Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Thuần Hoàng Đế (thượng) [2a2b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 …… 樂善好賢，亹亹不倦，宣慈太后視若已生，人宗推為難弟。[2a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 … lạc thiện hiếu hiền, vỉ vỉ bất quyện, Tuyên Từ Thái hậu thị nhược dĩ sinh, Nhân Tông suy vi nan đệ.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 及延寧年間，宜民僣位，改葑帝為嘉王，仍建邸右内殿以居之。[2a*2*7]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Cập Diên Ninh niên gian, Nghi Dân tiếm vị, cải phong đế vi Gia Vương, nhưng kiến để hữu nội điện dĩ cư chi.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 未幾，大臣阮熾 、 丁列等共以禁兵討屯、般等，遂廢宜民，迎帝即位。[2a*3*15]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Vị cơ, đại thần Nguyễn Xí, Đinh Liệt đẳng cộng dĩ cấm binh thảo Đồn, Ban đẳng, toại phế Nghi Dân, nghênh đế tức vị.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 時帝年十八，入丞大統，稱天南洞主，廟號聖宗。[2a*5*8]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thời đế niên thập bát, nhập thừa đại thống, xưng Thiên Nam động chủ, miếu hiệu Thánh Tông.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 庚辰，光順元年（六月以前宜民僣稱天興二年，明天順四年）。[2a*7*1]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Canh Thìn, Quang Thuận nguyên niên (lục nguyệt dĩ tiền Nghi Dân tiếm xưng Thiên Hưng nhị niên, Minh Thiên Thuận tứ niên).

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 春二月，宜民置府縣。[2a*7*24]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Xuân nhị nguyệt, Nghi Dân trí phủ huyện.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 有孛星見于翼分野。[2a*8*4]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Hữu Bột tinh kiến vu dực phận dã.

