến sĩ, tam niên nhất khoa tự thử thủy. Nhị thập lục nhật, xướng tiến sĩ Dương Như Châu đẳng danh. Ban ân mệnh. Lễ bộ bổng hoàng bảng yết ư Đông Hoa môn ngoại.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 習水陣於膠水。[23a*5*6]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Tập thủy trận ư Giao Thủy.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 閏三月，初三日，賜進士楊如珠等榮歸。[23a*5*12]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Nhuận tam nguyệt, sơ tam nhật, tứ tiến sĩ Dương Như Châu đẳng vinh quy.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 按：覃文禮《進士題名碑記》云：「人村之於國家，其所關者大矣。粤自唐󰔄三代至漢唐宋，庠序學校之制立，而人村有所成，賓興科目之法行，而人村有所用，雖其治效純駁不同，[23a*6*9] 然未嘗不以得人爲先務也。[23b*1*1]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Án: Đàm Văn Lễ Tiến sĩ đề danh bi ký vân: “Nhân thôn chi ư quốc gia, kì sở quan giả đại hĩ. Việt tự Đường Ngu Tam Đại chí Hán Đường Tống, tường tự học hiệu chi chế lập, nhi nhân thôn hữu sở thành, tân hưng khoa mục chi pháp hành, nhi nhân thôn hữu sở dụng, tuy kì trị hiệu thuần bác bất đồng, nhiên vị thường bất dĩ đắc nhân vi tiên vụ dã.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 黎太祖平定區宇，教育英才，其博訪則遺逸有求，其延攬則學生有試，雖進士之科名未設，而斯文之氣脉已完。[23b*1*12]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Lê Thái Tổ bình định khu vũ, giáo dục anh tài, kì bác phỏng tắc di dật hữu cầu, kì diên lãm tắc học sinh hữu thí, tuy tiến sĩ chi khoa danh vị thiết, nhi tư văn chi khí mạch dĩ hoàn.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 太宗肇基，自壬戌開科，群才入殼。[23b*3*17]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Thái Tông triệu cơ, tự Nhâm Tuất khai khoa, quần tài nhập xác.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 仁宗三科繼舉，人文益彰。[23b*4*11]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Nhân Tông tam khoa kế cử, nhân văn ích chương.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 至聖宗癸未中興一科，取人視前為盛。[23b*5*2]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Chí Thánh Tông Quý Mùi trung hưng nhất khoa, thủ nhân thị tiền vi thịnh.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 然自壬戌至癸未，或六年一舉，或五年一科，而三年一科，以是年丙戌爲始。[23b*5*17]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Nhiên tự Nhâm Tuất chí Quý Mùi, hoặc lục niên nhất cử, hoặc ngũ niên nhất khoa, nhi tam niên nhất khoa, dĩ thị niên Bính Tuất vi thủy.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 凣預登進，號稱得人。[23b*7*8]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Phàm dự đăng tiến, hiệu xưng đắc nhân.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 爾後，制度益詳，彌文大僃。[23b*7*16]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Nhĩ hậu, chế độ ích tường, di văn đại bị.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 會試登科有録，既足以表當代之盛明，題名刻石有碑，又足以示後來之廣勸焉。[23b*8*7]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Hội thí đăng khoa hữu lục, ký túc dĩ biểu đương đại chi thịnh minh, đề danh khắc thạch hữu bi, hựu túc dĩ thị hậu lai chi quảng khuyến yên”.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 … [23a] Đạo, Hàn lâm viện học sĩ hành Hải Tây đạo Tuyên chính sứ ty tham tri kiêm Bí thư giám học sĩ Vũ Vĩnh Trinh làm độc quyển.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Lấy bọn Dương Như Châu 8 người đỗ tiến sĩ; bọn Nguyễn Nhân Thiếp 19 người đỗ đồng tiến sĩ. Quy chế 3 năm một lần thi hội là bắt đầu từ khoa này.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Ngày 26, xướng danh bọn tiến sĩ Dương Như Châu. Vua ban ân mệnh. Lễ bộ đem bảng vàng yết ở ngoài cửa Đông Hoa.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Tập thủy trận ở Giao Thủy.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tháng 3 nhuận, ngày mùng 3, ban cho bọn tiến sĩ Dương Như Châu vinh quy.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Xét: Bài Tiến sĩ đề danh bi ký của Đàm Văn Lễ ghi:

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 “Nhân tài có quan hệ rất lớn đối với nước nhà. Từ đời Đường Ngu, Tam đại đến Hán, Đường, Tống, lập ra tường tự, học hiệu¹ mà nhân tài được đào tạo, ban hành phép thi cử mà nhân tài được sử dụng. Tuy hiệu quả trị nước có thuần, có tạp [23b] nhưng chưa bao giờ không coi việc chọn người tài giỏi làm đầu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Lê Thái Tổ bình định thiên hạ nuôi dạy anh tài, hỏi tìm rộng rãi thì cầu người ẩn dật, thu chọn quy mô thì thi khảo học trò, tuy chưa đặt khoa thi tiến sĩ mà khí mạch văn học đã đủ. Thái Tông dựng nền móng, từ năm Nhâm Tuất mở khoa thi mà nhân tài quần tụ. Nhân Tông kế tiếp mở ba khoa thi mà nhân văn càng thêm rực rỡ. Đến Thánh Tông trung hưng năm Quý Mùi thì số người lấy đỗ nhiều hơn cả so với trước.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Song từ khoa Nhâm Tuất đến khoa Quý Mùi, khi thì 6 năm một khoa, lúc lại 5 năm một khoa, còn 3 năm một khoa thì năm Bính Tuất này mới bắt đầu. Những người thi đỗ, đều xứng đáng là nhân tài cả. Sau này, chế độ ngày càng tường tận, văn học ngày càng đầy đủ hơn. Thi hội có đăng khoa lục² đã đủ nêu sự thịnh trị của đời nay, có đề danh bi³ lại đủ làm gương khuyến khích cho hậu thế”.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ^⇡ 1 Tường, tự: đều là nhà hương học đời xưa của Trung Quốc. Nhà Thương gọi là tự, nhà Chu gọi là tường.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ^⇡ 2 Đăng khoa lục: sách ghi chép tên những người thi đỗ, cùng quê quán và thứ bậc của họ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 ^⇡ 3 Đề danh bi: bia đá khắc tên tuổi, quê quán các vị tiến sĩ.