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 宜民分設六部，六科，府縣州官。[2a*8*12]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Nghi Dân phân thiết lục bộ, lục khoa, phủ huyện châu quan.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 夏五月，蚩尤白旗自東至西，横天散彩。[2a*9*5]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Hạ ngũ nguyệt, Xuy Vưu bạch kì tự Đông chí Tây hoành thiên tán thái.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 六月，初六日，諸大臣阮熾、丁列等倡義誅屯、般逆黨，降宜民為候，[2b*1*1] 迎嘉王即帝位。[2b*2*6]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Lục nguyệt, sơ lục nhật, chư đại thần Nguyễn Xí, Đinh Liệt đẳng xướng nghĩa tru Đồn, Ban nghịch đảng, giáng Nghi Dân vi hầu, nghênh Gia Vương tức đế vị.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 時宜民簒位纔八月，崇信姦回，屠戮舊臣，祖宗法制，一切紛更，人怨天怒。[2b*2*12]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Thời Nghi Dân soán vị tài bát nguyệt, sùng tín gian hồi, đồ lục cựu thần, tổ tông pháp chế, nhất thiết phân cánh, nhân oán thiên nộ.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 於是，勳舊大臣開府宜同三司入内檢校太傅平章軍國重事亞郡侯阮熾、丁列；入内檢校平章軍國重事亞上侯黎陵；司馬參預朝政亭上侯黎念；總知御前後軍亞侯黎仁順；總知御前中軍關内侯黎仁噲；總知御前善棹名¹軍冠服侯鄭文灑；僉知北道軍民簿籍鄭鐸；殿前司都旨揮阮德忠；鐵突左軍大隊長阮煙；入内大行遣黎永長；殿前 …… [2b*3*20]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Ư thị, huân cựu đại thần Khai phủ nghi đồng tam ti Nhập nội kiểm hiệu thái phó bình chương quân quốc trọng sự Á quận hầu Nguyễn Xí, Đinh Liệt; Nhập nội kiểm hiệu bình chương quân quốc trọng sự Á thượng hầu Lê Lăng; Tư mã tham dự triều chính Đình thượng hầu Lê Niệm; Tổng tri ngự tiền hậu quân Á hầu Lê Nhân Thuận; Tổng tri ngự tiền trung quân Quan nội hầu Lê Nhân Khoái; Tổng tri ngự tiền thiện trạo danh² quân Quan phục hầu Trịnh Văn Sái; Thiêm tri Bắc đạo quân dân bạ tịch Trịnh Đạc; Điện tiền ty đô chỉ huy Nguyễn Đức Trung; Thiết đột tả quân đại đội trưởng Nguyễn Yên; Nhập nội đại hành khiển Lê Vĩnh Trường, Điện tiền …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 … [2a] ưa điều thiện, thích người hiền, chăm chắm không hề biết mỏi, Tuyên Từ thái hậu yêu vua như con mình đẻ ra, Nhân Tông coi vua là người em hiếm có. Đến khoảng năm Diên Ninh, Nghi Dân tiếm ngôi, đổi phong vua là Gia Vương và xây phủ đệ ở bên hữu nội điện cho vua ở. Không bao lâu, các đại thần là bọn Nguyễn Xí, Đinh Liệt cùng nhau đem cấm binh đánh bọn Đồn, Ban, rồi phế Nghi Dân, đón vua lên ngôi. Bấy giờ vua 18 tuổi, vào nối đại thống, tự xưng là Thiên Nam động chủ, miếu hiệu là Thánh Tông.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Canh Thìn, [Quang Thuần] năm thứ 1 [1460], (tháng 6 trở về trước, Nghi Dân tiếm xưng là Thiên Hưng năm thứ 2, Minh Thiên Thuận năm thứ 4). Mùa xuân, tháng 2, Nghi Dân bàn đặt phủ huyện.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Có sao Chổi hiện ra ở vùng sao Dực.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Nghi Dân chia đặt các quan ở lục bộ, lục khoa và phủ, huyện, châu.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Mùa hạ, tháng năm, sao Xuy Vưu¹ như lá cờ trắng tỏa sáng ngang trời, từ đông sang tây.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 [2b] Tháng 6, ngày mồng 6, các đại thần là bọn Nguyễn Xí, Đinh Liệt xướng nghĩa diệt bọn phản nghịch Đồn, Ban. Giáng Nghi Dân xuống trước hầu. Đón Gia Vương lên ngôi Hoàng đế.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Khi ấy, Nghi Dân cướp ngôi mới được 8 tháng, tin dùng bọn gian nịnh, giết hại bề tôi cũ, pháp chế của tổ tông đổi thay hết thảy, người oán trời giận.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Bấy giờ các huân hựu đại thần là Khai phủ nghi đồng tam ty nhập nội kiểm hiệu thái phó bình chương quân quốc trọng sự Á quận hầu Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Nhập nội kiểm hiệu bình chương quân quốc trọng sự Á thượng hầu Lê Lăng, Tư mã tham dự triều chính Đình thượng hầu Lê Niệm, Tổng tri ngự tiền hậu quân Á hầu Lê Nhân Thuận, Tổng tri ngự tiền trung quân Quan nội hầu Lê Nhân Khoái, Tổng tri ngự tiền thiện trạo doanh quân Quan phục hầu Trịnh Văn Sái, Thiêm tri Bắc đạo quân dân bạ tịch Trịnh Đạc, Điện tiền ty đô chỉ huy Nguyễn Đức Trung, Thiết đột tả quân đại đội trưởng Nguyễn Yên, Nhập nội đại hành khiển Lê Vĩnh Trường, Điện tiền …

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 ^⇡ 1 Sao Xuy Vưu: tục gọi là sao Cờ, giống như Sao Chổi, có đuôi cong như lá cờ (chú của CMCB 19, 2a).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ^{⇡ 1 ⇡ 2} Có thể in khắc nhầm 名 danh thay vì 营 doanh. Phần dịch Quốc ngữ dùng doanh.